معرفی کتاب:

گفتارهایی در باب جهانی‌شدن

تصویر گفتارهایی در باب جهانی‌شدن
کتاب «گفتارهایی در باب جهانی‌شدن» سال ۱۳۹۲ به اهتمام محمد نهاوندیان در ۱۵۰ صفحه گردآوری و در چهار بخش مباحث نظری جهانی‌شدن، جهانی‌شدن و کشورهای درحال‌توسعه، جهانی‌شدن و هویت ایرانی، جهانی‌شدن و اسلام توسط مرکز ملی مطالعات جهانی‌شدن منتشر شده است.

در مقدمه این کتاب آمده است:

کتاب حاضر مجموعه ۱۰ مقاله در باب جهانی‌شدن با تمرکز بر حوزه فرهنگی است که تعداد هشت مقاله آن در ابتدا به صورت سخنرانی در مجامع و انجمن‌های علمی کشور ارائه شده و سپس برای تنظیم در این کتاب بازبینی شده است.

مقالات در چهار بخش مباحث نظری جهانی‌شدن، جهانی‌شدن و کشورهای درحال‌توسعه، جهانی‌شدن و هویت ایرانی، و جهانی‌شدن و اسلام ارائه شده است.

بخش اول کتاب با سه مقاله به بررسی تعاریف مختلف جهانی‌شدن و نظریات موجود در این باب و اثرات گوناگون این فرآیند پرداخته است. مقاله «جهانی‌شدن و توسعه» به تأثیرات روند جهانی‌شدن اقتصاد بر بخش‌های مختلف اقتصادی کشورها پرداخته است. نویسنده ضمن بررسی اثرات ساختاری جهانی‌شدن بر کشورها به عناصر تعدیل‌کننده عملکرد بازیگران اقتصادی عرصه جهانی‌شدن اشاره دارد. از نظر نویسنده: «گرچه در عصر جهانی‌شدن ساختار بازار از نظر ورود، رقابتی‌تر شده است اما از نظر درجه تمرکز هیچ مانعی برای انحصاری‌تر شدن وجود ندارد. این مقاله حاکمیت موجود جهانی‌شدن را زیر سؤال می‌برد و بر ضرورت حاکمیت عالمانه و عادلانه بر این فرآیند که در آن منافع کلیه کشورها و آحاد اجتماعی در نظر گرفته شود، تأکید می‌کند.

مقاله «فرآیند چندلایه‌ای جهانی‌شدن: موافقین و مخالفین» به بررسی روند جهانی‌شدن و شاخصه‌های آن در عرصه‌های مختلف اقتصادی، سیاسی و فرهنگی پرداخته است. در این بررسی ادبیات موجود در رابطه با جهانی‌شدن از دیدگاه مختلف طرفداران و مخالفان جهانی‌شدن مورد بررسی و همچنین اثرات مثبت و منفی این فرآیند بر زندگی آحاد اجتماعی مورد ملاحظه قرار گرفته است. نویسنده در پایان جمع‌بندی کرده است که: «حیات آتی جهانی‌شدن در ارائه برآیند عملکردی عادلانه به بشریت است. در غیر این صورت آحاد اجتماعی و متضررین این فرآیند یا بر آن خواهند شورید یا حداقل به آن پشت خواهند کرد. در هر دو صورت این پایان جهانی‌شدن کنونی قلمداد خواهد شد.»

مقاله «نظریه‌های مختلف درباره جهانی‌شدن» بررسی اجمالی و جامعی از نظریات موجود مخالف و موافق در باب جهانی‌شدن است. نویسنده، این نظریه‌پردازان را در سه گروه جهانگرایان افراطی، تکسیزرها یا مخالفان جهانی‌شدن، و تحول‌گرایان تقسیم‌بندی کرده است و سپس آرای ۱۶ نظریه‌پرداز مطرح در این عرصه را در چهار گروه لیبرالیست‌ها، رئالیست‌ها، مارکسیست‌ها و نگرش جامعه‌شناختی مورد بررسی قرار داده است. در این بررسی نقش دولت‌ها، تجارت، سرمایه‌گذاری نهادهای ملی و بین‌المللی به‌عنوان شاخص‌های عمده افتراق این دیدگاه‌ها مورد توجه قرار گرفته است.

بخش دوم کتاب به موضوع جهانی‌شدن و کشورهای درحال‌توسعه پرداخته و سه مقاله را به خود اختصاص داده است.

مقاله اول این بخش تحت عنوان «جهانی‌شدن و کشورهای منطقه جنوب» بررسی تحلیلی کتابی به همین نام و نوشته مارتین خور است که در آن سه دیدگاه متفاوت جامعه‌شناختی، لیبرالیستی و مارکسیستی با تأکید بر تجارت، سرمایه و مالیه جهانی مورد بررسی قرار گرفته است. این مقاله جهت‌گیری اقتصادی جهانی‌شدن و تأثیر غیرعادلانه آن بر ساختار اقتصادی و رفتار بنگاه‌های کشورهای جنوب را مورد توجه، و قدرت چانه‌زنی دول جنوب را مورد ارزیابی قرار داده است.

مقاله «خانواده در معرض جهانی‌شدن» به تأثیرات فرهنگی فرآیند جهانی بر نهاد اجتماعی خانواده خصوصاً در کشورهای درحال‌توسعه تأکید دارد. در این مقاله نویسنده به جهانی‌شدن به دو گونه تلاش برای یکسان‌سازی نرم‌ها و ارزش‌ها بر اساس ارزش‌های غالب غربی از یک‌سو و تأکید بر مشابهت‌های فرهنگی و تمدنی و تأثیر و تأثر الگوهای کشورها از سوی دیگر می‌نگرد و معتقد است که تلاش اول منجر به بی‌هویتی فرهنگی خانوارهای سنتی و خانواده‌های مبتنی بر ارزش‌های بومی در کشورهای جهان سوم خواهد شد. حال آنکه تلاش دوم فرآیندی از جهانی‌شدن را ارائه می‌کند که در آن نهاد خانواده از تعامل فرهنگ‌های متفاوت بهره‌مند و ضمن قوام ارزش‌های بومی از مزایای روش‌های نوین و ارزش‌های جدید بهره‌مند می‌شود. اعمال سیاست‌های حفاظتی از نهاد خانواده و همچنین اتخاذ برنامه‌های حمایتی از موقعیت افراد آسیب‌پذیر خانواده پیشنهاد نویسنده مقاله است.

«جهانی‌شدن و جهان سوم» عنوان مقاله بعدی کتاب است که با تحلیل سیستمی به نقش دولت، نظام سیاسی و محیط جهانی پرداخته است از دید نویسنده «جهانی‌شدن بازسازی مکان، فضا، زمان و گسترش فضاهای اجتماعی است» که تناقضی درونی دارد که از آن جمله تمرکزگرایی و تکثرگرایی را می‌توان نام برد. کاهش قدرت دولت‌های کوچک از یک‌سو و قدرت دولت‌های غالب (که نقش حاکمیتی بر فرآیند جهانی‌شدن را برای خود متصورند) از دیگر نمونه‌های این تناقض و مورد توجه نویسنده این مقاله است. این مقاله به بررسی جایگاه جهان سوم در فرآیند جهانی‌شدن از بُعد حاکمیتی دولت‌ها و از منظر اقتصادی می‌پردازد و همگرایی‌های منطقه‌ای را راهی برای افزایش نفوذ جهان سوم در فرآیند جهانی‌شدن قلمداد می‌کند.

بخش سوم کتاب در رابطه با موضوع هویت ملی ایرانی است مقاله اول «مشکل هویت ایرانیان امروز» و مقاله دوم بررسی «هویت ملی در ایران» را مورد توجه قرار داده است. مقاله مشکل هویت ایرانیان چارچوب کتابی است که تحت همین عنوان توسط نویسنده به چاپ رسیده است عمیقاً رابطه هویت ملی با پدیده جهانی‌شدن را به چالش کشیده است. نویسنده تعریف «که هستیم» را که امروز تحت تأثیر عوامل بی‌شمار سنت و مدرن در عرصه محلی و بین‌المللی است از یک‌سو و در فرآیند جهانی‌شدن «که می‌خواهیم باشیم» را از سوی دیگر مبنای پاسخ به این چالش می‌داند. او هژمونیک ظن و فردیت غیرمسئولانه را دو مانع مهم بر سر راه هویت تأثیرگذار ایرانی امروز بر عرصه جهانی‌شدن می‌داند.

مقاله دوم به مقوله تاریخ هویت ملی در ایران پرداخته است. از دید نویسنده هویت ملی عبارت است از «اینکه انسان‌ها احساس کنند که دارای یک حکومت سیاسی واحد و مشترک که از نظر خودشان مطلوب است، هستند و در چارچوب آن حکومت سیاسی، یک حس ملی به آن‌ها دست می‌دهد و احساس هویت ملی پیدا می‌کنند.» در این مقاله نویسنده به بررسی تاریخی پدیده هویت ملی در ایران (خصوصاً از زمان مغول به بعد) پرداخته و به تأثیر شاخصه‌های هویت ملی ایرانی بر اقوامی که همچون مغول به ایران تاخته‌اند، اشاره دارد. اما اثرات بیرونی هویت ملی خصوصاً در دو حکم تنباکو و سلمان رشدی که توسط علمای ایرانی صادر شده مورد توجه نویسنده بوده است. نویسنده این حس فراملی را که منبعث از هویت ملی است «حس جهانی‌شدن» می‌خواند.

بخش پایانی کتاب به بررسی رویکرد تعامل اسلام و جهانی‌شدن پرداخته است. مقاله اول تحت عنوان «جهانی‌شدن و فقه سیاسی اسلام» فرآیند جهانی‌شدن را با توجه به رویکرد متدولوژیک مطالعات حوزوی و در دو قالب موضوع شناسی واقعیت‌ها و حکم شناسی بر خواسته از متون، مورد بررسی قرار داده است. بر این اساس جهانی‌شدن یک موضوع فرافقهی و پرسش برون دینی است و باید به‌عنوان یک مسأله مستحدثه توسط فقها بررسی شود. این در حالی است که فقه سیاسی اسلام خود نگاهی آرمانگرایانه و درونی به جهانی‌شدن در راستای غایت کل هستی دارد.

مقاله آخر کتاب به بررسی اثرات تحمیلی جهانی‌شدن در عرصه فرهنگ پرداخته است. این مقاله که تحت عنوان «اسلام و جهانی‌شدن» ارائه شده است، به نقش ایدئولوژی دینی و خصوصاً اسلام در تعامل با روند طبیعی جهانی‌شدن پرداخته و محصول این تعامل را سازنده ارزیابی کرده است. نویسنده درحالی‌که اسلام را به‌عنوان چتر حمایتی فرهنگی برای جوامع اسلامی در مقابل اثرات تحمیلی فرهنگ غربی (در قالب پروژه جهانی‌سازی) معرفی کرده است رویکرد جهانی اسلام را با تأکید بر عقلانیت، خردمندی و خردباوری، ظرف مناسبی برای تأثیرگذاری و اصلاح فرآیندهای نامناسب جهانی‌شدن معرفی کرده است.

برای دریافت و مطالعه این کتاب از لینک دانلود زیر استفاده کنید.

113117
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.