از طرح‌های پژوهشی منتشر نشده سال‌های 1384 تا 1392:

شاخص‌های خلاقیت و رشد تفکر خلاق

مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری اقدام به انتشار طرح‌های پژوهشی انجام گرفته طی سال‌های 1384 تا 1392 کرده است. پژوهش «شاخص‌های خلاقیت و رشد تفکر خلاق(برداشتی از منابع اسلام و روانشناسی)» از جمله این پژوهش‌هاست.
تصویر شاخص‌های خلاقیت و رشد تفکر خلاق

در مقدمه این پژوهش آمده است:

امروزه جوامع بشری به علت مواجهه با تحلیل منابع طبیعی، فزونی تبادل اطلاعات و ارتباطات، وابستگی متقابل میان کشورها، سبقت برخی کشورها و سرعت فزاینده تغییرات، نیاز به پرورش خلاقیت را بیشتر احساس می‌کنند. در این زمان افراد تیزهوش، خلاق و صاحبان اندیشه‌های نو و مبتکرانه، همانند گرانبهاترین سرمایه‌ها، از جایگاه بسیار ارزشمندی برای جامعه خویش برخوردار هستند به‌طوری‌که به عقیده توین‌بی شانس به دست آوردن نیروی خلاق، می‌تواند موضوع زندگی و مرگ هر جامعه‌ای باشد. به همین جهت قدرت خلاقیت ذهن، بالاتر از ضرورت برای هر اجتماعی شرط بقاء جامعه و شاه‌کلید پیشرفت برای آن‌ها است. توشیودوکو (1960) رئیس فدراسیون ملی صنایع ژاپن می‌گوید؛ «ما نه هیچ منبع طبیعی داریم و نه هیچ قدرت نظامی، ما فقط یک منبع در اختیارداریم، ظرفیت «ابداع مغزهایمان» این همان منبع پایان‌ناپذیر است، باید آن را بسط داد، تربیت کرد، تمرین داد و مجهز ساخت این قدرت ذهن، خواه‌ناخواه در آینده نزدیک به‌صورت گرانبهاترین ثروت مشترک بشریت در خواهد آمد.» برای دست‌یابی به این توانمندی آینده‌ساز، مدیران و مربیان نیاز دارند تا از خلاقیت جوانان خود برای بقاء و حفظِ ارزش‌ها و قدرت خود بهره گیرند.

تحقیقات از پنج دهه گذشته تاکنون خلاقیت را پدیده‌ای انعطاف‌پذیر و دارای قابلیت رشد معرفی کرده‌اند. تورنس با توجه به نتایج تحقیقات خود می‌گوید می‌توان دسته‌ای از اصول را به کودکان یاد داد که به آن‌ها اجازه می‌دهد تعداد بسیار زیادی ایده، آن هم ایده‌هایی خیلی بهتر نسبت به زمانی که هیچ‌گونه آموزشی در این مورد ندیده باشند، از خود بروز دهند. به همین جهت نظام آموزشی برای تأمین اهداف آینده روشن، ناچار است به سمتی برود که تمام توان عقلی و فنی دانش‌آموزان و دانشجویان را بارور کند، یعنی همه را به سمت سرآمدی سوق دهد و از آنجا که خلاقیت هسته مهمی برای سرآمدی است الگویی تکاملی که برای خلاقیت به دست می‌آید می‌تواند به‌عنوان یک مدل آموزشی عمومی برای سیستم آموزشی به کار آید. اهمیت دیگر ایجاد یک نظام آموزشی رشد دهنده، جلوگیری از هدر رفتن توانایی خلاقیت است، چرا که خلاقیت علاوه بر اینکه قابلیت رشد دارد، چنانچه به آن پرداخته نشود و یا با آن مبارزه شود استعداد زیادی برای افت و نزول دارد.

نیروی ذهنی خلاقیت در اسلام از اهمیت زیادی برخوردار است. امام سجاد علیه‌السلام در دعای خود برای مسلمانان افزایش قدرت خلاقیت و کاهش این توانمندی را برای دشمنان «اسلام» از خداوند درخواست می‌کند. به جهت اهمیت این موضوع، در منابع اسلامی برای خلاقیت مؤلفه‌ها، عوامل، مشوق‌ها و روش‌های رشد متعددی برداشت شده که در این کتاب به آن‌ها اشاره می‌شود.

علاوه بر این مناسب‌ترین سبک فکری در زندگی بر اساس منابع اسلامی سبک حل خلاقانه مسئله است، امام صادق علیه‌السلام یک زندگی کامل و شیرین را به لیوانی تشبیه می‌کند که دوسوم آن را زیرکی در امور و یک‌سوم آن را بی‌توجهی به برخی مسائل دربر می‌گیرد. روشن است که این سبک مواجهه با مسائل زندگی می‌طلبد فرد همواره در برخورد با مسائل و مشکلات زندگی راه‌های مختلف مدنظر قرار داده و از سرمایه فکری و تجربی بیشتری برخوردار باشد. البته در یک رابطه تکاملی همین رجوع به فکر و ساده عبور نکردن از مشکلات روزمره نیز موجب تقویت خلاقیت می‌شود. همچنین برای تشویق خلاقیت در جوانان، اهل‌بیت علیهم‌السلام ملاک برتری افراد را در زیرکی و خلاقیت آن‌ها می‌دانند و نه در زیبایی ایشان و از این راه خلاقیت را در جوانان تشویق می‌نمایند.

پیشرفت واقعی یک جامعه به انباشت امکانات مادی و رفاهی افراد آن اندازه‌گیری نمی‌شود بلکه علاوه بر مقدار لازم از امکانات به میزان اعتمادبه‌نفس، شجاعت، خلاقیت و باروری اندیشه تک‌تک افراد جامعه به‌ویژه جوانان آن‌ها است. خلاقیت، جرأت‌ورزی، اطلاعات و تجربه فراوان، منظومه‌ای هستند که با روحیه تلاش، همکاری، ارتباط سالم و به طور خلاصه اخلاق نیکو تقویت می‌شوند. رسیدن به قله پیشرفت و ترقی نیازمند نقشه راه است. همچنان که برای رسیدن به قله کوه نیاز به نقشه و راهنما است، این کتاب سعی می‌کند نقشه راه خلاقیت یا همان راه تولید فکر و ایده را در قالب شاخص‌هایی معرفی کند. شاخص‌ها جملات خلاصه‌شده‌ای هستند که مانند نقشه یا تابلوی راهنما مسیر صحیح را نشان می‌دهند. ازاین‌رو بعد از هر فصل شاخص‌های آن در جدول‌هایی تنظیم و معرفی می‌شوند.

برای مطالعه و دریافت متن کامل این پژوهش، روی لینک زیر کلیک کنید.

115261
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.