نشست سوم از سلسله نشست‌های گفتگوهای راهبردی:

پارادایم آب، رشد سبز و الزامات اجرایی آن

سومین جلسه از سلسله نشست‌های «گفتگوهای راهبردی»، در 17 آذرماه 1394، با سخنرانی آقای مهندس عیسی بزرگ‌زاده، معاون فنی و پژوهشی شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران، و با عنوان «پارادایم آب، رشد سبز و الزامات اجرایی آن»، در سالن نشست‌های مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری برگزار شد.
تصویر پارادایم آب، رشد سبز و الزامات اجرایی آن

در سال‌های اخیر، اظهارنظر درباره محیط‌زیست ایران، فراوان است. حلقه گمشده اظهارنظر درباره محیط‌زیست ایران، «علم» و اظهارنظر علمی است. تابه‌حال، وضعیت محیط‌زیست ایران با هیچ مدل علمی ارزیابی نشده بود.

در این پژوهش برای اولین بار، بر اساس یک مدل جهانی، وضعیت محیط‌زیست ایران ارزیابی می‌شود.

*نشست شورای جهانی آب (world water forum) اواخر سال 2015 در کره جنوبی برگزار شد. خروجی نشست، انتشار دو جلد کتاب به نام «آب و رشد سبز» بود (water and green growth). تحقیق حاضر، بر اساس مدلی است که این کتاب ارائه می‌دهد.

مفاهیم کلیدی مدل:

کلیدی‌ترین مفاهیم این مدل، انواع بازیگران اصلی در حوزه مورد بحث است:

1- حاکمیتی (state driver)

2- بازارگرا (market oriented)

3- جامعه‌محور (community center)

مدل پیش گفته می‌کوشد بحران‌های زیست‌محیطی را در نسبت با این بازیگران مورد ارزیابی قرار دهد.

پیاده‌سازی مدل روی ایران:

برای پیاده‌سازی مدل بر روی ایران از دو روش استفاده شد. در روش اول این پرسشنامه بین 32 نفر از افراد فعال در همه نهادهای مرتبط با آب، پخش و موضوع و روش پاسخگویی برای آنان تبیین شد. در روش دوم، سه مدیر دولتی، سه اقتصاددان و سه جامعه‌شناس انتخاب شد و از هر کدام خواسته شد فقط بخش مربوط به خود را پر کند (حاکمیتی، بازارگرا و جامعه‌محور)، در واقع 9 پرسشنامه به سه انسان مجازی تبدیل شد.

یافته‌ها: در روش اول، برای کشورمان در هیچ‌کدام از این سه محور، حداقل امتیاز حاصل نشد اما در روش دوم، در بخش حاکمیتی نمره لازم کسب شد و در بخش بازارگرا و جامعه‌محور نتایج قبلی تکرار شد.

تحلیل نتایج:

سطح تأمین در روش اول 47 درصد و در روش دوم 63 درصد به دست آمده است. یعنی اگر حداقل شرایط را در نظر بگیریم، کل بخش آب و محیط‌زیست ایران به معنی اعم کلمه، در یک‌دوم تا دوسوم شرایط مطلوب ایستاده است. نتیجه‌گیری نهایی این مدل درباره روش دوم که از متخصصین ویژه برای پاسخ به هر سؤال استفاده شد این است که استراتژی فعلی ما دولت‌محور است. نتیجه‌گیری این مدل در روش اول این است که در ایران استراتژی‌ای حاکم نیست.

پیشنهادهایی برای بهبود شرایط

با توجه به اینکه طبق ارزیابی، در قوانین مشکلی وجود ندارد، علاوه بر استراتژی‌های کلی که ارزیابی‌های این مدل ما را به آن راهنمایی می‌کند، راه‌حل مشخصی که برای بهبود شرایط فعلی می‌توان ارائه داد، محاسبه هزینه‌های اجتماعی و لحاظ نمودن آن در اقتصاد پروژه‌ها و همچنین اصلاح ساختاری نهادهای مرتبط با آب و محیط‌زیست است.

محاسبه هزینه‌های اجتماعی: هزینه‌های داخلی (internality) و هزینه‌های خارجی (externality): هزینه‌های داخلی مجموع هزینه‌هایی است که یک تولیدکننده از ابتدای تولید تا پایان توزیع مجبور به پرداخت آن است (مانند آب، برق، مواد اولیه، مالیات و...). هزینه‌های خارجی، هزینه‌هایی هستند که تولید یک کالا به جامعه تحمیل می‌کند. مجموع هزینه‌های داخلی و خارجی، هزینه‌های اجتماعی را تشکیل می‌دهد. اگر هزینه‌های خارجی نیز محاسبه شوند و در مکانیسم عرضه و تقاضا قرار گیرند، در آن صورت، قیمتی که برای کالا حاصل می‌شود، نقطه بهینه جامعه است. وقتی برای پروژه‌ها، نقطه بهینه جامعه ملاک قرار گیرد و هزینه‌های خارجی نیز به هزینه داخلی تبدیل شوند، طبعاً باعث افزایش تولید کالاهای سازگارتر با محیط‌زیست می‌شود.

پیشنهاد مشخص در این حوزه: اصلاح اقتصاد پروژه از طریق محاسبه هزینه‌های خارجی در شاخص اقتصادی پروژه‌ها است. درصورتی‌که سازمان برنامه‌وبودجه و محیط‌زیست، هزینه‌های داخلی و خارجی تولید هر کالا را محاسبه و تدوین کنند، هیچ کالای بد محیط‌زیستی دارای شاخص اقتصادی مثبت نمی‌شود و تولید چنین کالاهایی در مرحله گرفتن مجوز، متوقف می‌شود.

برای مطالعه و دریافت متن کامل این نشست، روی لینک زیر کلیک کنید.

113249
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.