معرفی کتاب:

جهانی‌سازی و پیامدهای آن بر کشورهای عربی

تصویر جهانی‌سازی و پیامدهای آن بر کشورهای عربی
کتاب «جهانی‌سازی و پیامدهای آن بر کشورهای عربی» سال ۱۳۹3 توسط دکتر سهیل حسین الفتلاوی تألیف و توسط سیدعدنان محقق در 204 صفحه ترجمه و توسط مرکز ملی مطالعات جهانی‌شدن در شش فصل ریشه‌های جهانی‌سازی و مفهوم آن، آثار سیاسی جهانی‌سازی بر جهان عرب، تأثیر جهانی‌سازی بر احساسات قومی عربی، آثار فرهنگی جهانی‌سازی بر جهان عرب، آثار اجتماعی جهانی‌سازی بر جهان عرب، تأثیر جهانی‌سازی بر آموزش در جهان عرب به چاپ رسیده است.

در مقدمه این کتاب آمده است:

جهانی‌سازی، طیف گسترده‌ای از جریانات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی را در برگرفته است و یکی از مفاهیمی است که در گفتمان‌های دانشگاهی و سیاسی معاصر همواره به‌صورت گسترده موردبحث قرار می‌گیرد.

در تعریف رایج، جهانی‌سازی اغلب به معنای توسعه بازار آزاد، تسلط اقتصادی، سیاسی و فرهنگی غرب، گسترش فناوری اطلاعات و ایجاد جامعه واحد جهانی است. اما در پی سقوط بلوک شرق و تسلط ظاهری گفتمان بازار آزاد و لیبرالیسم بر بسیاری از مناطق جهان، موضوع جهانی‌سازی و آثار این پدیده بر زندگی مردم مختلف جهان حساسیت و اهمیت ویژه‌ای یافته است. از همین رو اندیشمندان اجتماعی، سیاسی و اقتصادی توجه خود را بیش‌ازپیش به فهم و تعریف دقیق‌تر این پدیده ساخته‌اند.

جهانی‌سازی دارای دو بار معنایی متفاوت است. یک معنای آن معطوف به حرکتی آگاهانه و عمدی برای تسلط بر شئون مختلف اقتصادی، سیاسی و فرهنگی جهان از سوی غرب است که در این مفهوم، بیشتر به westernization قابل تعبیر است و در فارسی به جهانی‌سازی ترجمه می‌شود. در معنای دیگر، globalization به‌عنوان فرآیندی تاریخی و تدریجی در نظر گرفته می‌شود که حاصل گسترش تعاملات فرهنگی، اقتصادی جوامع مختلف است. فرآیندی که همزمان با پایان عصر فئودالیسم و وقوع انقلاب صنعتی آغاز می‌شود و در قرن بیستم به اوج خود می‌رسد. در این مفهوم است که globalization، به جهانی‌سازی ترجمه می‌شود؛ هر چند در هر دو نگاه به این پدیده، globalization انگیزه‌های توسعه‌طلبی غربی به‌خوبی مشاهده می‌شود.

جهانی‌سازی، از چند زاویه موردنقد قرار گرفته است، نخست آنکه هر چند این پدیده به‌صورت نسبی منجر به توسعه کشورهای پیرامونی در جهان شده است، ولی این کشورهای غربی بوده‌اند که در چند قرن گذشته با تحمیل نوعی تقسیم‌کار ناعادلانه به کشورهای کمتر توسعه‌یافته، عملاً بخش بزرگی از ثروت تولید شده در جهان را تصاحب کرده‌اند. در راستای این سیاست مردمان بسیاری از مناطق جهان را از مشارکتی عادلانه در تعیین جهت‌گیری‌های اقتصادی و سیاسی محروم کرده‌اند. مضافاً آنکه فرهنگ، تمدن و استقلال ملل مختلف را که به آن‌ها هویت می‌بخشیده، به یغما برده‌اند. مردم مناطق مختلف جهان به ازای بهره‌مندی از رشد اقتصادی و بالا رفتن نسبی سطح رفاه، به انسان‌هایی بی‌اراده برای مصرف محصولات غرب و دنباله‌ها و زایده‌هایی سترون از فرهنگ و تمدن آن تبدیل شده‌اند، به‌گونه‌ای که هم و غم آن‌ها از نظر ظاهری و شیوه زندگی هر چه شبیه‌تر شدن به مردم کشورهای غربی بوده است.

بااین‌حال نگاه انتقادی به پدیده جهانی‌سازی نباید ما را از شناخت سازوکار و پیامدهای آن غافل کند. پیشرفت‌های فناوری، جهان را به نقطه‌ای بی‌بازگشت در تعاملات فرهنگی و اقتصادی وارد کرده است. این امر حتی با فروپاشی غرب اقتصادی و سیاسی نیز به حیات خود ادامه خواهد داد. واقعیت این است که انسان با رام کردن حیواناتی همچون اسب دایره تحرک خود را گسترش داد؛ با اختراع چرخ توان جابجایی خود را چند برابر کرد؛ با اختراع خودرو، راه‌آهن، کشتی و هواپیما امکان تغییر سریع مکان را برای خود فراهم کرد. اما اینک با انقلاب ارتباطاتی که عملاً فاصله و زمان را در تبادل اطلاعات بی‌معنا کرده است، به‌تدریج و پیوسته وارد دورانی از تعاملات شده که پیامد آن کمرنگ‌شدن مرزهای جغرافیایی و سیاسی بوده است.

مرزهایی که در گذشته مانند سته ای ضخیم از هویت و تمامیت فرهنگی، سیاسی و اقتصادی ملت‌ها در برابر دشمنان و بیگانگان حفاظت می‌کرد، اینک کارایی چندانی ندارند. ازاین‌رو ماندن و تأثیرگذاری در عصر جهانی‌سازی، مستلزم آن است که بدون ترس وارد فضای رقابت فشرده دنیای ایده‌ها شد. سپس با بهره‌گیری از توان تمدنی و فرهنگی خود، در عرصه‌های تولید اقتصادی و فرهنگی به تعامل و رقابت با فرهنگی پرداخت که قصد دارد جهان را زیر سلطه خود درآورد. خوشبختانه بحران‌های مادی و معنوی که جهان غرب را فراگرفته است، این امکان را برای متفکران و اندیشمندان دیگر ملل فراهم می‌کند که با شناخت دقیق و ایجاد نهضت علمی گسترده به رقابتی سازنده با استفاده از تجربه‌های گرانقدری که به ویژه در تمدن اسلامی ایرانی به دست آمده است و در گذشته به علت خودباختگی فرهنگی و زرق و برق تمدن غربی، اجازه ظهور نیافته بود، مغتنم خواهد بود. احیای اعتمادبه‌نفس و ایمان به اینکه دیگر تمدن‌ها نیز می‌توانند در تعیین جهت زندگی بشریت نقشی در خور ایفا کنند، نیز بسیار ضروری است. تنها در این صورت است که جهانی‌سازی نه به‌عنوان تهدید، بلکه به‌مثابه فرصتی برای عرضه ایده‌های انسان‌سازی تبدیل می‌شود که پیش‌تر امکان آن وجود نداشت.

جهانی‌سازی به‌عنوان پدیدهای نوظهور تمام جهان را دربر گرفته است. این پدیده شامل عرصه‌های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و محیط‌زیست و به عبارتی که تمامی زوایای زندگی را شامل می‌شود. پدیده جهانی‌سازی در واقع زاییده نظام سرمایه‌داری است. نظامی که نفوذ و سلطه خود را هم در میان طرفداران و هم مخالفانش، اعم از دولت‌ها و ملت‌ها گسترش داده است.

آثار جهانی‌سازی در همه ملت‌ها و دولت‌های جهان مشاهده می‌شود، از جمله کشورهایی چون آمریکا که از پیشگامان جهانی‌سازی هستند و آن را صادر کرده‌اند. به‌طوری‌که طی روند جهانی‌سازی، شرکت‌های چندملیتی بر سرنوشت بشر چه در کشورهای ثروتمند، چه درحال‌توسعه و فقیر سلطه یافته‌اند و روابط مادی را جایگزین روابط انسانی کرده‌اند. عملکرد نهادهای دولتی و اهداف آن‌ها را تغییر داده و آن‌ها را در مسیرهای مشخص مورد نظر خود قرار داده‌اند و شیوه زندگی بشر و روابط انسانی و اجتماعی دگرگون ساخته‌اند.

این دیدگاه، که جهانی‌سازی سرنوشت محتوم و وضعیت حاکم بر جهان است و ملت‌ها چاره‌ای جز پذیرش آن ندارند، دارای آثار مثبت و منفی است. کشورهای پیشرفته توانایی‌هایشان را به کار می‌گیرند و دیدگاه‌هایشان را با یکدیگر هماهنگ می‌کنند تا از جنبه‌های مثبت جهانی‌سازی بهره‌مند و از پیامدهای منفی‌اش رهایی یابند. بنابراین آن‌ها در برابر معایب جهانی‌سازی نوعی مصونیت پیدا کرده‌اند، زیرا تعامل و ارتباط خود را به گونه‌ای با دولت‌های وضع‌کننده تئوری‌های جهانی‌سازی سامان داده‌اند که در رویارویی با آثار منفی این پدیده با آن‌ها هماهنگ باشند.

بنابراین بسیاری از سازمان‌های بین‌المللی، از جمله اتحادیه اروپا، گروه آسه‌آن، اتحاد کشورهای هم سود ایجاد شده از تجزیه اتحاد جماهیر شوروی و مجموعه کشورهای آمریکای‌لاتین در راستای ظهور و گسترش پدیده جهانی‌شدن شکل‌گرفته‌اند. رویارویی با آثار منفی جهانی‌سازی، پیشگیری از خطرات و بهره‌مندی از جنبه‌های مثبت آن و همچنین هدایت مزایای آن به سمت کشورهای درحال‌توسعه و کمتر توسعه‌یافته تنها زیان‌دیده‌ها از پدیده جهانی‌سازی از اهداف بنیادین این سازمان‌هاست. کشورهای عربی دارای اتحادیه‌هایی با قدمتی بیش از تشکل‌ها و ائتلاف‌های مذکور هستند، اما در بهره‌گیری از این سازمان‌ها جهت رویارویی با تهدیدات جهانی‌سازی اقدامی نکرده‌اند. مضافاً آنکه قبل از ارزیابی پدیده جهانی‌سازی توسط اتحادیه عرب، به سرعت به سمت پیوستن به این فرآیند حرکت کرده‌اند. اتحادیه عرب نیز برای مقابله با جهانی‌سازی اقدامی نکرده و توافقنامه‌های مربوط به تجارت آزاد، بازار مشترک عربی، وحدت اقتصادی و مناطق آزاد را اجرایی نکرده است. این در حالی است که هیچ یک از دولت‌های عربی در درون خود از آثار منفی جهانی‌سازی در امان نیست و از حمایت نهادهای بین‌المللی برای محافظت از آن‌ها در برابر جنبه‌های منفی جهانی‌سازی، برخوردار نیستند. بنابراین دولت‌های عربی، از جمله دولت‌هایی‌اند که بیشترین تأثیر را از آثار منفی جهانی‌سازی می‌پذیرند.

اتحادیه‌عرب، در سازمان تجارت‌جهانی همچون اتحادیه اروپا، دارای موضع واحدی نیست. اتحادیه اروپا در سازمان تجارت‌جهانی یک نماینده دارد. اما آرای این نماینده با آرای مجموع دولت‌های عضو اتحادیه اروپا برابری می‌کند. این نماینده مسئول پیگیری منافع کلی اتحادیه اروپاست، درحالی‌که سیاست‌های دولت‌های عربی عضو اتحادیه‌عرب، به‌صورت منفرد و بدون هماهنگی با اتحادیه‌عرب از سوی حکومت‌های عضو تعیین می‌شود. شایسته است که اتحادیه‌عرب، رهبری دولت‌های عربی را بر عهده گیرد، تا از آن‌ها در برابر آثار منفی جهانی‌سازی حمایت کند. دیگر کشورهای جهان سوم هم از آثار منفی جهانی‌سازی در امان نیستند، هر چند که بزرگ‌ترین ذخایر نفت جهان را در اختیار داشته باشند. کشورهای دارای منابع گسترده انرژی هنوز توانایی‌شان را برای گسترش صنایع ملی، برای افزایش قدرت رقابت خود در عرصه جهانی‌سازی و بازار پررونقی که برای تولیدات دولت‌های غربی ایجاد شده است، به کار نگرفته‌اند.

تمام کشورهای عربی، در زمره کشورهای درحال‌توسعه یا کمتر توسعه‌یافته به شمار می‌روند، کشورهایی که ساختار اقتصادی عقب‌مانده‌ای دارند. برخی از کشورهای عربی دارای منابع مهم، همچون نفت‌اند و برخی دیگر دارای چنین منابعی نیستند. در هر صورت همه این کشورها، از جمله کشورهای مصرف‌کننده تلقی میشوند. بنابراین ضروری است برای مقابله با آثار یا حداقل کاستن از آثار منفی جهانی‌سازی در جهان‌ عرب، پژوهشگران تلاش‌هایشان را در این جهت متمرکز نمایند. این پژوهش در راستای همین هدف انجام شده است. در این کتاب به مفهوم جهانی‌سازی و بررسی آثار اقتصادی، سیاسی، امنیتی، دینی، ملی و رسانهای و میزان تأثیرپذیری حقوق بشر عربی در دو بخش پرداخته خواهد شد.

بخش اول: تعریف جهانی‌سازی

بخش دوم: آثار جهانی‌سازی بر جهان عرب

برای دریافت و مطالعه این کتاب از لینک دانلود زیر استفاده کنید.

113102
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.