ایران و هند: نگاهی راهبردی

تحلیلگر ارشد مرکز بررسی های استراتژیک ریاست جمهوری

تصویر ایران و هند: نگاهی راهبردی
در دنیایی که بسرعت در حال بازسازی است، روابط ایران و هند به یک بازسازی فوری احتیاج دارد؛ باید به سوی ساخت روابطی حرکت کنیم که بتواند همه ظرفیت‌های متقابل ما را شکوفا کند. حمایت صادقانه از ایران  در مورد فعالیت‌ها و حق قانونی ایران در فعالیت‌های هسته‌ای صلح‌آمیز در کنار تلاش هند برای گسترش روابط اقتصادی همزمان با فشارهای غیرقانونی ایالات متحده بر ایران، آزمونی بزرگ برای روابط دیرپای ایران و هند بود.

ایران و هند در تاریخ دو هزار سال اخیر بیش از آن به یکدیگر نزدیک بوده‌اند که اکنون نیازی به معرفی یکدیگر داشته باشند. اما هنوز نگرش‌های کلیدی در هند و ایران وجود دارد که می‌باید در سال‌های پیش‌رو بیشتر درباره آنها گفتگو کرد. از نگاه جمهوری اسلامی ایران، ظهور آسیا امروز مهمترین تصویر از روابط بین‌الملل در دهه‌های آغازین قرن بیست و یکم و بازخیزی هند به سه دلیل، یکی از هیجان‌انگیزترین بخش‌های آن است. اول؛ به دلیل قرابت فرهنگی و میراث تاریخی مشترک دوم؛ نزدیکی جغرافیایی و تاثیرات این واقعیت فیزیکی بر ایران و سوم به این دلیل که هند بزرگترین آزمون چندفرهنگ‌گرایی و دموکراسی در عصر خیزش دوباره آسیاست. هند نقش کلیدی در متوازن کردن قدرت در قاره آسیا دارد. بدون هند، جهان می توانست ناامن‌تر و متشنج‌تر از امروز باشد و از منظر ایران، هند به منزله یک قدرت بزرگ، منبع غیرقابل جایگزینی در ایجاد ثبات استراتژیک و موازنه‌های بین المللی است. هند الهام‌بخش کثرت‌گرایی و همزیستی مسالمت‌آمیز میان ادیان و مذاهب است و نمادی از تساهل در برابر تنوع. بنابراین آنچه هند در آینده خواهد بود و آنچه در آینده انجام خواهد داد نه تنها برای ما مهم است بلکه بر سرنوشت ما و سایر ملت‌های آسیایی هم تاثیرگذار است.

به­ لحاظ استراتژیک، ایران و هند در سه حوزه جغرافیایی همپوشانی دارند. اول در آسیای جنوبی و به‌ویژه در رابطه با آینده صلح در افغانستان؛ دوم در آسیای مرکزی که اکنون به یک کریدور خشکی غیرقابل چشم‌پوشی در متصل کردن آسیا تبدیل شده است و سوم در اقیانوس هند و کرانه‌های آن که بیش از دو سوم ترافیک دریایی جهان را به خود اختصاص داده است. بعلاوه ما در رابطه با ضرورت پیشرفت جهان چندقطبی و ایجاد یک نظم بین‌المللی چندجانبه، عادلانه و منصفانه‌تر، مبارزه با خشونت و افراطی‌گری، حفظ ثبات اقتصاد جهانی و اجتناب از جنگ در حل و فصل اختلافات، دیدگاه‌های مشابهی داریم. به همین ترتیب خطرات مشابهی ایران و هند را تهدید می کنند: از حکمرانی بد که موجد دولت‌های فرومانده و مستعد آشوب‌ها و بحران‌هایی که مرزهای جغرافیایی را درمی‌نوردند تا ناامنی در گذرگاه‌های انرژی و کالا در خلیج فارس، دریای عمان و اقیانوس هند. این شباهت‌ها و گرایشات مثبت میان دو ملت، انتظاراتی را در ما نسبت به یکدیگر ایجاد می­کند. سفر رئیس جمهور ایران به هند مناسبتی است که به بهانه آن می­توان در این‌باره گفتگو کنیم که چگونه می‌توانیم انتظارات‌مان را با واقعیت‌های جدید بین‌المللی و همینطور استعدادهای سیاسی، جغرافیایی و اقتصادی‌مان تطبیق دهیم.

در دنیایی که بسرعت در حال بازسازی است، روابط ایران و هند به یک بازسازی فوری احتیاج دارد؛ باید به سوی ساخت روابطی حرکت کنیم که بتواند همه ظرفیت‌های متقابل ما را شکوفا کند. حمایت صادقانه از ایران در مورد فعالیت‌ها و حق قانونی ایران در فعالیت‌های هسته‌ای صلح‌آمیز در کنار تلاش هند برای گسترش روابط اقتصادی همزمان با فشارهای غیرقانونی ایالات متحده بر ایران، آزمونی بزرگ برای روابط دیرپای ایران و هند بود. ما هرگز نیات خوب را فراموش نخواهیم کرد. جمهوری اسلامی ایران، هیچ محدودیتی در گسترش مناسبات با هند قائل نیست و از دولت هند هم چنین انتظاری داریم. البته می­دانیم کشورهای زیادی هستند که از تعمیق روابط ایران و هند رضایت ندارند. در سال‌های گذشته خوشبختانه هیچکدام از این موانع نتوانسته بر اراده ما در توسعه مناسبات تاثیرات بلند مدت به جا بگذارد. هند امروز سهم قابل توجهی در حوزه انرژی ایران چه در استحصال و چه در واردات دارد که البته تا رسیدن به حداکثر ظرفیت خود باید فاصله زیادی را پشت سر بگذارد. بر اساس پیش بینی‌هایی نیاز هند به واردات انرژی تا سال 2021 به دو برابر امرور خواهد رسید. این تنها بدان معنا نیست که ما باید انرژی بیشتری به هند صادر کنیم؛ وابستگی‌های متقابل ما در رابطه با انرژی نیازمند نزدیک کردن نگرش‌های راهبردی ما درباره صلح و امنیتی است که ثبات خطوط انرژی، هرچه بیشتر به تحقق آن بستگی خواهد داشت. هند با ادامه رشد اقتصادی و بازآفرینی تدریجی نظم نوین بین‌المللی، دیگر نمی‌تواند به قدرتی در شبه قاره و در حاشیه اقیانوس هند محبوس بماند؛ همانطور که ایران نمی‌تواند با وجود قدرت و نفوذ رو به رشد و تهدیدات ناشی از مسئولیت ناپذیری دیگران به منطقه خلیج فارس محدود بماند و از مسئولیت‌های بزرگتر بگریزد. با وجود این درهم تنیدگی‌ها، ایران و هند بیش از آن همسایه هستند که در نقشه‌های جغرافیایی به نظر می‌رسد.

باقی ماندن در تجارت انرژی بدون در نظر داشتن الزاماتی که برای امن نگه داشتن خطوط و پیوندهای انرژی ضروری است، دامنه آسیب‌پذیری‌های ما را افزایش خواهد داد. به همین دلیل و همزمان با برطرف شدن موانع غیرقابل قبول مرتبط با تحریم‌های زورگویانه، تجارت غیرنفتی بعد از دستیابی به توافق برجام بسرعت رو به گسترش گذاشته است. ما هنوز می‌توانیم مبادلات علمی، همکاری‌های مشترک و زمینه‌های بازاریابی را در حوزه‌های تک افزایش دهیم. از این گذشته، جمعیت بالای تحصیل کرده ایران و هند اجازه می دهد که زمینه‌های به اشتراک گذاشتن استعدادها و تجربه‌های حرفه‌ای و نیروی انسانی را تقویت کنیم. هند همینطور می‌تواند نقش سازنده‌ای در توسعه و مشارکت در مناطق آزاد تجاری ایران و همینطور جبران نیاز گسترده ایران به جذب سرمایه گذاری خارجی در حوزه‌های صنعتی و تولیدی گوناگون داشته باشد.

از نگاه ایرانی، هند تنها یک قدرت نوظهور اقتصادی نیست بلکه یک ابرقدرت در حال پدیداری نظامی و سیاسی است با حس مسئولیت پذیری یک قدرت بزرگ که از تاریخ پر فراز و فرود آن سرچشمه می‌گیرد. در دنیایی که دهه‌ها بی مبالاتی برخی از رهبران قدرتمندترین کشورهای جهان، ریشه بسیاری از گرفتاری‌ها، ناامنی‌ها و آشوب‌ها بوده است، اکنون خیزش یک هند مسئولیت‌پذیر با حسی عمیق از همدردی با ملت‌های تحت ستم می‌تواند تسکین‌دهنده آلام بسیاری از مردم جهان باشد. در گذشته، هند با مشارکت در برپایی جنبش عدم تعهد، نقش بی مانندش را در زمانی که جهان به نیات صادقانه و پشتکاری خستگی‌ناپذیر برای مقابله با زورگویی نیاز داشت، به اثبات رساند. امروز هند به مراتب بیش از گذشته می‌تواند این نقش تاریخی را در راه مقابله با نا‌به‌سامانی‌های جهانی تکرار کند. در سالیان اخیر، ایران به منزله تمدنی چندهزار ساله که از حسی مشابه با ملت بزرگ هند برخوردار است، مسئولیتش را در حفاظت از پایه‌های تمدن در غرب آسیا بکار گرفت و نبردی طولانی را با تروریسم تکفیری آغاز کرد و با همکاری وظیفه شناس ترین کشورها در موفقیت کامل به سرانجام رساند. آنچه ما در نبرد با داعش انجام دادیم، شکست یک فرقه شبه مذهبی نبود؛ بلکه الگویی از بی‌نظمی تسری‌یابنده بود که سراسر جهان اسلام را تهدید می‌کرد. به اتمام رساندن راه دشواری که ما در پیش گرفتیم، مستلزم اقدامات چندجانبه و تلاشی دائمی است. هند می‌تواند در کنار ایران در مبارزه با تروریسم، خشونت و افراطی‌گری از ظرفیت‌های تحسین‌برانگیز مادی و موقعیت استثنایی معنوی‌اش که میراثی سترگ را به دوش می‌کشد، فعالانه‌تر از قبل مشارکت کند. ایران از اینکه هند مسئولیت‌های بیشتری را در خلیج فارس و غرب آسیا بر عهده بگیرد، استقبال می‌کند و آن را ایفای نقشی سازنده برای آینده‌ای بهتر می داند.

هند امروز منبعی بزرگ از قدرت نرم را در اختیار دارد که میادین حضور آن از شرق تا غرب آسیا گسترده است. اختلاط عمیق فرهنگی ایران و هند، باعث شده است که نه تنها ایران نگرشی مثبت به قدرت نرم هند داشته باشد بلکه در آن سهیم باشد. وجود قریب به 200 میلیون مسلمان در هند، این علقه را مضاعف می‌کند و به اعتقاد من همین سرمایه هنگفت، هند را آماده و تشویق می‌کند که روی دیگر صورت درخشان خود را به سوی جهان اسلام و مشارکت در روندهای اقتصادی و سیاسی آن نشان دهد. از نگاه ایران، پنجره همکاری‌های نظامی و امنیتی در غرب آسیا، جایی که هند می‌تواند نقش افزون‌تری بر عهده بگیرد، به روی هند گشوده است. همه اینها فرصت‌هایی برای وارد شدن به دنیای جدید و نظم بین‌المللی تازه‌ای است که هند شایستگی‌هایش را برای کسب جایگاه فراتر در آن قبلاً به اثبات رسانده‌است.

112785
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.