از طرح‌های پژوهشی منتشر نشده سال‌های 1384 تا 1392:

مبانی انسان‌شناسی پیشرفت

مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری اقدام به انتشار طرح‌های پژوهشی انجام گرفته طی سال‌های 1384 تا 1392 کرده است. پژوهش «مبانی انسان‌شناسی پیشرفت» از جمله این پژوهش‌هاست.
تصویر مبانی انسان‌شناسی پیشرفت

در مقدمه این پژوهش آمده است:

انسان‌شناسی پیشرفت یکی از مباحث مهم پیشرفت است. زیرا الگوی پیشرفت از سه عنصر اصلی مبانی، اهداف و ابزار پیشرفت، تشکیل شده است. روشن است که هر کدام نیازمند مباحث عمیق فلسفی و الهیاتی است. در بحث مبانی پیشرفت، مباحث مختلفی چون مبانی هستی‌شناسی، انسان‌شناسی، ارزش‌شناسی، جامعه‌شناسی، و معرفت‌شناسی قابل طرح و بررسی است. اما در این نوشتار مبانی انسان‌شناسی پیشرفت، تحلیل و بررسی شده است. زیرا نحوه نگاه ما نسبت به انسان تأثیر مستقیم بر فهم و درک ما از ماهیت و لوازم پیشرفت دارد. برای مثال رویکرد اثباتی به دلیل داشتن تلقی مادی از انسان، پیشرفت را نیز امر مادی معنا نموده است و تمام تلاش آن‌ها در این است که یک الگوی مادی از پیشرفت ارائه کند. حال آن‌که اگر تعریف ما از انسان، بر پایه چیزی غیر از مادیت او بنیان نهاده شود، تعریف ما نیز از الگوی پیشرفت تغییر خواهد کرد. بر این اساس، به نظر می‌رسد برای تدوین الگوی اسلامی پیشرفت، قبل از هر چیزی تدوین مبانی انسان‌شناسی آن لازم و ضروری باشد؛ به همین منظور، این اثر تولید شده است.

شایان ذکر است که قبل از مطالعه این اثر، باید به دو نکته توجه شود:

اول این‌که، مبنای این نوشتار بررسی انسان‌شناسی از منظر پیشرفت است؛ بنابراین، به آن سنخ از مباحثی پرداخته شده، که با موضوع مذکور قرابت و همسانی بیشتری دارد. لذا از طرح مباحثی که با این هدف ارتباط ندارد یا حداقل ارتباط نزدیک ندارد، اجتناب شده است.

دوم این‌که به دلیل وجود برخی از محدودیت‌ها، در این اثر، متون دینی و دیدگاه تمام متفکران مسلمان، به تفصیل بررسی نشده و تنها به آراء متفکرانی نظیر علامه طباطبایی، شهید مطهری، شهید صدر، آیت‌الله جوادی آملی و آیت‌الله مصباح یزدی و در زمانی محدود مراجعه شده است. لذا ممکن است مباحث زیادی وجود داشته باشد که در این اثر نیامده باشد که در آثار بعدی تکمیل خواهد شد.

به لحاظ ساختاری، مباحث این نوشتار به منظور پاسخ به نیازهای اصلی انسان‌شناسی پیشرفت، در پنج فصل تدوین شده است.

در فصل نخست، «پیشرفت» مفهوم‌سازی شده و به خوبی اثبات شده است که موضوع پیشرفت حقیقتاً انسان است. اگر انسان نادیده گرفته شود، پیشرفت به معنای حقیقی کلمه رخ نمی-دهد. در پی اثبات این موضوع، این پرسش مطرح می‌شود که انسان چیست و دارای چه خصوصیاتی است؟ کدام یک از ساحت‌های وجودی انسان نیازمند پیشرفت است؟ در فصل دوم، به این پرسش پاسخ داده شده است. پس از تعریف انسان، ابعاد وجودی او و ارتباط بعد مادی و روحانی انسان بحث شده است. در این فصل پس از بررسی بعد مادی و روحانی انسان اصالت بعد روحانی انسان اثبات شده است. سپس توانمندی‌های وجودی انسان، گرایش و نیازهای او بیان شده است. زیرا تلقی ما از امور سه‌گانه مذکور، نقش مهمی را در نحوه پیشرفت و توسعه ایفا می‌کند. پس از بررسی خصوصیات انسان و روشن شدن جوهر مشترک انسان این پرسش مطرح می‌شود که تنوعات رفتاری انسان‌ها برای چیست؟ اگر انسان‌ها دارای خصوصیات مشترک است، چه عاملی باعث شده که به صورت‌های متنوع و گوناگون عمل کند؟ چون در مقام خارج تنوع رفتاری انسان‌ها برای همه روشن و مبرهن است. فصل سوم به این پرسش پاسخ داده است. در پاسخ به پرسش مذکور، عناصر درونی و بیرونی عمل به‌مثابه دو مکانیسم تولیدکننده عمل بررسی شده و عوامل تنوع‌پذیری اعمال انسان به خوبی نشان داده شده است. در فصل چهارم این اثر به خوبی اثبات شده است که انسان پیشرفته، انسانی است که خصوصیات اصیل انسانی او به صورت متوازن و متعادل رشد کند. انسان پیشرفته ما انسانی است که به مقام خلافت اللهی نزدیک شده و خدا گونه شود. در فصل پایانی اقتضائات و الزامات انسانی شناسی در عرصه پیشرفت بیان شده است.

از همین رو، فصول این نوشتار تا حدودی به همدیگر مرتبط است. اگرچه هر فصل به تنهایی مطالبی را به خواننده منتقل می‌کند، ولی مطلوب این است که فصول این کتاب به صورت متوالی مطالعه شود تا خواننده به ایده اصلی اثر دست یابد.

برای مطالعه و دریافت متن کامل این پژوهش، روی لینک زیر کلیک کنید.

115264
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.