مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری منتشر کرد:

بررسی تجارب برنامه احیای دریاچه ارومیه

مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری خرداد ۱۳۹۸ در گزارشی با عنوان «بررسی تجارب برنامه احیای دریاچه ارومیه» به بررسی میزان موفقیت طرح احیای دریاچه‌ ارومیه پرداخته است.
تصویر بررسی تجارب برنامه احیای دریاچه ارومیه

در پیشگفتار این گزارش آمده است:

احیای دریاچه ارومیه، بدون شک بزرگترین پروژه تاریخ ایران برای حفاظت از محیط‌زیست و منابع آبی کشور است. پنج سال از تلاش دولت برای احیای دریاچه ارومیه گذشته است. به دلیل تجربه بسیار محدود کشور از فعالیت‌های مشابه (به زبان بهتر هیچ سیاست تمرین‌شده قبلی برای احیای بدنه‌های آبی کشور وجود نداشته است) ابعاد گسترده برنامه احیای دریاچه ارومیه حاوی تجربیات و درس‌های بسیار ارزشمندی برای یادگیری است. آموختن از آن می‌تواند خطاهای آینده در حکمرانی محیط زیست و سایر مسائل مدیریت آب و محیط زیست کشور را به حداقل برساند، اگر مورد اقبال واقع شود. یادگیری از این تجارب، (نه لزوماً اشتباه‌) اثربخشی استفاده از منابع مالی، زمانی و انسانی را در سیاستگذاری آینده ارتقاء خواهد داد. به‌ویژه اهمیت این موضوع در شرایطی بیشتر است که مسائل زیست‌محیطی، اجتماعی و اقتصادی کمیابی آب، بیش از پیش گریبان‌گیر کشور خواهد شد. لذا به نحو جدی‌تری باید برای مواجهه با آن با ابزار دانش و تغییر دیدگاه‌ها مواجه شد به الگوهای بومی راهگشا خوش‌آمد گفت.

پژوهش‌های مختلفی در ارتباط با راهکارهای احیای دریاچه‌ارومیه صورت گرفته است و اقدامات مختلفی انجام شده که حاوی نتایج مثبت و منفی متعددی بوده است. هرچند مجموعه اقدامات نتوانسته است به طور کامل منتج به اجرای راهبردهایی شود که هدف «احیا» را محقق کند،‌ در عین حال موفقیت‌هایی هم بدست آمده است که قابل کتمان نیست. احیاء در عمل با ناهمواری‌هایی مواجه شدکه پیش از شروع برنامه، نسبت به برخی از آنها شناختی در کشور وجود نداشته است. بسیاری از این مشکلات ناشی از نقص‌های و اشتباهات هدف‌گذاری، برنامه‌ریزی‌ و اجرای برنامه احیای دریاچه ارومیه بوده است و بسیاری نیز شرایط و مشکلات پیش‌بینی‌نشده‌ای بوده است که از بیرون بر این برنامه تاثیرگذار بوده است.

بررسی موانع پیشروی ستاد احیای دریاچه ارومیه در گذشته، نشان می‌دهد مسائل و چالش‌های حکمرانی، اصلی‌ترین عامل پیچیده‌شدن مساله و اجرا‌نشدن کامل برنامه‌ها و راهبردهای کارگروه نجات دریاچه ارومیه است. بی‌اعتمادی و احساس بی‌عدالتی جامعه، عدم شفافیت فعالیت‌های سازمان‌ها و پاسخگو نبودن آنها، ناهماهنگی مجریان، تعارض سیاست‌ها و منافع بخشی با احیای دریاچه، اولویت‌گذاری‌های نادرست و تخصیص نامناسب منابع بر آنها، سازماندهی نامناسب مواجهه با مساله و ضعف اطلاعات در دسترس، بیش از هر چیز بر این مساله تاثیرگذار بوده است. و این یکی از زمینه‌های اساسی یادگیری از فعالیت‌های گذشته برای اصلاح مسیر آینده، تحلیل نظام حکمرانی و ارائه راهکار برای بهبود آن خواهد بود. متاسفانه به طور معمول آسیب‌شناسی برنامه‌ها و فعالیت‌های سازمان‌های ایرانی با کیفیت قابل قبولی انجام نمی‌شود. از طرفی در درون سازمان‌ها کمتر به موضوع نقد درونی و مستندسازی و یادگیری تجارب گذشته اهمیت داده می‌شود و از طرف دیگر معمولاً اطلاعات شفاف و کاملی از فعالیت‌ها و نتایج و اثرات آن در اختیار پژوهشگران دیگر قرار نمی‌گیرد تا بتوانند در فضای علمی به آسیب‌شناسی فعالیت‌ها بپردازند. به همین جهت صحبت درباره تجارب گذشته معمولاً به حب‌وبغض‌ها و سیاه یا سفید دیدن فعالیت‌ها محدود می‌شود و طبیعتاً نمی‌تواند آموخته‌های قابل توجهی برای فعالیت‌های آینده داشته باشد.

این گزارش با دید «درس‌هایی برای یادگیری» تدوین شده است با دو ویژگی: پررنگ‌کردن همزمان اصلاحات موفق صورت گرفته که در پایدارسازی حوضه اثر داشته است و همزمان نشان‌دار کردن روش‌های معیوب و ضعف‌هایی که مانع موفقیت این برنامه شده‌اند. به همین منظور اهداف و رویکردها، برنامه‌ها، منابع، نقش‌ها و مسئولیت‌ها و سطوح و مقیاس‌های حکمرانی در تجربه احیای دریاچه ارومیه مورد ارزیابی قرار گرفته است. در این گزارش تلاش شده است با استفاده از اطلاعات در دسترس و بهره‌مندی از پژوهشگرانی که تجربه همکاری با ستاد احیای دریاچه ارومیه داشته‌اند، (با رویکردی علمی) روایت‌ها و اعداد بررسی و تحلیل شوند. با این وجود ادعا نمی‌شود که گزارش حاضر همه زوایای مثبت و منفی تجربه احیای دریاچه ارومیه را در خود دارد، اما آنچه که می‌توان ادعا کرد اینکه اولین پژوهش‌ علمی مستند به مستندسازی تجارب گذشته است که دنبال آسیب‌شناسی عملکرد و رویکرد ستاد احیای دریاچه ارومیه بوده با این امید که آغازی باشد برای گفت‌وگو درباره تجارب گذشته و حال مدیریت آب و محیط‌زیست کشور باشد.

برای مطالعه و دریافت متن کامل این مقاله، روی لینک زیر کلیک کنید.

113144
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.