سخنرانی در اجلاس بین المللی شهرهای اسلامی (قزوین)

راه‌های مطالعة تمدن اسلامی/ فرهنگ و اعتقادات مردم، ریشة معماری شهرها و ساختمان‌ها/ ابتنای مدارس و دانشگاه‌ها و بازارها در کنار مساجد/ ظهور و بروز اقتصاد در کنار فرهنگ و هویت/ آموزه‌های تمدن گذشته/ فاصلة شهرسازی امروز با اهداف بلند آن / ارتباط مسکن، بازار و مسجد در گذشته/ فروختن فضای سالم شهر و نابود کردن باغ‌ها/ بدترین درآمد برای شهرداری/ ضرورت کسب درآمد مشروع برای شهر و آمادگی دولت برای همکاری در این عرصه/ تبدیل بزرگراه‌ها به پارکینگ‌هایی بزرگ در صورت مدیریت ناصحیح/ حل مسائل شهری نیازمند مدیریتی پایدار و اقداماتی همه جانبه/ بهبود شرایط زیست‌ محیطی در برخی شهرها/ لزوم لحاظ رأی و نظر مردم درخصوص پروژه‌های مهم در شهرهای بزرگ/ ضرورت احداث شهر الکترونیک و هوشمند/ انتخابات شوراها/ لزوم ایجاد ارتباط بین شهرهای جهان


بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا و نبینا محمد و آله الطاهرین و صحبه المنتجبین

روز شهادت مولای مان حضرت موسی بن جعفر (ع) را گرامی داریم و برای پیروی از پیامبر و خاندان رسالت، ائمه هدی علیهم السلام، از خداوند طلب توفیق می‌کنیم.
موضوع مدیریت شهری و اداره زندگی مردم، به ویژه در یک شهر بزرگ،جزو مدیریتهای سخت و پیچیده در دنیای امروز است. تمدن‌های بزرگ بشری معمولاً در کنار شهرها به وجود آمده. علم، فناوری و تمدن در شهرهای بزرگ ظهور و بروز پیدا کردهاند. اگر بخواهیم به تمدن اسلامی نگاه کنیم، بهترین راه آن است که بعد از مطالعه کتب و آثار گذشتگان، به آثار باقی مانده معماری در شهرهای مهم اسلامی نظر بیفکنیم؛ تمدنی که از مشرق تا شبه جزیره هندوستان گرفته تا ساحل مدیترانه، شمال آفریقا و کشورهای مهم خاورمیانه، از جمله کشور بزرگ ایران، گسترده بود.
تمدن‌ها و آثار تمدنی و در شهرها، معماری‌ها و ساختمان‌ها و ویژگی ساختمان‌ها با ما از مهندسی، ابتکارات و فرهنگ گذشته و از دوستی و برادری در میان مردم در گذشته و نیز استفاده درست از طبیعت در گذشته با ما سخن می‌گویند.
در آثار بزرگ تمدنی در کشورهای مختلف جهان و از جمله در کشورهای اسلامی، می‌بینید که ریشه معماری شهرها و ساختمان‌ها از فرهنگ و اعتقادات مردم نشئت میگیرد؛ مسجد، مدرسه، دانشگاه و مراکز آموزشی به عنوان مرکزیت شهر، قبل از بازار و محل مسکونی مردم، مد نظر است.
مسجد یعنی محل اجتماع مردم؛ مسجد یعنی جایگاهی که مردم در آن با هم شور و مشورت می‌کنند؛ مسجد جایگاهی است که مردم برای انجام مراسم دینی و فرهنگی شان از آن استفاده می‌کنند؛ مسجد یعنی مرکزی که حتی تصمیمگیری برای دفاع از شهر نیز از آنجا آغاز میشود؛ مسجد یعنی مرکز فرهنگی یک شهر که مردم در آنجا با آداب، رسوم و حکمت و مسیر زندگی آشنا می‌شوند.
مدارس و دانشگاههای ما معمولاً در کنار مساجد ما ساخته می‌شدند.
مکان‌های مقدسی از قبیل مقبره بزرگان دینی و مذهبی یا فرهنگی و هنری معمولاً در کنار مساجد ساخته می‌شدند.
آنگاه در کنار فرهنگ و هویت، اقتصاد ظهور و بروز پیدا می‌کرد؛ یعنی بازار ساخته می‌شد. بازار یعنی مکان تبادل، یعنی جایی که صادرات و واردات شهری و روستایی و حتی بین کشورها از آنجا شروع می‌شد. حتی بخشی از تولیدات و مراکز تولیدی و هنری ما از بازار شروع می‌شد.
پس آغاز، فرهنگ و هویت است و سپس، اقتصاد شهر و اداره آن شهر است.
در کنار فرهنگ، اقتصاد، علم و دانش است که محل‌های سکونت شکل میگیرد. محلهای سکونت با محلهای تولیدی، یعنی مزارع، باغات و دامداری‌ها اتصال پیدا می‌کند.
ما از تمدن گذشته می‌آموزیم که از سوداگری خانه سازی، شهر آغاز نمی‌شود. ما از تمدن گذشته میآموزیم که ریشه‌های فرهنگی اساس شهرسازی ماست. نحوه معماری هم به گونه‌ای است که مردم بتوانند راحت تر زندگی کنند، نه اینکه ساختمان‌ها پر سودتر ساخته شود؛ بلکه ساختمان‌ها محل آرامش و سکونت مردم باشد. به همین دلیل آن را محل سکنی، سکونت و مسکن نام گذاری کردهاند.
در چنین شهری است که نیازمندی‌های فرهنگی جوانانی که می‌خواهند در آن جامعه رشد پیدا کنند، تعریف می‌شود. در چنین شهرهایی است که نیازهای اقتصادی مردم در بازار و مزارع آن شهر تعریف می‌شود. در چنین شهرهایی است که ارتباط این شهر با شهرهای اطراف و ارتباط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آنها تبیین و تعریف می‌شود.
امروز متأسفانه از بسیاری اهداف بلند شهرسازی فاصله داریم. امروز در شرایطی هستیم که مسائل فرهنگی، راحتی مردم، حریم خصوصی مردم، شرایط اجتماعی مردم و اینکه شهر مکانی امن برای همه باشد [نادیده گرفته می‌شود.] در گذشته نحوه ارتباط محل مسکونی و بازار و مسجد به گونه‌ای طراحی می‌شد که زنان و کودکان جامعه برای رفت آمد، حتی در شب و صبح زود، در امنیت و امان باشند. قبل از هرچیز باید امنیت و آرامش شهروندان برای ما مسئله باشد.
اگر خدای ناکرده بنا شد که درآمدهای شهری ما از منابع نادرست – حالا تعبیر نامشروع نمیکنم – تأمین میشود؛ اگر بناشد شهری با فروختن فضایی که تعلق به مردم دارد و در اختیار گذاشتن تراکم عظیم به سرمایه داری که می‌تواند همه خانههای یک محله و اطراف را تحت تأثیر قرار دهد، نه تنها از لحاظ فرهنگی و دینی که حتی از لحاظ آرامش دید و چشم، ساختمان بلندی مانند سد جلوی دید صدها و هزاران خانه را می‌گیرد، گاهی دیدن آسمان و ستارگان آسمان هم در بعضی از زوایای خانه بر انسان سخت می‌شود.
ما برای درآمد شهری باید حقوق مردم را بدون اجازه آنها بفروشیم؟ ما برای حقوق شهری و زندگی و رفاه مردم، ارزش کاملی قائل نباشیم؟ ظاهر آن این است که در شهری پارکی درست می‌شود. این پارک برای تفریح و رفاه مردم و نیز اوقات فراغت است، اما پول این پارک از کجا تهیه شده است؟ این مهم تر از خود پارک است. اگر باغ‌های شهر تغییر کاربری داده شده و با پول آن پارک در شهر درست شده است، آیا به نفع مردم قدم برداشتهایم؟ درختان 100، 120 و 150 ساله را بریدهایم و درخت‌های چند سالهای کاشتهایم که معلوم نیست سایه اش بر سر فرزندان یا نوه ها یا نبیره های ما میافتد یا نه!
بدترین درآمد برای شهرداری فروختن حقوق مردم، فضای سالم شهر و نابود کردن باغ‌های زیبا و دیرینه شهر است، که هویت آن شهر را تعریف می‌کند. این بدتر از آن است که نفت را بفروشیم و از پول نفت برای حقوق کارمندان استفاده کنیم. اگر نفت به عنوان حقوق و حق بین نسلی نسل‌های مختلف است و باید پول نفت سرمایه گذاری شود، فضای شهر، کوه‌های شهر، مراتع اطراف شهر، دریاچه و رودخانه و تالاب هم بین نسلی است؛ همان طور که حق نداریم ساختمان هایی را که مربوط به میراث فرهنگی ماست، ویران کنیم و بفروشیم تا به جای آن آثار باستانی 100، 500 و 1000 ساله، برجی به پا کنیم، حق تخریب محیط زیست را هم نداریم، حق تخریب باغ‌های زیبای اطراف شهر را هم نداریم.
ما باید درآمد مشروع برای شهر کسب کنیم. اگر شهرها و شهرداران محترم ما در کشور نیازمند به منابع درآمدی هستند باید به فکر منابع درآمدی سالم برای آنها باشیم. دولت آماده است تا با تهیه لوایح لازم برای شهرداری‌ها و اداره شهرها از طریق منابع مشروع اقدام کند. ما نباید آینده شهرمان را از یاد ببریم. ما نباید راحتی مردم را از یاد ببریم.
از یک طرف بزرگراه، پل زیر گذر و تونل درست می‌کنیم، اما با چه پولی؟ با پول تراکم. با آن تراکم جمعیت آن محله و شهر را چند برابر می‌کنیم. با چند برابر کردن جمعیت چه می‌کنیم؟ خودروهایی که از محله خارج می‌شود به چند برابر افزایش پیدا می‌کند و آن بزرگراه هم تبدیل به پارکینگی بزرگ برای خیابان‌ها می‌شود.
[قطع برق]
شما ایام دفاع مقدس و جنگ هشت ساله را به یاد بیاورید که ما در بعضی روزها خاموشی‌های 5، 6، 10 ساعته داشتیم. الحمدلله از آن روزها عبور کردیم و امروز از لحاظ برق و تأمین برق مردم در شرایط مناسبی هستیم.
برمیگردیم به بحث. برای اینکه ترافیک را حل کنیم ناچاریم بزرگراه و پل درست کنیم، اما اگر بنا باشد آن بزرگراه و پل از محل تراکم باشد و آن تراکم باعث شود تعداد ماشین‌ها در شهر به گونه‌ای باشد که آن خیابان‌ها و پل کشش این همه ترافیک جدید را ندارد، بزرگراه تبدیل به یک پارکنیگ بزرگ در شهر می‌شود و مشکلات ما حل نمی‌شود.
اگر بناست برای حل مسائل شهری اقدام کنیم باید یک اقدام جامع همه جانبه مد نظر قرار دهیم. اشاره شد به شهرهای بزرگ دنیا که آلودگی آنها زندگی مردم را مستأصل کرده بود و مردم نمی‌توانستند زندگی راحتی داشته باشند. حالا برخی از مشکلات زیست محیطی پیچیدگی‌هایی دارد که زمان بلندتری را برای حل و فصل طلب می‌کند، اما بخش بزرگی از مسائل زیست محیطی را می‌شود حل کرد.
وقتی نیروگاه‌های ما در کنار شهر قرار دارد و با نفت کوره کار می‌کند، آلودگی ایجاد می‌شود. اگر در شهرهای ما خودروی فرسوده تردد می‌کند، آلودگی ایجاد می‌شود. اگر شرایط خودروهای ما به گونه‌ای است که در شهر آلودگی به وجود می‌آورد، اگر کیفیت بنزین ما به گونه‌ای است که آلودگی به وجود می‌آورد، اگر وسایل گرم کننده خانه‌ها آلودگی به وجود میآورد، همه اینها برای سلامت است، گرما و خودرو هم برای سلامت و رفاه است، اگر جمع اینها بخواهد سلامت محیط زیست را از ما بگیرد، ما نمی‌توانیم شهر خوب و مدیریت درستی داشته باشیم.
ما نیازمند یک مدیریت و اداره پایدار به معنای حفظ محیط زیست و توجه به مسائل جانبی زندگی مردم هستیم. ما باید در زمینه مسائل زیست محیطی سرمایه گذاری کنیم. یکی از راه‌های سرمایه گذاری تقریباً راحت و پر سود با برنامه ریزی درست این است که از سرمایه همان سوخت نابجایی که مصرف می‌شود، برای شرایط جدید در خودروها استفاده کنیم؛ از همان پول برای سالم سازی شهرها استفاده کنیم.
در بعضی از شهرهای ایران بحمدالله توانسته ایم شرایط را بهتر کنیم. چند روز پیش در شیراز بودم، استاندار فارس گفت در سال 95روز آلوده اصلاً نداشتیم، در حالی که قبلاً بیش از 100، 150 و گاهی 200 روز آلوده داشتیم.
حال مقداری طبیعت کمک کرده و مسیر گرد و غبار عوض شده، مقداری باران کمک کرده، مقداری هم سوخت سالم کمک کرده است. این مهم است.
ممکن است برای سلامت محیط زیست دو کار مهم در اختیار ما نباشد و در بلند مدت باید حل شود، اما برخی امور هم در زمان کوتاه قابل حل است که باید آنها را حل و فصل کنیم تا مردم زندگی راحت تری در شهرها داشته باشند.
به اعتقاد من در شهرهای بزرگ پروژه‌های مهم و بزرگ باید با نظر و رأی مردم تحقق پیدا کند. البته مسائل عادی و معمولی قانون و مقررات دارد و طبق قانون و مقررات عمل می‌شود، اما اینکه در یک شهر بزرگ چند بزرگراه و پل درست کنیم یا به مترو بپردازیم، کدام یک به نفع ماست و در اولویت است، باید نظر مردم را هم بخواهیم. با نظر مردم و با مدیریت یکپارچه و با هم افزایی دستگاه‌های دیگر بهتر و راحت تر می‌توانیم شهرهای بزرگ را اداره کنیم و به اهداف توسعه بلند مدت در شهرها بپردازیم، در آمد لازم را برای مردم وجود بیاوریم، فاصله طبقاتی را در شهرها کم کنیم و حاشیه نشینی‌ها را از بین ببریم، مسکنی که موجب راحتی مردم باید باشد برای مردم تسهیل کنیم و از فناوری‌های نو برای اداره شهر استفاده کنیم.
شهر الکترونیک و هوشمند یکی از وظایف و رسالت‌های همه ماست. برای اداره شهر باید از امکانات نوین استفاده کنیم. الان در همین تهران مردم با اپلیکیشن‌های جدید و فضای مجازی برای خرید، دریافت اجناس در منازل، تهیه خودرو و تاکسی، رفت و آمد و نقل و انتقال، به صورت سادهتر و راحتتر از امکانات الکترونیک و شهر هوشمند استفاده می‌کنند.
خوشحالیم که در ایران اداره شهرها توسط شوراها و با کمک شوراهاست و با آرای مردم، اعضای شورای شهر برگزیده می‌شوند. ما در شرایطی هستیم که حدود یک ماه دیگر در کنار صندوق آرا قرار می‌گیریم. یکی از اقدامات ما در این انتخابات تعیین اعضای شورای شهرها و روستاهای ماست. عدد بسیار بزرگی است، مردم پای صندوق آرا می‌روند و با رأی خود اعضای شوراها و شوراها نیز شهرداران را انتخاب می‌کنند. آرا، نظرات و حضور مردم میتواند بسیار تأثیرگذار در نحوه اداره شهرها و اعمال نظر مردم از طریق نمایندگان شان باشد.
و سخن آخر، ارتباط نزدیک تر بین شهرهای جهان، استفاده از تجربیات یکدیگر برای شرایط نوین شهرها و توسعه گردشگری میان مردم شهرهای بزرگ و کوچک در کشورهای مختلف است. باید بتوانیم به شهرهای بزرگ در کشورهای منطقه و جهان سفر کنیم و از آنها خیلی چیزها بیاموزیم؛ و مردم کشورهای مختلف هم بتوانند از شهرهای مختلف کشور ما بازدید داشته باشند، که یکی از شهرهای پرجاذبه کشور ما قزوین است با آثار باستانی و زیبایی هایی این شهر و اطرافش و این استان؛ همچنین زیبایی‌ها و جاذبه‌های طبیعی این استان و سایر شهرها و استان‌های ایران. این ارتباط میان مردم می‌تواند به تبادل فرهنگ، تجارت و رفاه مردم کمک کند تا بتوانیم شاهد شرایط نوینی برای زندگی مردم باشیم.
خوشامد میگویم به همه عزیزانی که از شهرها و کشورهای مختلف تشریف آوردهاند و سفرایی که در محضر آنها هستیم؛ امیدوارم این اجلاس مانند اجلاس گذشته در توسعه پایدار شهرهای ما اثر نیکو و مقیدی برای جای بگذارد، ان شاء الله.
والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

112648
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.