مساله‌شناسی راهبردی توسعه در استان قم

وضعیت بحرانی

تصویر وضعیت بحرانی
موقعیت مذهبی- سیاسی و مرکزیت مواصلاتی استان قم باعث شده است تا شهر قم در نیم سده اخیر جزو شهرهای مهم و تاثیرگذار تاریخ پیش و پس از انقلاب اسلامی باشد. شهری که به عنوان دومین شهر مذهبی کشور و خاستگاه انقلاب اسلامی و کانون تفکر شیعی جهان در نظر گرفته می‌شود و طی یک بازه 60 ساله، افزایش جمعیت نزدیک به هفت برابری را تجربه کرده است، شهری که سالانه نزدیک به 23 میلیون زائر حرم حضرت معصومه را در خود پذیرا است و نزدیکی به قطب‌های صنعتی کشور و قوت‌های اقتصادی در بخش گردشگری مذهبی، صنعت و معدن باعث شده است تا خیل زیادی از مهاجران داخلی و خارجی به آن پناه برند.

به نظر می رسد در تمامی سال‌های پس از انقلاب، پیوسته این تصور در اذهان وجود داشته است که حضور حرم حضرت معصومه (س)، حوزه‌های علمیه و مراجع عظام تقلید و پتانسیل­‌های اقتصادی متعدد قم و جایگاه سیاسی و مذهبی آن در نظام جمهوری اسلامی باعث می‌شود تا شهر قم به عنوان نمادی از توسعه اقتصادی، پیشرفت علمی و فرهنگی و مدنیت اسلامی باشد؛ در حالی که شاید از این نکته غفلت کرده‌ایم که ساخت و نگه داشت اینگونه ویژگی­‌ها برای استان و خاصه شهر مقدس قم نیازمند برنامه‌ریزی، مدیریت کارآمد و علمی، آینده‌نگری و فراهم آوردن زمینه‌های توسعه متوازن و پایدار استانی، منطقه­‌ای و کشوری است. توسعه‌­ی پایدار در تمامی زمینه­‌های سیاسی، اجتماعی- فرهنگی، اقتصادی و زیست‌محیطی نیازمند حکمرانی خوب، مدیریت کارآمد و شفافیت اطلاعاتی است، در غیر این صورت در طی چند دهه نتیجه سیاست‌های غلط توسعه­‌ای، مشکلات و آسیب‌ها بر هم انباشته خواهند شد و به وضعیت بحرانی ختم خواهند شد، وضعیتی که به نظر می رسد هم اکنون قم به آن گرفتار شده است. بدون آن‌که بخواهیم ناامیدانه چشم بر تمامی نقاط قوت و وضعیت‌های مثبت و موثری که قم دارد، ببندیم و منکر آنها بشویم باید به این مساله با رویکردی واقع بینانه اعتراف کنیم که قم در حال حاضر به کانونی از بحران‌های اجتماعی و زیست محیطی تبدیل شده است که نشانه‌های آن را در طلاق و حاشیه نشینی، کمبود منابع آب، بیابان زایی و پدیده ریزگردها و... به وضوح می توان مشاهده کرد؛ که البته این وضعیت را با پذیرش وجود بحران، برنامه‌ریزی منظم و علمی، مدیریت کارآمد و شفاف‌سازی اطلاعاتی می‌توان مدیریت کرد و سامان بخشید به گونه‌ای که هم بحران‌ها از قم رخت بربندند و شهروندان قم از تبعات این بحران‌ها در امان بمانند و سطح بالاتری از کیفیت زندگی را تجربه کنند و هم قم به جایگاهی که شایسته آن است بازگردد و در سطح کشوری و بین المللی نمونه‌ای از یک شهر توسعه‌یافته اسلامی باشد.

در حال حاضر عمده ترین چالش‌های اجتماعی- فرهنگی و جمعیتی استان قم که بعضا وضعیت بحرانی پیدا کرده‌اند عبارتند از طلاق، مهاجرپذیری بالا، حاشیه نشینی و تبعات آنها. بررسی وضعیت این سه آسیب عمده در استان قم می‌تواند دریچه‌ای باشد برای فهم نوع نگاه و گفتمان مسئولان به مسائل اجتماعی- فرهنگی در قم که می‌توان گفت شامل چند ویژگی است:

۱- نگاه ایدئولوژیک به قم و مسائل اجتماعی آن

۲- غفلت از مسائل اجتماعی و درک دیرهنگام بحران‌های اجتماعی

۳- توصیف وضعیت مطلوب به جای تبیین وضعیت بحرانی (کلی گویی و کلیشه گویی درباره علت‌های مسائل و راهکارهای آن)

در باور بسیاری از مسئولان کشوری و استانی، قم به واسطه حضور اماکن متبرک، مقدس و مهم مذهبی، حضور فعال و گسترده حوزه‌های علمیه و عالمان علوم دینی، شهری مذهبی و سنتی است وخود به خود اینگونه نیز باقی خواهند ماند و این ویژگی‌ها استان را در برابر آسیب‌های اجتماعی واکسینه خواهد کرد و بسیاری از آسیب‌ها به سراغش نخواهند آمد.

گزارش حاضر تلاش‌کرده با نگاهی واقع‌بینانه و مستند، به بررسی مسائل راهبردی توسعه در استان قم در حوزه‌های اجتماعی-فرهنگی، اقتصادی، محیط‌زیست، کشاورزی و دامداری، بهداشت و سلامت، گردشگری و صنعتی بپردازد.

برای دریافت و مطالعه متن کامل گزارش از لینک دانلود زیر استفاده کنید.

112759
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.

نظرات شما ( 1 نظر )

عبدالله باقری
سه شنبه 5 دی 139620:00
سلام و سپاس از توجه به این مسایل. 1. این متن نه پژوهشی علمی است و نه مسله شناسی راهبردی. 2. کلیه مطالبه به روشنی و دقیق تر در رسانه های مکتوب و حتی کانال های تلگرامی استان قم درباره معضلات اجتماعی اقتصادی فرهنگی قم وجود دراد. که این نارساییها و آسیب ها بیشتر بدلیل انباشت این مسایل در طی این سالها و نگاه کاملا ایدئولوژی حاکم و تحت تاثیر و خودسانسوری فراوان مدیران بیشتر سیاسی است که توجهی نه به انتقادها و هشدارهای اهالی دغدغه مند و حتی رسانه ها داشته و نه دارند و همیشه با اتهام سیاه نمایی و بد جلوه دادن شهر مذهبی قم، آنها را یا مجبور به سکوت و یا به حاشیه رانده اند. 3. درین خصوص بیشترین سهم و نقش را خود دستگاهه حاکمه( حکومت - دولتها) داشته اند که به گمان خودشان به هر طریقی سکوت و سکون مراجع تقلید در قم را بر هر گونه اقدامات جدی و منطبق با واقعیتهای اجتماعی فرهنگی و حتی مطالبات متعدد طی این 15 سال اخیر تشکله و جوانان و ... رجحان داده و نمایندگان عالی آنها در استان( استاندار ورده های پاینتر) منفعلانه و کاملا بیسوادانه زمان را سپری و کنترل کرده اند. 4. هفته نامه اجتماعی سیاسی فرهنگی صفاییه قم در 2 سال اخیر بصورت مکرر با حضور اساتید دانشگاه یادداشت ها هشدارها گزارشهای تحلیل و آماری متعدد درین خصوص منتشر کرده است. مطالبی بسیار گویا تر ازین به اصطلاح مسله یابی راهبردی و آنهم بدون ریالی هزینه توسط دولت. اما صرفا متهم به سیاه نمایی و تندروی میشده است. توصیه میکنیم مجله سالنامه نوروز 96 این نشریه را تهیه پیگیری و حتما مجددا تورقی بفرمایید و حتی شمارگان خود نشریه در روزهای عادی سال را. 5. جمع آوری کردن مطالب نشریات و خبرها گرچه قابل ارزش و وقت بر نیز میباشد اما این مسله یابی راهبردی نیست. 6. بزرگترین مسله راهبردی در قم یک استبداد در فضای آزاداندیشی علمی واقع بینانه برای بیان مسله هاست و همین مسله باعث شده تا معضلات مخفی مانده و یا بر آنها سرپوش بگذارند تا در واقع مسولیتی را بپذیرند. این خود نوعی تحقیر دانش و آگاهیست که اشخاص یا دستگاههایی فقط برای خود میپسندند و آنچه خود میفهمند را درست میپندارند. 7. سخن درین باره فراوان است. اگر گوش شنوایی و مشولیتت پذیری وجود داشته باشد در صورت لزوم صفحات و یا شمارگان مرتبط و متعدد هفته نامه صفاییه قم حاوی هشدارها تحلیل ها گزارش ها و ... در خصوص آسیبهای اجتماعی قم. معضلات و اولویتها و.. قم را ارسال خواهیم کرد با تشکر از شما. عبدالله باقری دانش آموخته دکتری جامعه شناسی و مدیر انجمن جامعه شناسی دفتر قم 09123513261
( 19 ) ( 1 )