نشست بیستم از سلسله نشست‌های گفتگوهای راهبردی:

مطالعه تطبیقی طرح‌های راه ابریشم چین و آمریکا در آسیای مرکزی و جنوبی: جایگاه و موقعیت منطقه‌ای ایران

بیستمین جلسه از سلسله نشست‌های «گفتگوهای راهبردی»، در تاریخ نه خردادماه 1395، با سخنرانی آقای ولی کوزه‌گر کالجی، پژوهشگر ارشد مرکز تحقیقات مجمع تشخیص مصلحت نظام، و با عنوان «مطالعه تطبیقی طرح‌های راه ابریشم چین و آمریکا در آسیای مرکزی و جنوبی: جایگاه و موقعیت منطقه‌ای ایران» در سالن نشست‌های مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری برگزار شد.
تصویر مطالعه تطبیقی طرح‌های راه ابریشم چین و آمریکا در آسیای مرکزی و جنوبی: جایگاه و موقعیت منطقه‌ای ایران

طرح‌های راه ابریشم جدید (چه طرح آمریکا چه طرح چین) چه فرصت‌ها و تهدیدهایی برای ایران به همراه خواهد داشت؟ این گزارش درصدد است به این پرسش پاسخ دهد.

مهم‌ترین نکات گزارش حاضر:

- دو طرح اصلی آمریکا برای منطقه آسیای میانه عبارتند از:

1- طرح آسیای مرکزی بزرگ

2- استراتژی راه ابریشم جدید.

این دو طرح می‌کوشند (با حذف سه قدرت رقیب آمریکا یعنی چین، روسیه و ایران) نوعی یکپارچگی اقتصادی میان پنج کشور آسیای مرکزی و دو کشور آسیای جنوبی (هند و پاکستان) و همچنین به صورت ویژه افغانستان ایجاد کنند. تقویت زیرساخت‌های افغانستان در راستای جلوگیری از تروریسم در این طرح‌ها موضوعیت دارد. (نمونه‌هایی از نتایج راه ابریشم آمریکایی در بخش انرژی: خط لوله تاپی یا پروژه انتقال برق کاساهزار)

- اما طرح ابریشم چین: دو مسیر دریایی و زمینی را در برمی‌گیرد و بیش از 100 میلیارد دلار به آن تخصیص داده شده است. نکته مهم این است که طرح چینی‌ها در اصل مقابل طرح آمریکایی‌هاست اما هیچ صدایی از چینی‌ها در این زمینه بلند نمی‌شود و کاملاً در سکوت طرحشان را به پیش می‌برند.

- چین چه دلایلی برای طرح ابریشم خودش دارد؟ در سطح داخلی: عملیاتی کردن ایده رویای چینی با دو برابر کردن تولید ناخالصشان تا سال 2021 و همچنین رونق منطقه سینکیانگ. در سطح منطقه‌ای: تثبیت نفوذ در آسیای مرکزی و افغانستان. (تا قبل از سال 2000 شریک اول اقتصادی هر پنج کشور آسیای مرکزی روسیه بود. ولی چین این جایگاه را گرفته است). در سطح جهانی: ارتقاء جایگاه نهادهای مالی بین‌المللی همسو با چین از جمله بانک سرمایه‌گذاری زیرساخت آسیایی و همچنین تقویت مکانیسم سازمان همکاری‌های شانگهای.

- اما فرصت‌ها و تهدیدهای این دو طرح راه ابریشم جدید برای ایران چیست؟ طبیعتاً عملی‌شدن طرح آمریکا به تضعیف ایران می‌انجامد (بهترین نمونه‌اش خط لوله تاپی). اما در طرح چینی چطور؟ متأسفانه در سندی که از سوی چینی‌ها برای راه ابریشم تهیه شده است نامی از ایران به چشم نمی‌خورد و این نشان‌دهنده انفعال ماست. اما به طور کلی در کمربند زمینی این طرح شانزده کشور قرار دارند که ما هم در آن مسیر هستیم. این بحث هست که دریای عمان و خلیج‌فارس در مسیر دریایی نیز قرار بگیرند و ما باید بر آن تأکید کنیم.

- اما از جمله فرصت‌های دیگر ما در طرح چین راه‌آهن ایران، افغانستان و چین هست که بسیار مهم هست. می‌گویند این مسیر مهم‌ترین مسیر راه‌آهن انجام‌نشده شرق دنیاست. بخشی از کارهای این طرح انجام شده است. اگر ادامه پیدا بکند و به تاجیکستان و به کشورهای دیگر مرتبط شود تحول مهمی در بحث ریلی ما در شرق کشور و افغانستان خواهد بود.

- اما فرصت مهم دیگر احیای خط لوله صلح است. دولت پاکستان و چین در کریدور جنوبی راه ابریشم در سینکیانگ قرارداد یک خط لوله گاز مایع به طول 800 کیلومتر را در آوریل 2015 امضا کرده‌اند؛ خطی که به داخل چین و سینکیانگ می‌رود. اگر امتداد آن بتواند به خط لوله صلح ما وصل شود می‌تواند خط لوله صلح ما را از این وضعیت نجات بدهد و از سه‌ضلعی ایران، هند، پاکستان به چهارضلعی ایران، هند، پاکستان و چین تغییر بیابد. همچنین چون طالبان ملاحظه چینی‌ها را می‌کند از نظر امنیتی خط لوله صلح می‌تواند تضمینی را داشته باشد. ما باید بتوانیم نشست‌های چهارجانبه‌ای با حضور طرف‌های چینی، هندی، پاکستانی برای خط لوله صلح برگزار کنیم. حداقل در عمل ببینیم که این ظرفیت به چه صورت است.

- فرصت دیگر در طرح راه ابریشم چین باز کردن پای آن‌ها به قفقاز از طریق خط آهن ایران به ارمنستان است. طول این خط آهن حدود 470 کیلومتر است که 60 کیلومتر آن برای ماست. ولی هزینه آن 410 کیلومتری که در ارمنستان است نزدیک به سه و نیم میلیارد دلار (86 پل، 60 تونل و 27 ایستگاه) است. به علت از دست رفتن انحصارشان روس‌ها هیچ تمایلی به احداث این خط آهن ندارند و علیه آن تبلیغ می‌کنند. ارمنی‌ها خودشان به سراغ چینی‌ها رفته‌اند و چینی‌ها هم هنوز جواب قطعی نداده‌اند. ما باید فعالانه‌تر عمل کنیم. به نفع ماست که یک کمیسیون سه‌جانبه‌ای میان ارمنستان، ایران و چین تشکیل بدهیم و فعالانه‌تر چینی‌ها را در این قضیه (ذیل مسیر شمالی راه ابریشم) درگیر بکنیم.

برای مطالعه و دریافت متن کامل این نشست، روی لینک زیر کلیک کنید.

113266
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.