معرفی کتاب‌های مسائل راهبردی بحران آب (3)

آب و امنیت ملی ایالات متحده

در ماه مه 2016 بانک جهانی گزارشی با عنوان بالا و خشک: تغییر اقلیم، آب و اقتصاد منتشر کرد. در این گزارش چنین نتیجهگیری شده است که نزدیک به 25 درصد از جمعیت جهان، یعنی تقریباً 1/6 میلیارد نفر با مشکل کمبود آب روبرو هستند- و این عدد به‌طور بالقوه می‌تواند ظرف دو دهه دو برابر شود. در حال حاضر، جنوب آسیا، خاورمیانه و شمال آفریقا با دغدغۀ آب روبرو هستند. این بخشی از کتاب «آب و امنیت ملی ایالات متحده» به‌عنوان سومین جلد از کتب شش‌گانه‌ی ترجمه شده توسط مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری در حوزه مسائل راهبردی بحران آب است که معرفی می‌شود.
تصویر آب و امنیت ملی ایالات متحده

کتاب «آب و امنیت ملی ایالات متحده» ترجمه‌ای از گزارش «Water and U.S. National Security» نوشته جاش بازبی (Joshua Busby) است که در سال ۲۰۱۷ توسط شورای روابط خارجی (Council on Foreign Relations) منتشر شده‌است. این گزارش توسط اکبر بتوئی و جواد عرب یارمحمدی ترجمه و توسط موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه اطلاعات و امنیت ملی و با همکاری مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری در ۷۰ صفحه به چاپ رسیده‌است.

مسائل مربوط به آب و امنیت در هر نقطه­‌ای از دنیا به­‌طور جدایی­‌ناپذیری با هم درآمیخته‌­اند. با آن که منافع مشترک در طول تاریخ موجب تسهیل همکاری در مدیریت آب شده، لیکن آینده می­‌تواند چهره­‌ای متفاوت داشته باشد. تغییر اقلیم در کنار تقاضای روزافزون و متنوع­‌تر برای آب احتمال بروز مناقشات را بیشتر می­‌کند. در ضمن، بسیاری از مسائل و مشکلات امنیتی مرتبط با آب در مناطقی رخ خواهند داد که ایالات متحده در آنجا منافع راهبردی دارد، از جمله در خاورمیانه و منطقۀ آسیا-اقیانوسیه. با این همه، آب به­‌عنوان مسئله­‌ای برای امنیت ملی ایالات متحده فاقد شفافیت پایدار و تأمین مالی کافی است.

برای پرداختن به مسائل مربوط به آب باید گام­‌های عملی برداشت. از جمله اولویت قائل شدن برای آب و امنیت در بالاترین سطوح دولت ایالات متحده؛ حمایت بیشتر برای گردآوری و تجزیه و تحلیل داده­‌ها و هشدارهای زودهنگام؛ سرمایه­‌گذاری­‌هایی برای مدیریت رودخانه­‌های فرامرزی و منابع آب محلی و مشارکت‌های بیشتر عمومی-خصوصی برای افزایش منابع آب، حفاظت آب و ضدآب کردن زیرساخت­‌های در معرض خطر.

وجود آب برای نوشیدن، کشاورزی و دامداری حیاتی است. همچنین برای تولید برق و صنعت نیز ضرورت دارد. اما در سراسر دنیا صدها میلیون نفر در بخشی از سال یا در کل سال بدون دسترسی به آب کافی زندگی می­‌کنند. بزرگ­‌ترین جمعیت­‌هایی که با خطر کمبود دائم آب روبرو هستند، در چین و هندوستان زندگی می‌­کنند، لیکن بخش‌های عظیمی از جمعیت کشورهایی مثل لیبی، پاکستان، عربستان سعودی، سومالی و یمن نیز با مشکل کمبود آب شدید در تمام سال روبرو هستند. خشکسالی‌های شدید به­‌شکل دوره‌­ای زندگی و امرار معاش میلیون‌­ها نفر را تهدید می­‌کنند. در جهانی درگیر با تغییر اقلیم و رشد روزافزون جمعیت، چالش‌های مربوط به کمبود آب سیر صعودی خواهند داشت.

تعدادی از کشورهایی که از کمبود آب مزمن رنج می­‌برند، همچنین دچار ضعف مدیریت هم هستند و برخی همین حالا هم دچار درگیری شده­‌اند. جایی که حوزه­‌های آبریز بین مرز کشورهای مختلف مشترک باشد، دولت ممکن است در خصوص کنترل منابع آب مزبور مشاجره داشته باشد، به­‌ویژه وقتی که سدهایی در بالادست آب، مسیر آن در کشورهای پایین­‌دست را تغییر می­‌دهد. با آن که بروز خشونت امر ناگزیری نیست و تاریخ آکنده از اشتراک آب گسترده بین کشورها بوده است، در دنیایی با نزدیک به ۸ میلیارد نفر جمعیت و تقاضای فزاینده­ای برای آب، شهرنشینی رو به رشد و تغییر اقلیم، بروز درگیری بر سر آب احتمالاً شدیدتر خواهد شد.

در میان کشورها تأثیرات کمبود آب روی زندگی و معیشت افراد می­‌تواند به ورشکستگی اقتصادی و مهاجرت بی‌انجامد. کمبود شدید آب می­‌تواند به کمبود غلات، گرسنگی و قحطی و تشنگی ختم شود. کمبود آب در کشورهای وابسته به انرژی برق­آبی می­تواند به کمبود و قطع برق منجر شود که به­ نوبۀ خود تأثیر منفی بر اقتصاد کشورها گذاشته و موجب بروز نارضایتی مدنی می­‌شود. در شرایط فوق­‌العاده دشوار، کسانی که کنترل آب را در اختیار دارند می­‌توانند از آن به­‌مثابه ابزاری برای سرکوب و اعمال قدرت استفاده کنند.

کمبود تنها منشأ مشکلات امنیتی مرتبط با آب نیست. آب بیش از حد نیز می­‌تواند به بروز سیل و تلفات جانی فراوان منجر شود، در حالی که منابع غیرمعمول و ناپایدار آب می­تواند چرخه­‌های کشت را وارونه کند و مانع هماهنگی­‌ها و آمادگی مؤثر شود. تغییرات در الگوهای بارشی همچنین می­‌تواند پراکنش جغرافیایی ناقلین بیماری مثل پشه­‌ها را تغییر دهد.

نهادهای داخلی و بین­‌المللی در چگونگی مدیریت درگیری­‌ها بر سر آب دخیل هستند. آنها چارچوب­‌هایی برای منافع رقیب در جهت حل مسالمت­‌آمیز مناقشات و سهم­‌بندی آب تدوین می­‌کنند. نهادهای مزبور، سرمایه­‌گذاری­‌های پایدار در زمینۀ حفظ و ذخیرۀ آب را هدایت می­‌کنند. عدم کفایت یا فقدان چنین نهادهایی می­‌تواند در برنامه­‌ریزی ضعیف و منابع آب ناکافی سهیم باشد و به­‌طور بالقوه به تشدید تنش­‌های سیاسی و اجتماعی بی‌انجامد.

ایالات متحده از خطرات مربوط به امنیت آب غافل نیست. در گزارشی راجع به امنیت آب جهانی، منتشر شده از سوی شورای ملی اطلاعاتِ NIC[1] ایالات متحده در مارس ۲۰۱۲، برخی از خطرات عمده و حوزه‌های دغدغه‌برانگیز شناسایی شده است.[2] وزارت خارجه دفتر کوچکی دارد که توسط هماهنگ­ کنندۀ ویژۀ منابع آب اداره می­‌شود و وظیفۀ نظارت بر کارگروه میان­‌سازمانی آب[3] در ایجاد هماهنگی میان اقدامات اجرایی ایالات متحده در حوزۀ آب را بر عهده دارد. آژانس ایالات متحده برای توسعۀ بین­‌المللی (USAID[4] برخی محصولات و پروژه‌های تحلیلی در حوزۀ آب را مورد حمایت قرار داده است، گرچه این موارد عمدتاً مربوط به بهداشت و سلامت هستند. علاوه بر این، ایالات متحده اولین تأمین‌کننده اطلاعات ماهواره­‌ای در خصوص آب و محیط زیست است.

گفته می­‌شود دولت ایالات متحده برای رویارویی با چالش‌­های مربوط به آب آمادگی کافی ندارد. این کشور از توانمندی­‌های جامعۀ مدنی، دانشگاه­‌ها و بخش خصوصی خود برای پیش­‌بینی و پرداختن به مسائل و مشکلات مرتبط با آب در سراسر دنیا استفاده نکرده است. منابع و روش‌­های گردآوری داده­‌ها از جمله داده­‌های ماهواره­‌ای گردآوری شده توسط بخش دولتی ایالات متحده اکنون شناسایی ایالات در معرض خطر و حوز‌ه‌­های رودخانه‌­ای که احتمال بروز مشکلات آبی در آنها بیشتر است را ممکن می‌سازد. عدم توفیق در سرمایه­‌گذاری در امنیت آب در حال حاضر می­‌تواند به این معنی باشد که ایالات متحده و سایر کنش‌گران بین‌­المللی در آینده برای مقابله با بحران­‌ها، خواه امور اضطراری بشردوستانه، شیوع بیماری یا چالش‌­هایی در درون ایالات یا بین آنها باشد، ناگزیر به پرداخت میلیاردها دلار هزینه خواهند بود.

با افزایش توجهات به پیوند میان آب و امنیت، سیاست­گذاران باید به­ خاطر داشته باشند که «آسیب نزنند». کشورها و نهادهای بیرونی باید توجه زیادی به زمینۀ محلی مناقشۀ آب و فرا رسیدن زمان مناسب برای حل آن داشته باشند. در برخی موارد، مداخلۀ مستقیم ایالات متحده می­‌تواند مناسب و مفید باشد، ولی در موارد دیگر، برای ایالات متحده بهتر است که در راستای حفظ منافع خود با شرکایش همکاری کند.


[1] National Intelligence Council

[2] National Intelligence Council, “Global Water Security,” March 22, 2012,

https://www.dni.gov/files/documents/Special%20Re-port_ICA%20Global%20Water%20Security.pdf.

[3] Interagency Water Working Group

[4] U.S. Agency for International Development

112975
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.