جدایی کردستان عراق: تحلیل پیشینی و پسینی

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی

دکتری اقتصاد

تصویر جدایی کردستان عراق: تحلیل پیشینی و پسینی
ایران و ترکیه به همراه عراق و سوریه نسبت به تبعات جدایی‌طلبی اقلیم کردستان نگران هستند زیرا گمان می‌کنند که می‌تواند گام اول برای تجزیه‌طلبی در دیگر کشورهای همسایه باشد. لذا در حال حاضر و بر اساس تحلیل‌های پیشینی اقداماتی که مانع از تحقق استقلال اقلیم کردستان شود را بهینه می‌بینند.

در متون علمی دو اصطلاح بسیار استفاده می شود:

۱) ex ante که شاید پیشینی یا پیشاپیش ترجمه مناسبی برای آن باشد،

۲) ex post که شاید ترجمه پسینی یا پساپس معادل خوبی باشد.

مقصود از تعبیر ex ante این است که قبل از وقوع امری اقدامات بر حسب انتظارات نسبت به آینده شکل می‌گیرد و همین اقدامات می‌تواند سرشت آینده را شکل دهد. اما وقتی همه بازیگران بر حسب انتظارات پیشینی خود اقداماتی کردند نهایتا نتیجه‌ای حاصل خواهد شد. در وضعیتی که نتیجه حاصل می‌شود افراد مجددا که بخواهند رفتار خود را در قبال آن مسئله تنظیم کنند لزوما همان اقدامات قبل را ادامه نخواهند داد زیرا ممکن است به این جمع‌بندی برسند که در شرایط امروز رفتار بهینه چیز دیگری است و اقتضائات متفاوتی دارد. به این معنی رفتار بهینه بر حسب تحلیلهای پیشینی می‌تواند متفاوت از رفتار بهینه بر حسب تحلیل‌های پسینی باشد و این تفاوت لزوما به معنای تناقض نیست.

حال با این مقدمه و این چارچوب می توان به موضع‌گیری ایران و ترکیه به قضیه جدایی طلبی اقلیم کردستان عراق نگریست. ایران و ترکیه به همراه عراق و سوریه نسبت به تبعات این جدایی طلبی نگران هستند زیرا گمان می‌کنند که می‌تواند گام اول برای تجزیه طلبی در دیگر کشورهای همسایه باشد. لذا در حال حاضر و بر اساس تحلیل‌های پیشینی اقداماتی که مانع از تحقق استقلال اقلیم کردستان شود را بهینه می‌بینند. از دید مسئولان کشورهای همسایه، تهدید به استفاده از اهرم تحریم یا جنگ نظامی می‌تواند نهایتا مسئولان اقلیم کرد را به تجدیدنظر در تصمیم شان وادارد. اگر این اتفاق بیفتد البته منافع و خواست آنها محقق شده است اما اگر اقلیم کردستان به هر علت مقاومت کند و نهایتا استقلال عملی شود آنگاه وضعیت دیگر فرق خواهد کرد. در این حالت رفتار بهینه برای دیگر کشورهای همسایه اقدامات تخاصم‌آمیز نخواهد بود و منفعت آنها همکاری با اقلیم جدا شده کردستان خواهد بود. به این معنی رفتار بهینه پسینی عدم تقابل و همکاری خواهد بود.

رفتار بهینه بر حسب تحلیل‌های پیشینی می‌تواند متفاوت از رفتار بهینه بر حسب تحلیل‌های پسینی باشد و این تفاوت لزوماً به معنای تناقض نیست.

در اینجا ممکن است کسی بگوید که اگر قرار است همکاری رفتار بهینه بعدی باشد آیا منطقی نیست که از همان ابتدا رفتار همکاری در پیش گرفته شود؟ پاسخ به شرحی که رفت منفی است. یعنی بهینه‌سازی رفتار در اینجا در دو مقطع قبل از استقلال و بعد از استقلال به هم مرتبط نیست و نباید رفتار آینده‌نگرانه را در پیدا کردن رفتار بهینه در دوره اول به کار گرفت. این امر با توجه به اینکه اگر همه بازیگران به قول و قرار خود ملتزم بمانند و اسیر تطمیع نشوند پدیده استقلال اقلیم کردستان رخ نخواهد داد، تقویت می‌شود. سوال دیگری که مطرح می‌شود این است که آیا حفظ قول و قرار کشورهای همسایه یعنی ایران، ترکیه، عراق و سوریه برای مقابله با این استقلال قابل دوام است؟ تردیدی نیست که هر کدام از این بازیگران روابط اقتصادی خاصی با اقلیم کردستان عراق دارند. همین امر آنها را وسوسه می کند تا اگرچه به لحاظ لفظی خود را اهل تقابل با استقلال نشان دهند اما در عمل به طور پنهانی با آنها وارد معامله شوند و اقدامات تقابلی صوری انجام دهند و با این اقدامات نه تنها راه را برای استقلال باز کنند بلکه سهم خود را در معاملات اقتصادی پس از تقابل افزایش دهند. در واقع نگرانی از اینکه هر طرف دیگری ممکن است به توافق پای‌بند نماند می‌تواند هر کدام را به لغو توافقات سوق دهد و همین امر راه را برای شکست اقدامات تنبیهی علیه استقلال اقلیم کردستان عراق باز کند. به عبارت دیگر قبل از هر گونه توافق برای اقدامات تنبیهی باید مطمئن بود که زیان هر کشور از استقلال به مراتب بیشتر از تحمل آن و داشتن روابط اقتصادی است. چنانچه نسبت به این امر اطمینان حاصل شود آنگاه می توان اقدامات تقابلی را در وضعیت پیشینی رفتاری بهینه قلمداد کرد. روشن است که حفظ این توافق برای اقدام مشترک علیه استقلال‌طلبی منوط به تداوم ارتباطات به منظور ایجاد اطمینان از پای بندی مشترک به توافق است.

112714
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.

نظرات شما ( 2 نظر )

حمزه آلی شین
یکشنبه 7 آبان 139615:23
بسیار مدبرانه وسنجیده و اکادمیک بود.با تشکر آلی شین پیرانشهر
( 1 ) ( 0 )
محمد شعبانی
شنبه 22 مهر 139612:05
تحلیل درستی است و چنین بە نظر میرسد از آنجائی کە طرفهای مخالف کوردستان از یک سو و زمینەهای وسوسەانگیز اقتصادی در کوردستان از سوی دیگر فراوان و متنوع هستند، بنابراین کوردستان نسبت بە حالات مشابە در وضعیت بسیار مطلوبتری قرار دارد. در این میان البتە کشور ایران باتوجە بە اشتراکات ریشەای سرزمینی، تاریخی و فرهنگی از شانس بهتری برای بهرەبرداری پایدار برخوردار است.
( 1 ) ( 0 )