نشست پنجاه و دوم از سلسله نشست‌های گفتگوهای راهبردی:

سهام ملی نفت، جایگزین یارانه نقدی

پنجاه و دومین جلسه از سلسله نشست‌های «گفتگوهای راهبردی»، در تاریخ 22 آبان‌ماه 1397، با سخنرانی آقای میثم هاشم‌خانی اقتصاددان و محقق حوزه فقرزدایی با عنوان «سهام ملی نفت، جایگزین یارانه نقدی» در سالن نشست‌های مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری برگزار شد.
تصویر سهام ملی نفت، جایگزین یارانه نقدی

خلاصه آنچه در این نشست گذشت:

1- دهک‌های پایین درآمدی ما 8 میلیونی را در برمی‌گیرند که 52 درصد خانوارهایشان هیچ فرد شاغلی در خانواده ندارند و 32 درصدشان هیچ فرد باسوادی در خانواده ندارند، در پنج سال اول دولت آقای روحانی 160 هزار میلیارد تومان یارانه برای دلار به واردکنندگان، 9 هزار میلیارد تومان در بهار و تابستان برای یارانه مسافرت‌های خارجی (یا همان کمک مالی بلاعوض جمهوری اسلامی ایران به توریسم کشورهای دیگر)؛ 12 هزار میلیارد تومان در بهار امسال برای تثبیت نرخ سکه و در دو ماه اخیر یعنی شهریور و مهر 48 هزار میلیارد تومان هم یارانه به بنزین و گازوئیل داده‌ایم؛ سهم آن 8 میلیون دهک‌های درآمدی پایین از همه این اعداد تقریباً صفر بوده است.

2- شاید گفته شود این یارانه‌ها برای کنترل تورم بوده است؛ اما این ادعا درست نیست. سه کشور افغانستان، آنگولا و مراکش را در نظر بگیرید. تورم اولی در سه سال اخیر 4.4 درصد، تورم دومی 2.2 درصد و سومی 1.6 بوده است. میانگین قیمت بنزین اولی در یک سال اخیر 0.6 دلار و دومی 0.7 دلار بوده است. اما هیچ‌کدامشان از طرح‌هایی همچون دلار دولتی یا دیگر یارانه‌هایی که پیشتر به آن‌ها اشاره شد استفاده نمی‌کنند. اساساً تورم جهانی به حدود 1.6 رسیده است و ما همچنان به تورم 9 درصدی افتخار می‌کنیم. دلیل این امر آن است که تکنولوژی کنترل تورم در بیست سال اخیر به اندازه پیشرفت تکنولوژی گوشی تلفن همراه پیشرفت کرده است اما ما همچنان با تکنولوژی 20 سال پیش درصدد مهار تورم هستیم.

3- دو نوع یارانه را از هم تفکیک کنیم: یارانه‌های سیاه یارانه‌هایی هستند که تخریب‌گر عدالت هستند، به بازارهای رقابتی سالم ضربه می‌زنند و پر فساد هستند؛ محل تأمین و نحوه توزیع آن‌ها نیز شفاف نیست. یارانه‌های سفید اما در مقابل آن‌ها قرار دارند. مصادیق یارانه سیاه در ایران: دلار دولتی (بزرگ‌ترینش به جهت حجم گردش مالی)؛ یارانه انرژی؛ وام بدون بهره (به جز وام ازدواج)؛ اعطای مواد اولیه ارزان به تولیدکنندگان؛ بیش‌استخدامی شرکت‌های دولتی؛ حتی به نظرم اختصاص بودجه دولتی برای جبران وام‌های سوخت‌شده بانکی. امکان‌های موجود برای یارانه سفید: سهام ملی نفت، توزیع رایگان در مدارس، مقرری بیکاری.

4- ما با بحران‌های زیادی در سال 1398 مواجه هستیم. با توجه به میانگین کیفیت سیاستگذاری در ایران در بیست سال اخیر انتظار می‌رود که این بحران‌ها به یارانه سیاه خیلی بیشتری منجر بشود. اما می‌توان امیدوار بود که خود این بحران بهانه‌ای شود که ما بتوانیم یارانه سیاه را به یارانه سفید تبدیل کنیم و این فرآیند را من نهاد جهش‌ساز نامگذاری کرده‌ام یعنی نهادی که نه‌تنها حمایت نخبگان و عامه را دارد بلکه پایدار هم باشد. نهاد جهش‌ساز باید 6 ویژگی داشته باشد: تأثیر خالص صفر بر بودجه دولت، داشتن قاعده ساده و یک‌صفحه‌ای، قابلیت اکران عمومی و گزارش مالی روزانه، افزاینده سهم فقیرترین دهک از درآمد ناخالص ملی، ایجادکننده چرخه بازخورد مثبتی در پایین‌ترین دهک‌های درآمدی؛ ششم خارج کردن کامل قیمت‌گذاری انرژی و دلار از فضای رقابت سیاسی. بر اساس این شش معیار چهار طرح مهم (یارانه نقدی، سهام عدالت، اعطای سهمیه بنزین به هر ایرانی، صندوق بنزین) ارزیابی شده است که مهم‌ترین ضعف‌های هر یک به این شرح است: یارانه نقدی بار مالی بر دوش دولت گذاشته و با تشویق به فرزندآوری چرخه بازخورد منفی ایجاد کرده است. سهام عدالت قاعده ساده ندارد و این امکان اکران عمومی را از آن گرفته است. اعطای سهمیه بنزین به خارج کردن کامل قیمت‌گذاری انرژی از رقابت سیاسی نمی‌انجامد. صندوق بنزین (نیز که ایده اصلی آن افزایش هفته به هفته بنزین برای رساندن به قیمت میانگین کشورهای همسایه طی دو سال و تقسیم پول فروش آن بین مردم و دولت است) نیز قاعده ساده ندارد و معلوم نیست به خروج قیمت‌گذاری از فضای رقابت سیاسی بیانجامد. اما ادعا بر این است که طرح سهام ملی نفت هر شش ویژگی را برآورده خواهد کرد.

5- ایده اصلی طرح آن است که اگر ما فکر می‌کنیم که وقتی نفت به دست دولت می‌رسد صرف انواع یارانه‌های سیاه می‌شود خوب است که توزیع آن را این‌گونه تغییر دهیم: x درصد دولت، y درصد نیروهای مسلح و مابقی به مردم. فهرست مهم‌ترین مؤلفه‌های اجرایی این طرح: اعطای یکی از دو بسته یارانه نقدی یا سهام نفت به هر ایرانی بالای 18 سال؛ بازتعریف شرکت ملی نفت به صورتی که مالک کلیه مخازن نفت و گاز و شبکه توزیع مربوطه باشد؛ انتخاب هیئت‌مدیره با انتخاباتی همگانی (همزمان با انتخابات ریاست‌جمهوری 1400)؛ برداشت سود به صورت فصلی؛ تصویب شرایط حقوقی وثیقه‌گذاری سهام شرکت ملی نفت برای دریافت وام‌های بانکی خرد و ... در این طرح ارتباط دولت با نفت صرفاً همین است که x درصد از پول آن را می‌گیرد؛ این طرح همچنین به وضوح قابلیت گزارش روزانه دارد و به واسطه شرط سنی به چرخه بازخورد منفی در دهک‌های پایین نمی‌انجامد.

برای مطالعه و دریافت متن کامل این مقاله، روی لینک زیر کلیک کنید.

113300
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.