چارچوب «دیپلماسی آب» به‌عنوان روش حل‌وفصل تعارضات

تقریباً در همه مناقشات آبی رد پای سیاست دیده می‌شود، از این‌رو استفاده از دیپلماسی و حضور دیپلمات‌ها در مسائل آبی جدید نیست. این حضور با و رویکرد بین‌رشته‌ای در 10 سال اخیر با رویکردهای متفاوتی مورد توجه قرار گرفته است و به همین دلیل در کشورهای هلند، ایالات‌متحده و سوئیس به صورت برنامه پژوهشی دانشگاهی مورد توجه قرار گرفته است.
آنچه در متن این نوشتار درج شده، چارچوب علمی ارائه شده دیپلماسی آب به‌عنوان راه حل‌وفصل تعارضات آبی یا در توصیف بهتر مسیر رسیدن به راه‌حل تعارضات است که توسط شفیق الاسلام پروفسور دانشکده فلچر، دانشگاه تافتز ماساچوست از سال 2007 تا 2017 در این دانشگاه توسعه داده شد. وی نتایج این نوآوری را در سه کتاب تشریح کرده است.
تصویر چارچوب «دیپلماسی آب» به‌عنوان روش حل‌وفصل تعارضات

توصیف بشر از بسیاری از مسائل مدیریت منابع آب برخاسته از رقابت، به‌هم‌پیوستگی و بازخوردِ فرآیندهای طبیعی و اجتماعی در داخل حوزه مسائل سیاسی است (شکل 1). در حوزه طبیعی، اندرکنش سه متغیر مهمِ کیفیت و کمیت آب و اکوسیستم، می‌تواند منجر به تعارض شود. در حوزه اجتماعی هم وابستگی‌های متقابل و بازخورد میان ارزش‌های اجتماعی و هنجارهای فرهنگی، دارایی‌ها (از جمله منابع اقتصادی و انسانی) و نهادهای حکمرانی وجود دارد. درک درهم‌کنش حوزه‌های طبیعی و اجتماعی با حوزه سیاسی مقوله‌ای جدیدی نیست، اما شناخت این درهم‌کنش پیرامون مسائل مدیریت منابع آب مقوله جدیدی است که چارچوب دیپلماسی آب برای مواجهه با این مسائل پیشنهاد شده است. زیرا مواجهه با تضادهای پیرامون مسائل آبی به راه‌حل‌ها و روش‌های تصمیم‌گیری جدیدی نیاز دارند.

شکل 1- مسائل مدیریت منابع آب

چارچوب دیپلماسی آب (جدول 1) درصدد پاسخگویی به سؤالاتی از قبیل چه کسی در مسائل آبی تصمیم می‌گیرد و آب چطور تقسیم شود، است. این چارچوب در سال 2013 توسط شفیق السلام و ساسکایند در کتاب «دیپلماسی آب: رویکردی برای مدیریت شبکه‌های درهم‌تنیده آبی معرفی شده است».

به‌طورکلی این چارچوب قصد شناخت و درک مسائل درهم‌تنیده آب را دارد و در آن فرضیه‌هایی از مانند انعطاف‌پذیربودن منابع آب و پیوسته در حال تغییر بودن مسائل آبی وجود دارد. این چارچوب همچنین به توصیف شبکه ذی‌مدخلان نیز می‌پردازد و در آن نوع سیستم آبی (ساده، پیچیده و درهم‌تنیده) بررسی می‌شود و سطوح و مقیاس مدیریت و حکمرانی شناسایی می‌شود و در شیوه مدیریت شبکه‌های آب، بر ایجاد ارزش‌های متقابل میان ذی‌مدخلان تأکید دارد.

جدول 1- چارچوب دیپلماسی آب (WDF)

برای درک بهتر و شناخت ویژگی‌های چارچوب دیپلماسی آب، مقایسه این منش با نظریه‌های مرسوم حل مناقشات کمک‌کننده است. در جدول 2، به مقایسه حوزه‌ها و مقیاس‌ها، دسترسی به آب، سامانه‌های آب، مدیریت آب، ابزارهای تحلیلی کلیدی و نظریه مذاکره در چارچوب دیپلماسی آب و نظریه‌های مرسوم حل مناقشات آبی ارائه شده است.

جدول 2- مقایسه چارچوب دیپلماسی آب با نظریات مرسوم حل مناقشات

مرجع:

Islam, Shafiqul, and Lawrence Susskind. Water diplomacy: A negotiated approach to managing complex water networks. Routledge, 2013

مترجم این مقاله: مهدی فصیحی هرندی

115105
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.