مقابله با تروریسم در سطح بین‌المللی و جایگاه جمهوری اسلامی ایران

ایران؛ ایستاده در برابر تروریسم

  • 1395/10/28 00:00 - 00:00
  • مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری
تصویر ایران؛ ایستاده در برابر تروریسم
سی‌ودومین نشست از سلسله نشست‌های «گفتگوهای راهبردی» در تاریخ 28 دی‌ماه 1395 با سخنرانی آقای حسین قریبی، مشاور معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت خارجه و کارشناس ارشد مقابله با تروریسم و با عنوان «مقابله با تروریسم در سطح بین‌المللی و جایگاه جمهوری اسلامی ایران» در تالار تدبیر مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری برگزار شد.

در غیاب تعریف عام­ از تروریسم، فهرست تروریستی شورای امنیت برای همه دولت‌ها لازم الاجراست. در کنار آن، هر کشوری می‌تواند بر اساس ملاک­‌ها و سلیقه خودش، فهرست و تعریفِ ملی از تروریسم داشته باشد. در حال حاضر، نظام­ مقابله با تروریسمِ مللِ متحد و فوروم جهانی مقابله با تروریسم(با مراکز مالت و ابوظبی) از عمده‌­ترین­‌ها می­‌باشند. مجازات‌های سه‌گانه شورای امنیت عبارتنداز: منعِ تأمینِ مالی، بحثِ منعِ تأمینِ اسلحه و بحثِ منعِ عبور و مرور و تردد. برگزاری نشست «مقابله با تروریسم در سطح بین‌المللی و جایگاه جمهوری اسلامی ایران» با سخنرانی آقای حسین قریبی در راستای بررسی این مبحث راهبردی برگزار گردید. به منظور بهره‌مندی پژوهشگران و دانشجویان خلاصه­‌ای از نشست مذکور به شرح زیر منتشر می­‌شود.

*****

ما در این جلسه قصد داریم به چهار سوال اصلی پاسخ دهیم:

۱- منظور از نظامِ مقابله با تروریسم در سطحِ بین‌المللی چیست؟

۲- یران در این نظامِ مقابله با تروریسمِ بین‌المللی چه جایگاهی دارد؟

۳- چه تمایزی میانِ ایران در نظامِ بین‌المللی مقابله با تروریسم و نگاه ابزاری- سیاسی دولتِ آمریکا به ایران در بحثِ تروریسم وجود دارد؟

۴- ایران چه مزیت‌های نسبی در مقابله با تروریسم دارد؟ این مزیت‌های نسبی چه ظرفیت‌هایی را برای ما ایجاد کرده‌است؟ و چگونه می‌توانیم از این ظرفیت‌ها در تعاملات منطقه‌ای و در سطحِ بین‌المللی خود استفاده کنیم؟

مقدمه: آماری از تروریست‌ها و عملیات تروریستی در جهان

ما می‌کوشیم در یک بخشِ مقدماتی و دو بخشِ اصلی به این پرسش‌ها پاسخ دهیم. به عنوانِ مقدمه عرض کنم که در مورد تروریسم خیلی شنیده‌ایم و من نمی‌خواهم به تفصیل راجع به اینکه تروریسم چه نیروی مخربی هست و چه فجایعی را به بار می‌آورد صحبت کنم. فقط به یک آمار و یک پدیده نوظهور و گسترده در تروریسم اشاره می‌کنم. در سالِ 2016 میلادی، یک هزار و صد و چهل و یک عملیاتِ انتحاری فقط توسطِ عوامل داعش در سه کشورِ عراق و سوریه و لیبی انجام شده است. یعنی به صورت متوسط هر ماه نود و پنج عملیاتِ انتحاری که بصورت بی‌رحمانه‌ای تمام اقشار جامعه را مورد هدف قرار می‌دهد. موضوع مهم‌تر این‌که این همه آدم برای عملیاتِ انتحاری در هر ماه آماده کردن نشان دهنده ظرفیت بسیار مخربی است که تروریست‌ها در اختیار دارند. ظرفیتی که در همه مناطق دنیا از کالیفرنیا تا پاریس و تا جنوب فیلیپین را پوشش می‌دهد.

در سالِ 2016 میلادی، یک هزار و صد و چهل و یک عملیاتِ انتحاری فقط توسطِ عوامل داعش در سه کشورِ عراق و سوریه و لیبی انجام شده‌است. یعنی متوسط هر ماه نود و پنج عملیاتِ انتحاری که به‌صورت بی‌رحمانه‌ای تمام اقشار جامعه را مورد هدف قرار می‌دهد.

همچنین، ظهورِ تروریست‌های خارجی از جمله پدیده‌های جدیدی بوده است که اوجِ آن را در داعش شاهد بوده‌ایم. در حال حاضر برآورد این است که از بیش از صد کشور بالغ بر سی هزار تروریستِ خارجی در منطقۀ سوریه و عراق فعالیت می‌کنند. تونس با سه هزار تروریست در سوریه و عراق بالاترین آمار را داشته و احیانا کمترین تعدادِ تروریستِ خارجی از منطقه خاورمیانه در آن ‌جا (بالای یکصد نفر) مربوط به خودِ ایران باشد. می‌بینیم که تروریسم یک مسئلۀ بین‌المللی و فراملی است و در حالِ حاضر بر اهمیتِ تهدیدات ناشی از آن افزوده شده است. در دهۀ هفتاد در ادبیاتِ سازمانِ ملل گفته می‌شد تروریسم ممکن است به تهدیدِ صلح و امنیتِ بین‌المللی بیانجامد. ولی در ادبیاتی که در قطعنامۀ ۲۲۴۹ سالِ ۲۰۱۵ تصویب شد، شورای امنیت به صورتِ بی‌سابقه‌ای می‌گوید که داعش یک تهدیدِ بی‌سابقه و جهانی نسبت به صلح و امنیتِ بین‌المللی است. شورای امنیت این تعبیر را تا به حال در موردِ تروریسم و تهدیدات مشابه به کار نبرده است.

۱- رژیم مقابله با تروریسم در سطح بین‌الملل

با این مقدمه به بخشِ اول می‌رسیم. در این بخش رژیم مقابله با تروریسم در سطح بین‌الملل را شرح می‌دهیم. در بخش اول، ما دو نظامِ فراگیر داریم. نظام‌های منطقه‌ای زیادی مانند اتحادیه اروپا یا شانگهای و آسه‌آن وجود دارند و تقریبا تمامِ سازمان‌های منطقه‌ای بخش‌هایی به عنوانِ مقابله با تروریسم و افراط‌گرایی دارند، ولی در رابطه با آن چیزی که فرامنطقه‌ای و گسترده و جهانی است من به دو نظام اشاره می‌کنم:

۱-۱ نظامِ مقابله با تروریسمِ مللِ متحد

۲-۱ فوروم جهانی مقابله با تروریسم

۱-۱ رژیم مقابله با تروریسم سازمان ملل

مللِ متحد در حال حاضر متشکل از ۱۹۳ کشور است؛ یعنی تقریبا همۀ کشورها را دربردارد. رژیم مقابله با تروریسم سازمان ملل، سه بخش اصلی دارد: شورای امنیت، مجمع عمومی و مرکز مقابله با تروریسم ملل متحد.

۱-۱-۱ رکن اول: شورای امنیت

قطعا بخش اصلی و مهمترین، شورای امنیت است که تصمیمات کلیدی در رابطه با مقابله با تروریسم را اتخاذ می‌کند و ساختاری برای نظارت بر اجرا دارد. در قطعنامۀ ۱۲۶۷ (سال ۱۹۹۹) برای اولین بار فهرستِ گروه‌های تروریستی تهیه شده‌است و این تنها فهرست جامع و الزام‌آور در این زمینه است که موردِ اجماعِ جامعۀ بین‌المللی است. بقیۀ فهرست‌ها، فهرست‌های ملی هستند. قطعنامۀ ۱۳۷۳برای اولین‌بار تعهدات الزام‌آوری را برای کشورها در نظر می‌گیرد و نظامِ مقابله با تروریسم بین‌الملل را پایه‌ریزی می‌کند. آنچه را تحتِ عنوانِ «مقابله با تروریسم» داریم در واقع بعد از این قطعنامه شکل گرفت.

رژیم مجازات‌هایی که در این قطعنامه و قطعنامه‌های بعدی در همین رابطه وضع شده است، سه پایۀ اصلی دارد:

الف) ضبط و توقیف اموال که خیلی هم مهم است که اگر نباشد به نظر بسیاری از کارشناسانِ بین‌المللی، شاید تروریسم نتواند در این شکل سازماندهی‌شده و در شکل گستردۀ خودش ادامۀ حیات بدهد. البته در شکل‌های محلی و انفرادیِ بصورت طبیعی تامین مالی نقش کمتری دارد. در این زمینه کشورها مطابق با الزام شورای امنیت قوانین داخلی خود را دارند و همچنین در این زمینه گروه ویژه اقدام مالی یا FATF هم فعال است و سازوکارهایی بین‌المللی در این خصوص طراحی شده‌است.

ب) منع تأمین سلاح

ج) منعِ تردد و سفر که نکتۀ خیلی مهمی است. تروریسم به شکل فعلی به عنوانِ پدیده‌ای گسترده در سطحِ جهانی نیاز به تردد و تحرک عوامل خود دارد. لذا برای مقابله با آن باید محدودش کرد و مانع تحرک آن شد.

یک نکتۀ دیگر اینکه شورای امنیت از سالِ گذشته یعنی از ۲۰۱۶ واردِ بحثِ القائات شده است یعنی همان چیزی که در مباحث علوم اجتماعی به آن می‌گویند «روایت»، شاید در این متن القائات هم کلمه مناسبی باشد. تحریک به تروریسم و القائات مهم است، برای اینکه با این القائات است که داعش می‌تواند هر ماه ۹۵ نفر را برای عملیاتِ انتحاری آماده کند. شورای امنیت از دبیرکل خواسته است که تا چند ماهِ دیگر گزارش کاملی راجع به این القائات و نحوۀ ایجادِ و انتشار این القائات ارائه بدهد و نیز اقداماتی را برای مقابله با این القائات پیشنهاد بدهد.

مجدد تاکید می‌کنم که در غیاب تعریف عام‌الشمول از تروریسم، فهرست تروریستی شورای امنیت برای همه دولت‌ها لازم الاجراست. حدود ۶۰ صفحه اسامی هست که تمامِ سازمان‌ها گروه‌ها و افرادِ وابسته به آن سه دسته فوق الذکر را آورده است. یک سازوکار هم برای اضافه کردنِ اسم و برای خارج کردنِ اسامی قرار داده است. این فهرست بین‌المللی است و در کنار آن هر کشوری می‌تواند بر اساس ملاک‌ها و سلیقۀ خودش، فهرست ملی خودش را داشته باشد. می‌تواند تعریفِ ملی از تروریسم داشته باشد و این جدای از فهرستی است که برای همه کشورها لازم‌الاجراست.

قطعنامۀ مهمِ دیگر شورای امنیت ۲۱۷۸ (سال ۲۰۱۴) است که متمرکز بر تهدید داعش است و برای اولین بار با توجه به حضور هزارن تروریست خارجی در منطقه، تعریفی برای جنگجویان تروریست خارجی منطبق با وضعیتِ فعلیِ سوریه و عراق ارائه می‌کند. شورای امنیت هر ماه فهرستی از تمامِ سازمان‌ها، گروه‌ها و افراد مرتبط با تروریسم منتشر می‌کند که تنها ملاکِ تروریسی بودنِ یک سازمان، گروه یا فرد است. این فهرست برای همه لازم‌الاجرا است و تحریم‌های سه‌گانۀ شورای امنیت علیه افرادِ حاضر در آن اعمال می‌شود.

اگر بخواهیم بحثِ شورای امنیت را خیلی سریع جمع کنیم، شاید باید به چهار سوال جواب بدهیم. شورای امنیت چه نوع مجازاتی اعمال می‌کند؟ همان مجازات‌های سه‌گانه: منعِ تأمینِ مالی، بحثِ منعِ تأمینِ اسلحه و بحثِ منعِ عبور و مرور و تردد. علیه چه کسانی؟ کسانی که در لیستِ شورای امنیت بر اساسِ مکانیسمِ ۱۲۶۷ قرار دارند. چه کسی نظارت می‌کند؟ نظارت بر عهدۀ تیم‌های نظارتی و تخصصی و همچنین گزارش‌های ادواری که کشورها ذیلِ قطعنامۀ ۱۳۷۳ (سال ۲۰۰۱) به شورای امنیت ارائه می‌دهند است.

۲-۱-۱ رکن دوم: مجمع عمومی

رکنِ دومِ رژیمِ بین المللی مقابله با تروریسمِ ملل متحد، مجمعِ عمومی است. مجمعِ عمومی از سال ۱۹۷۲ با قطعنامۀ ۴۶/۵۱ شروع کرد. در این قطعنامه تلاش‌های مللِ تحتِ اشغال و تحتِ استثمار از تروریسم جدا شده است و این همان حرفی است که جمهوری اسلامی ایران و بسیاری از کشورهای دیگر می‌زنند. ادبیاتِ این قطعنامه کماکان در بسیاری از اسناد استفاده می‌شود. البته در اسنادِ جدید، غربی‌ها اجازه نمی‌دهند که تکرار بشود ولی در خیلی از گروه‌های منطقه‌ای و گروه‌های بزرگ مثلِ عدمِ تعهد، گروهِ اسلامی، گروه ۷۷ این ادبیات به همین شکل تکرار می‌شود. این خودش یک پایۀ حقوقی است که ما به وسیلۀ آن بحثِ حمایت از تلاشِ مللِ تحتِ استعمار و اشغال را از موضوعِ تروریسم جدا کنیم. مجمع عمومی از سال ۲۰۰۶ صاحبِ استراتژی شد؛ سندی که هر دو سال یک بار بازنگری می‌شود و آخرین مورد آن خردادِ سال ۹۴ در نیویورک تصویب شد. ادبیاتِ این سند به ادبیاتِ ما و کشورهای در حال توسعه نزدیک‌تر است. محورهای اصلی استراتژی عبارتند از بحث مقابله با ریشه‌های تروریسم، مبارزۀ متعارف با تروریسم (مبارزه‌ای که نیروهای پلیسی و اطلاعاتی انجام می‌دهند)، ظرفیت‌سازی برای مقابله با تروریسم و رعایتِ حقوق بشر در حین مقابله با تروریسم. برای اجرایی کردنِ این استراتژی، تشکیلاتی اجرایی در سازمانِ ملل تحتِ عنوانِ CTITF راه‌اندازی شده است. نزدیک به ۳۸ سازمان بین‌المللی تخصصی و بخش‌های مختلفی که مرتبط با مللِ متحد هستند و غیرِ آن از طریقِ استراتژی و از طریقِ دبیرخانه‌ای که استراتژیِ مللِ متحد را اجرا می‌کند با همدیگر هماهنگ شده‌اند، تبادلِ تجربه می‌کنند و در حال حاضر، تقریبا حتی سازمان‌های بسیار تخصصی دارای بخش‌های مقابله با تروریسم هستند. در مجمعِ عمومی، کارهای دیگر هم می‌شود که من عبور می‌کنم و فقط می‌خواهم به قطعنامۀ خودمان اشاره کنم. قطعنامه‌ای که آقای دکتر روحانی پیشنهاد دادند تحتِ عنوانِ جهانِ عاری از خشونت و افراط. این قطعنامه، قطعنامۀ بسیار مهمی است. اوایل ژانویه سالِ گذشته (۲۰۱۶) دبیرکلِ ملل متحد یک برنامه اقدام برای اجرای این قطعنامه ارائه داد که محورهای مختلفی را دربر می‌گیرد و جالب است که ما که بانیِ قطعنامه هستیم کمترین تلاش را برای خواندنِ برنامه اقدام و برنامه‌ریزی برای اجرای آن در ایران و منطقه و با کمکِ دیگر کشورها انجام داده‌ایم.

۳-۱-۱ رکن سوم: مرکز مقابله با تروریسم

سومین بخش در سازمانِ ملل متحد که در موضوعِ تروریسم فعال است «مرکز مقابله با تروریسم» است که در سال ۲۰۱۱ با حمایتِ مالیِ عربستان و هزینۀ اولیۀ یکصدمیلیون دلاری ایجاد شده‌است. عربستان از طریقِ این مرکز نفوذِ خاصی روی سیستمِ مقابله با تروریسمِ ملل متحد دارد. کارِ این مرکز ظرفیت‌سازی و اجرایِ پروژه‌هایی برای مقابله با تروریسم است. این پروژه‌ها می‌تواند شاملِ کنترلِ مرزی، سامان دادن به کنترل‌های نظامِ مالیِ کشورها با درخواستِ خودشان و نیز فعالیتهای آموزشی باشد. پس سه پایۀ اصلیِ رژیمِ مقابله با تروریسم یعنی شورای امنیت، مجمع عمومی و مرکز مقابله با تروریسم را معرفی کردیم.

۲-۱ فوروم جهانی مقابله با تروریسم

اما آمریکا و اتحادیۀ اروپا و برخی کشورهای منطقه در سال ۲۰۰۹ بیرون از ساختارِ ملل متحد، یک فوروم جهانیِ مقابله با تروریسم هم ایجاد کردند که از سی کشور درگیرِ در بحثِ تروریسم تشکیل شده‌است. پیش‌تر آمریکا و ترکیه و در حالِ حاضر هلند و ترکیه ریاستِ مشترکِ آن را به عهده دارند. نکتۀ مهم راجع به فورومِ جهانیِ مقابله با تروریسم دو مرکزِ تخصصیِ آن است. یک مرکز در کشور مالت است که کارهای آموزشی و تحقیقاتی خوبی در موردِ تروریسم و ارتقاء حاکمیت قانون انجام می‌دهد و مرکزِ دیگر تحتِ عنوانِ مرکزِ بازپروریِ تروریست‌ها در ابوظبی است که مرکزی نمونه برای کسانی است که می‌خواهند مراکز مشابه در کشورشان داشته باشند. غیر از هماهنگی‌هایی که بین اعضای این فوروم می‌شود، این دو مرکز هم دو دستآوردِ بزرگی هستند که فوروم تا الان داشته است.

۲- ایران و مقابله با تروریسم

در بخشِ دوم به بحثِ ایران و موضوعِ تروریسمِ بین‌المللی می‌پردازیم. از حدود پانزده معاهدۀ بین‌المللیِ مرتبط با تروریسم، ما به ۹ مورد آن‌ها پیوسته‌ایم. اکثرِ این معاهده‌ها به جرائم هواپیماربایی و عبور و مرور کشتی‌ها و دریانوردی مرتبط است. معاهده‌ای نیز در ۱۹۷۳ در موردِ دیپلمات‌ها و اشخاص تحت حمایت بین‌المللی به تصویب رسیده‌است. دومین موضوع در موردِ ایران، بحثِ تروریسم در مناسباتِ دوجانبه با آمریکاست. برای اولین بار دو ماه بعد از حادثۀ گروگان‌گیری سفارتِ آمریکا در ایران، رئیس‌جمهور آمریکا در سخنرانیِ خودش اعلام کرد که گروگان‌های ما تحتِ شرایطِ تروریستی نگه داشته شدند. بعد از آن با حمایتِ ایران از مقاومتِ کشورهای منطقه، این اتهام ها از سوی آمریکایی‌ها و تحتِ القائاتِ اسرائیلی‌ها بیشتر شد و از سال ۱۹۸۴ ایران در فهرستِ دولِ حامیِ تروریسمِ وزارتِ خارجۀ آمریکا قرار گرفت. یکی از ابزارهای مهمِ آمریکایی‌ها، گزارشِ سالانۀ وزارتِ خارجۀ آمریکا در موردِ تروریسم است. این گزارش در موردِ ایران رویۀ متفاوتی دارد و یک بخش ویژه از آن در حدودِ سه صفحه به ایران اختصاص می‌یابد. در این گزارش همان اتهاماتِ همیشگی بر ایران وارد می‌شود. دلیلِ اینکه ایران را از ساختار اصلیِ گزارش مستثنا می‌کنند این است که نمی‌خواهند به اقداماتِ سازندۀ ایران برای مقابله با تروریسم اشاره کنند.

در گزارشِ ۲۰۱۵ حدودِ ۱۲۰ بار نام ایران ذکر شده است. در همین گزارش هم البته به دو سه نکتۀ خیلی جزئی اشاره کرده‌است که ایران در مقابله با داعش و تروریسم کار می‌کند مثلا عملیات‌هایی که علیه ایران انجام شده است را نام می‌برد از جمله در لبنان، در پیشاور و عملیات‌های مشابهی که علیه اهدافِ ایرانی انجام شده است. علاوه بر اینها اجرای احکامِ محاکمِ آمریکا و نمونۀ بارزش موضوع موسوم به دو میلیارد دلاری هم از جمله مسائل دوجانبه با آمریکاست که به دلیل ضیق وقت، نمی‌خواهم واردِ جزئیاتِ آن شوم.

رویکردِ دولتِ آمریکا به تروریسم رویکردی ابزاری- سیاسی است. بهترین شاهد مثال برای این مدعا نحوۀ ورود و خروجِ کشورها به فهرستِ دولِ حامی تروریسم از نگاهِ این دولت است. سه نمونۀ عراق، لیبی و کوبا را در نظر بگیرید: عراق در سال ۱۹۷۹ از جمله اولین دولت‌هایی بود که در این فهرست وارد شد. در سال ۱۹۸۲ وقتی نیروهای ایرانی در جنگ (به صورت خاص در عملیاتِ بدر و خیبر) به پیروزی‌هایی دست پیدا کردند و عراق در موضع تدافعی قرار داشت، وزیر جنگ وقت آمریکا برای کمک به این کشور به عراق سفر و با صدام هم ملاقات کرد. اما حضورِ عراق در فهرستِ دولِ حامیِ تروریسم مانعِ حقوقی برای این کمک بود. بنابراین دولتِ عراق در سالِ ۱۹۸۲ از این فهرست خارج شد تا کمک‌های نظامیِ لازم به عراق انجام بشود و بعد در سالِ ۱۹۹۰ هشت سال بعد که عراق مجدد به کویت حمله کرد، دوباره در این فهرست قرار گرفت. عملیاتِ اشغالِ کویت یک عملیاتِ تروریستی نبود، یک عملیاتِ نظامیِ متعارف بود، حالا می‌خواهید اسمش را بگذارید عملیاتِ نظامیِ غیر مشروع اشغال‌گری ولی تروریسم نبود و به هر صورت، دوباره عراق در فهرستِ دولِ حامیِ تروریسم قرار گرفت. در سال ۲۰۰۴ هم بعد از حملۀ آمریکا به عراق از فهرست خارج شد. نه در ورود نه در خروج از فهرست، عامل تروریسم شرط نبوده و نیست. بلکه ورود و خروجِ کشورها در فهرست حامیانِ تروریسم ابزاری سیاسی در اختیارِ دولتِ آمریکاست و به روابطِ دوجانبه با آن کشور بستگی دارد.

در موردِ لیبی هم به همین شکل است. در سالِ ۱۹۷۹ واردِ این لیست شد در سالِ ۲۰۰۶ بعد از اینکه آمریکایی‌ها بر سر جمع‌آوری تأسیساتِ هسته‌ایِ با لیبی توافق کردند، این کشور از فهرست خارج شد. در صورتی که لیبی تا پایان دورۀ قذافی هیچ‌گاه سیاست‌های منطقه‌ای‌اش را تغییر نداد. می‌بینیم در این مورد هم تروریسم (البته به زعم خودشان) نقشی ندارد. همچنین دولت کوبا سالِ ۱۹۷۹ در فهرستِ دولِ حامی تروریسم از نگاهِ آمریکا وارد شد و در سال ۲۰۱۵ پس از توافقِ دولت اوباما و دولتِ کوبا برای از سرگیریِ روابط از این فهرست خارج شد. سوالی که من همیشه از مخاطبینِ خارجیِ خودم می‌کنم این است که بین کوبای قبل از ماه میِ ۲۰۱۵ و کوبای بعد از ماه میِ ۲۰۱۵ چه تفاوتی هست که آمریکا برچسب تروریسم را پیش از آن می‌زند و پس از آن بر می‌دارد؟

بازگردیم به جایگاهِ ما در نظامِ بین المللیِ مقابله با تروریسم. یکی از حرکاتِ مثبتِ دولت، نهایی کردنِ قانونِ جدیدِ مقابله با تأمینِ مالیِ تروریسم بود که به کمکِ آن یکی از نواقصِ بزرگِ قانونی ما بر طرف شد. به طورِ کلی نظامِ مقابله با تأمینِ مالیِ تروریسم بسیار اهمیت دارد. آنچه که نهادهای بین‌المللی مانندFATF هم دنبال می‌کنند در همین راستاست و البته این نهاد ابزارهای خودش برای الزام دولتها به همکاری را دارد. در نظر داشته باشید که با مساعدت رژیم مقابله‌ای با تامین مالی تروریسم، درآمدِ ۸۰ میلیون دلاری داعش در سال ۲۰۱۴ در حالِ حاضر به ۳۰ میلیون دلار رسیده است. گفتیم یکی از موضوعاتِ مهمِ دیگر بحثِ تردد و عبور و مرورِ تروریست‌هاست. بیشتر این ترددها از خطوطِ هوایی انجام می‌گیرد مثل اشخاصی که مثلا از استرالیا به منطقه آمده و برای داعش می‌جنگند. برای جلوگیری از این ترددها، سازمانِ ایکائو سیستمی را تحتِ عنوانِ API طراحی کرده است که می‌تواند اطلاعات مسافرین را ارزیابی کند. سازمان هواپیماییِ ما نیز دارد روی سیستمِ ملی که این API را پیاده کند، کار می‌کند.

وضعیتِ امنیتِ ما نیز بسیار مناسب است. گزارش Global terrorism index گزارشِ جامعی است که به وسیلۀ موسساتِ مختلفی که روی تروریسم کار می‌کنند تهیه می‌شود. در سال 2015 رتبۀ ایران را در بحثِ تاثیرات تروریسم عدد 39 در نظر گرفته بود. یعنی اگر عراق را به عنوانِ بدترین وضعیت در نظر بگیریم ایران در رتبۀ 39 قرار داشت و قبل از ایران خیلی از کشورهای اروپایی و غربی هم بودند. امسال در فهرستِ جدیدی که حدودِ یک ماهِ پیش، منتشر شد، رتبۀ ایران به 47 رسیده است. این در حالی است که ما در منطقه‌ای هستیم که به اصطلاح همانندِ یک ساندویچ از سوی تروریست‌ها احاطه شده‌ایم. حفظ امنیت در این منطقه برای ما خیلی مهم بوده است. نه فقط امنیتِ خودمان بلکه امنیتِ عراق و سوریه و این چیزی است که غربی‌ها در تنهایی‌شان به آن اعتراف می‌کنند که اگر نیروی بازدارنده‌ای مثل ایران نبود، الان پرچمِ داعش در بالای مسجدِ الامیه در دمشق، و در بغداد، و نیز اردن نصب شده بود.

حتی ما مانع رسیدن داعش به عربستان بوده‌ایم و البته نباید بگذاریم دستِ داعش به عربستان برسد. چون از نظرِ خیلی از کارشناسانِ مقابله با تروریسم، اگر داعش به عربستان برسد، پایگاهی بزرگ و دائمی در آنجا تشکیل خواهد داد. از بیست و پنج میلیون جمعیتِ عربستان، بخش قابل توجهی از جهتِ ایدئولوژیکی و مذهبی آدم‌های تندرویی هستند و می‌توانند به این گروه کمک کنند. در واقع داعش با رفتن به عربستان به آن جایگاهِ واقعی خودش می‌رسد. از تمامِ آن امکانات می‌تواند استفاده کند و بدل به یک خطر بزرگ برای منطقه و جهان شود. اتفاقاً بیشترین نفع از مقابله ایران با تروریسم را عربستان برده است. یعنی اگر عربستان در معرضِ حملۀ داعش قرار می‌گرفت چه بسا الان وضعیت منطقه با آن چیزی که هست، متفاوت می‌بود.

پس ظرفیتِ نسبیِ ایران در حفظِ منطقه و حتی مبارزه با تروریسم در سطحِ بین‌الملل ظرفیتِ بسیار بزرگی هست. گفتیم که شورای امنیت داعش را تهدیدی جهانی و بی‌سابقه نامیده است. حالا ایران جلوی این تهدید بی‌سابقه را گرفته است. ولی ما هیچ وقت نتوانستیم از این ظرفیت‌های خودمان به درستی در دیپلماسیِ خودمان استفاده کنیم. این ظرفیت‌ها را می‌شود اصطلاحا در دیپلماسی فروخت و از آنها به بهترین وجه بهره‌برداری کنیم. مقام معظم رهبری در دیدار با رئیس‌جمهور کرۀ جنوبی اشاره کردند که «اگر با خطر تروریسم و ناامنی برخورد صحیح و حقیقی نشود علاجِ آن در آینده دشوار خواهد بود و هیچ کشوری در برابرِ این خطر مصونیت نخواهد داشت». ببینید این خودش یعنی اینکه برای مصونیت همه‌گیر باید در مقابله با تروریسم با یکدیگر همکاری کنیم. نکته و مسئله اصلی در اینجاست که ما چطور می‌توانیم از آن موضعِ تدافعی که صرفاً به خاطرِ اتهاماتی است که آمریکا به ایران وارد کرده است و در قالبِ روابطِ دوجانبۀ ایران و آمریکا صرفا کاربرد داشته، خارج شویم؟ غیر از این است که ما در جبهه‌های مختلف و در جاهای مختلف در مقابلِ تروریسم ایستاده‌ایم و هزینه‌های آن را هم پرداخت کرده‌ایم؟ دقت داشته باشید که چارچوبی که مسئلۀ فلسطین یا لبنان در آن طرح می‌شود کاملاً متفاوت با نظامِ بین‌المللیِ مقابله با تروریسم است. در مورد آن به تفصیل در ابتدای عرایضم صحبت کردم. ظرفیتِ Wave (قطعنامه‌ بنام ایران در مجمع عمومی با عنوانِ جهانِ عاری از خشونت و افراط) نیز بخشی از این ظرفیتِ ماست. اولین گام در بهره‌گیری از این ظرفیت داشتنِ استراتژی ملی مقابله با تروریسم است. استراتژی به مثابه یک سکویی است که می‌تواند ما را با خیلی از کشورهای دنیا مرتبط کند و باعث ایجاد گفتگو و تعاملاتی در زمینه تروریسم بشود.

112645
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.