از طرح‌های پژوهشی منتشر نشده سال‌های 1384 تا 1392:

شاخص مشارکت سیاسی در الگوی پیشرفت اسلامی

مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری اقدام به انتشار طرح‌های پژوهشی انجام گرفته طی سال‌های 1384 تا 1392 کرده است. پژوهش «شاخص مشارکت سیاسی در الگوی پیشرفت اسلامی» نیز از جمله این پژوهش‌هاست.
تصویر شاخص مشارکت سیاسی در الگوی پیشرفت اسلامی

در مقدمه این پژوهش آمده است:

توسعه سیاسی یکی از مباحث مهم مربوط به حوزه سیاست است که برگرفته از فرهنگ سیاسی غرب معاصر است. توسعه سیاسی نخست در غرب مطرح شد و طولی نکشید که متفکران غربی برای سایر کشورها نیز در این خصوص توصیه‌های را در قالب نظریه‌های توسعه مطرح کردند. از نیمه دوم قرن بیستم مسأله توسعه در جهان سوم، مطرح و مکاتبی در این خصوص ظهور یافت؛ دانشمندان مکتب نوسازی بر این عقیده بودند که میان توسعه (شامل سیاست و اقتصاد) و غربی‌شدن وابستگی مثبت وجود دارد. ناکامی این تئوری خاستگاه ظهور نظریه‌های موسوم به مکتب وابستگی گردید که وابسته بودن به غرب را عامل عقب‌ماندگی و بریدن از غرب را به عنوان عاملی مهم در توسعه پیشنهاد می‌نمود. مکتب نوسازی جدید، تلفیقی از این دو رویکرد همراه با توجه به ویژگی‌های محیطی هر کشور را مورد توجه قرار می‌داد؛ چنان‌که نظریه نظام جهانی تحلیلی کل‌گرایانه از توسعه را پیشنهاد می‌کرد.

بررسی توسعه سیاسی با نگرش دینی، دیدگاهی است که با پیروزی انقلاب اسلامی مطرح شد. بر پایه آموزه‌های دینی، امر سیاسی در قالب توجه به دستورات دینی مورد توجه قرار می‌گیرد. پیروزی انقلاب اسلامی به عنوان یک نقطه عطف، موجب ورود دین در عرصه سیاست گردید. و به دنبال آن مسائلی فراوانی مطرح شد؛ اینکه حاکمیت دینی چیست، چه سازوکارهای را برای پیشرفت جامعه پیشنهاد می‌کند، تنها به عنوان بخشی از این‌گونه سؤال‌ها مطرح شد. حاکمیت دینی این ادعا را پیش می‌کشد که خود الگوی کاملی را در همه عرصه‌های زندگی اجتماعی دارا است، و با مراجعه به متون دینی می‌توان راه رسیدن به این الگو و ویژگی‌های آن را برشمرد.

از مسائل و موضوع‌های مهم قابل پژوهش در مقوله توسعه و حاکمیت دینی، توجه به شاخص‌های الگوی پیشرفت در حوزه سیاست است. الگوی پیشرفت سیاسی درصدد ترسیم جامعه مطلوب در پرتو آموزه‌های دینی است. الگوی سیاسی پیشرفت حوزه مطالعاتی گسترده‌ای است که ساحت‌های مختلف از عرصه حیات سیاسی را دربر می‌گیرد. یکی از این عرصه‌ها مسأله مشارکت سیاسی است. از مشارکت به تبع نظریه‌های حاکمیت مدل‌های متفاوتی ارائه شده است. اما یکی از مهم‌ترین مسائل مورد توجه در مشارکت سیاسی این است که از ارتباط دو متغیر الگوی پیشرفت دینی و مشارکت سیاسی چه شاخص، مؤلفه‌ها و نماگرهایی را می‌توان به دست آورد، تا در کاربست پیشرفت اسلامی از آن‌ها بهره برد. هدفی که این پژوهش دنبال می‌کند تبیین مؤلفه‌ها و نماگرهای مربوط به مشارکت سیاسی است. دغدغه هر حکومتی به ویِژه اگر مدعی مردم‌سالاری باشد مسأله مشارکت سیاسی فعال شهروندان است. چرا که ضریب نفوذ و عمق‌یابی نظام‌های سیاسی تنها در پرتو مشارکت افزایش می‌یابد بی‌تردید تبیین مؤلفه‌ها و نماگرهای شاخص مشارکت سیاسی نقش تعیین‌کننده‌ای در برنامه‌ریزی و جهت‌دهی به سیاست‌ها خواهد داشت ازاین‌رو در این پژوهش تلاش به عمل می‌آید تا شاخص مشارکت سیاسی مورد بررسی قرار گیرد.

فرضیه این تحقیق را می‌توان چنین عنوان نمود: «در اندیشه اسلامی مشارکت سیاسی یکی از ویژگی‌های جامعه پیشرفته اسلامی به شمار می‌رود. و می‌توان شاخص‌های آن را در الگوی پیشرفت اسلامی در حوزه باور، ساختار و رفتار سیاسی نخبگان و شهروندان نشان داد. در حوزه باور؛ اعتقاد به اینکه حکومت امانت الهی است، تبعیت از حاکم و مشارکت در امر سیاسی یک تکلیف است. در حوزه ساختار نظام سیاسی اسلام، نهاد بیعت، مشورت، امربه‌معروف و جهاد در نظر گرفته شده است. در حوزه رفتار شهروندان جامعه اسلامی بیعت با حاکم مشروع را می‌توان برشمرد.»

این تحقیق در یک مقدمه، پنج فصل و یک نتیجه‌گیری تنظیم شده است.

در فصل نخست، مباحث مربوط به مفاهیم و کلیات مربوط به این تحقیق، بررسی می‌شود که در فهم تحقیق مهم به نظر می‌رسد. بررسی پیرامون دیدگاه‌های موجود درباره مشارکت سیاسی توأم با نقد و بررسی آن، به عنوان چارچوب نظری در فصل دوم مورد بحث قرار می‌گیرد. مؤلفه‌های بینشی مربوط به مشارکت سیاسی، مباحث فصل سوم را تشکیل می‌دهد. در این فصل ما به آن دسته از باورهای دینی می‌پردازیم که به طور مؤثر بر مؤلفه مشارکت سیاسی تأثیرگذار است. فصل چهارم مشارکت سیاسی را با رویکرد ساختاری مورد توجه قرارمی دهد و انتظار می‌رود که در این فصل، نهادهای ساختاری مشارکت سیاسی در نظام سیاسی اسلام، مشخص شود. نماگرهای مربوط به رفتار جامعه اسلامی، در حوزه مشارکت سیاسی در فصل پنجم مورد بحث قرار می‌گیرد که گونه‌های رفتاری جامعه اسلامی را در امر سیاسی، معین می‌کند سرانجام مطالب در نتیجه‌گیری نهایی جمع‌بندی شده است.

برای مطالعه و دریافت متن کامل این پژوهش، روی لینک زیر کلیک کنید.

115249
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.