آنتونیو گوترش، دبیر کلی که بی‌طرف نیست

بازی دبیر کل سازمان ملل در پازل تحریم تسلیحاتی ایران

در این یادداشت ضمن اشاراتی بر پیش‌نویس غیرقانونی تحریم مجدد تسلیحاتی ایران، به همراهی آنتونیو گوترش دبیر کل سازمان ملل با آمریکا و بازی وی در پازل تمدید تحریم تسلیحاتی ایران و نیز نقض اصل بی‌طرفی توسط دبیر کل سازمان ملل متحد می‌پردازیم.

دانش‌آموخته ارشد روابط بین‌الملل گرایش دیپلماسی

پژوهشگر حقوقی سیاسی بین‌المللی

تصویر بازی دبیر کل سازمان ملل در پازل تحریم تسلیحاتی ایران

مقدمه

تا قبل از توافقنامه برجام چهار قطعنامه تحریمی ذیل ماده 41 منشور ملل متحد علیه جمهوری اسلامی ایران، تدوین گردید و یکی از مفاد مشترک این چهار قطعنامه، بحث تحریم تسلیحاتی ایران بود. اکنون باگذشت نزدیک به 5 سال از توافقنامه برجام، در صورت عدم بازگشت تحریم‌ها به‌واسطه بندهای یازدهم و دوازدهم قطعنامه 2231 ذیل برجام، تحریم‌های تسلیحات متعارف علیه ایران بر اساس توافقنامه برجام لغو خواهد شد، مسئله‌ای که موجب گردیده که دولت ایالات‌متحده آمریکا به تکاپوی تصویب قطعنامه‌ای در شورای امنیت علیه ایران افتاده تا بی ترتیب ممنوعیت خریدوفروش تسلیحات ایران را برای مدت نامحدودی تمدید ‌نماید. چنانچه پیش‌نویس قطعنامه‌ای را با 14 عضو دیگر شورای امنیت سازمان ملل در این موضوع به اشتراک گذاشته است. در این میان آنتونیو گوترش دبیر کل سازمان ملل نیز در تاریخ 24 خردادماه 1399 مصادف با 14 ژوئن 2020، با ارائه گزارش تازه‌ای به شورای امنیت اظهار داشته است که موشک‌ها و پهپادهایی که در چندین حمله در سال 2019 علیه عربستان سعودی استفاده شد، منشأ ایرانی داشته است. اظهاراتی که موجب گردید نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد، آن را به شکل قاطع رد نماید و گزارش مزبور را مبتنی بر ادعا‌های سیاسی، اطلاعات گمراه‌کننده، ناقص و غیرحرفه‌ای بخواند.

نکته در خصوص گزارش دبیر کل سازمان ملل اینجاست که آنتونیو گوترش با نام بردن صریح از ایران گفته است: "چنین حملاتی و ادامه اقدام ایران به تولید و تکثیر تسلیحات و مواد مرتبط با آن، تهدیدی برای صلح و امنیت بین‌المللی محسوب می‌شود". اظهاراتی که با ارائه پیش‌نویس تمدید تحریم تسلیحاتی ایران آمریکا به شورای امنیت، مصادف و هم‌زمان گردیده و پیش‌نویس مزبور آمریکا نیز صریحاً به این گزارش دبیر کل استناد نموده است. بر این اساس ما در این یادداشت ضمن اشاراتی بر پیش‌نویس غیرقانونی تحریم مجدد تسلیحاتی ایران، به همراهی آنتونیو گوترش دبیر کل سازمان ملل با آمریکا و بازی وی در پازل تمدید تحریم تسلیحاتی ایران و نیز نقض اصل بی‌طرفی توسط دبیر کل سازمان ملل متحد می‌پردازیم.

پیش‌نویس غیرقانونی تحریم مجدد تسلیحاتی ایران

در مذاکرات هسته‌ای، موضوع تحریم‌های تسلیحاتی همواره یکی از محورهای اصلی گفت‌وگوها بوده است. به دنبال توافق برجام در ۲۰ جولای ۲۰۱۵ و صدور قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت، موضوع ممنوعیت‌های قطعنامه ۱۹۲۹ تعدیل و در قالب خاصی از تحریم تسلیحات در پیوست قطعنامه گنجانده شد.

بر اساس برجام و قطعنامه 2231 پیرامون آن، طرفین موافقت کردند که شورای امنیت تا اکتبر سال 2020 محدودیت‌هایی در ارتباط با معاملات تسلیحاتی ایران مراعات کنند و از خریدوفروش و هرگونه مبادلات و ترابری در مورد تجهیزات سنگین نظامی مانند تانک، سامانه‌های توپخانه‌های سنگین، هواپیماهای جنگی، بالگردهای تهاجمی، ناو و سامانه‌های موشکی پرهیز کنند؛ و تا سال 2023 تحریم‌های موشکی باقابلیت هسته‌ای را برای ایران لغو کند. براین اساس و با توجه به گذشت 5 سال از توافقنامه، کشورها می‌توانند با ایران مبادلات تسلیحاتی داشته باشند و تحریم‌های تسلیحات متعارف شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران در ۱۸ اکتبر ۲۰۲۰ (۲۷ مهر ۱۳۹۹) برداشته خواهد شد.

با توجه به اینکه ممنوعیت تعاملات تسلیحاتی با ایران، بر اساس مفاد توافق هسته‌ای 2015، اکتبر به سر می‌رسد، پیش‌نویس آمریکا از کشورها می‌خواهد "از تأمین، فروش یا انتقال مستقیم یا غیرمستقیم" سلاح به و از جمهوری اسلامی ممانعت کنند مگر کمیته شورای امنیت آن را دستکم 30 روز قبل، به شکل موردی، تائید کرده باشد.

ازآنجاکه جنبه الزام‌آور برجام مستظهر به قطعنامه 2231 است و در این میان‌بر اساس برجام و قطعنامه 2231، قرار نیست شورای امنیت مبادرت به تحریم تسلیحاتی عام یا خاص دیگری خارج از روند پیش‌بینی‌شده نماید؛ و در این میان و طبق قطعنامه ۲۲۳۱، هر کشور عضو برجام که عدم اجرای بارز تعهدات این توافق را شناسایی و کشف کند، می‌تواند تحریم‌های بین‌المللی شدید علیه ایران را دوباره بازگرداند (منتظران، 1399). لذا نکته اینجاست که پیش‌نویس تحریمی آمریکا علیه ایران، خارج از روند و مکانیسم پیش‌بینی‌شده در برجام است. براین اساس می‌توان گفت که اقدام یک‌جانبه آمریکا‌ در ارائه پیش‌نویس قطعنامه تحریمی علیه ایران به شورای امنیت، خارج از مکانیسم حل اختلافات برجام، ناقض موافقت‌نامه برجام و قطعنامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل است که جملگی حکایت از غیرقانونی و نامشروع بودن آن دارد.

بازی دبیر کل سازمان ملل در پازل تمدید تحریم تسلیحاتی ایران

دولت آمریکا که در نظر دارد با تصویب قطعنامه‌ای در شورای امنیت، ممنوعیت خریدوفروش و صادرات از تسلیحات به ایران را تمدید ‌نماید و پیش‌نویس قطعنامه خود را با 14 عضو دیگر شورای امنیت سازمان ملل به اشتراک گذاشته است، در پیش‌نویس قطعنامه تحریمی برای تمدید تسلیحاتی ایران به گزارش جدید دبیر کل سازمان ملل استناد کرده است.

دبیر کل سازمان ملل در گزارش ۱۴ صفحه‌ای خود که به شورای امنیت تقدیم کرد، می‌گوید گروه تحقیق بقایای سلاح‌های بکار رفته در حمله به فرودگاه بین‌المللی عفیفه در بهار گذشته و حمله به تأسیسات نفتی آرامکو عربستان ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۹ را بررسی کرده منشأ سلاح‌های مورداستفاده علیه آرامکو عربستان را ایران دانسته است و با مشخصات برخی از سلاح و مهماتی که آمریکا در پاییز و زمستان ۱۳۹۸ در منطقه توقیف کرده، مشابهت دارد.

بر اساس آنچه رویترز می‌گوید دبیر کل گفته در گزارش خود طراحی و تولید سلاح‌هایی که علیه عربستان سعودی بکار گرفته‌شده در طول دو سال توسط یک واحد مشخص سازنده سلاح در ایران ساخته‌شده و دارای علامت‌های فارسی است. در مقابل محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه ایران ادعاها درباره ایرانی بودن موشک‌هایی که آرامکو را بی‌پایه و اساس خواند و اشاره داشت که دبیرخانه سازمان ملل نشان داد که از تهدیدهای آمریکا تأثیر می‌پذیرد.

بااین‌حال دو نکته مهم در خصوص گزارش اخیر دبیر کل سازمان ملل قابل‌توجه است که می‌تواند ابعاد منفی مختلفی برای ایران داشته باشد.

یک نکته اینجاست که دبیر کل سازمان ملل در گزارش یادشده خود گفته است، این مسئله (انتساب حملات به ایران)، می‌تواند مغایر با تحریم‌های تسلیحاتی قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت باشد. چنانچه قطعنامه 2231 خریدوفروش سلاح با ایران را ممنوع کرده است و در این میان دبیر کل سازمان ملل در گزارش ارائه‌شده خود به شورای امنیت افزوده است که ایران احتمالاً با نقل و انتقالاتِ تسلیحاتیِ غیرقانونیِ خود در منطقه، قطعنامه شورای امنیت در سال 2015 را که به‌نوعی توافق هسته‌ای ایران (برجام) را مورد تائید قرار می‌داد نیز نقض کرده است.

نکته مهم دیگر این سؤال است که چرا این گزارش در هنگامی‌که دولت آمریکا تلاش می‌نماید تا با بهره‌برداری از ابزارهای مختلف، مانع از پایان تحریم تسلیحاتی ایران شود، منتشرشده است؟

به نظر می‌رسد انتشار گزارش مزبور دبیر کل سازمان ملل متحد به شورای امنیت سازمان ملل، آن‌هم در برهه کنونی که دولت ایالات‌متحده آمریکا پیگیر دستور کار تمدید تحریم‌های تسلیحاتی ایران در شورای امنیت است، اتفاقی نباشد.

این‌طور به نظر می‌رسد که آمریکا با استفاده از دبیر کل سازمان ملل متحد، به‌نوعی درصدد است راه خود را برای انجام اقدامات تحریمی و در راستای فشار حداکثری علیه ایران در عرصه بین‌المللی، با مهرتاییدِ دبیر کل سازمان ملل متحد، هموار نماید و به‌نوعی به راهبرد غیرقانونی خود، ماهیتی قانونی دهد. از این منظر، شاید بهترین توصیفی را که از گزارش دبیر کل سازمان ملل متحد در موردِ منشأ ایرانیِ موشک‌های به کار گرفته‌شده در حمله به تأسیسات نفتی آرامکو در مقطع فعلی بتوان گفت، بازیِ شخصِ دبیر کل سازمان ملل در پازل تحریم تسلیحاتی ایران است.

نتیجه‌گیری

اظهارات وزیر امور خارجه آمریکا که اعلام کرده است دولت متبوعش از هیچ تلاشی برای تمدید تحریم‌های تسلیحاتی علیه ایران در شورای امنیت سازمان ملل متحد فروگذار نخواهد کرد و هر تلاشی که ممکن باشد برای تمدید تحریم‌های تسلیحاتی علیه ایران انجام خواهد داد نشان می‌دهد که دولت آمریکا برای جلوگیری از پایان تحریم تسلیحاتی ایران و تمدید نامحدود تحریم تسلیحاتی ایران به هر اقدامی دست خواهد زد.

ازآنجاکه طبق نظرات حقوقدانان بین‌المللی، هیچ مشروعیتی در پیشنهاد قطعنامه‌ای تحریمی مجدد این دولت امریکا علیه ایران که درواقع مغایر با قطعنامه پیشین شورای امنیت 2231 و توافقنامه برجام است، وجود ندارد و پیش‌بینی و تحلیل می‌گردید که تلاش‌ آمریکا در تصویب قطعنامه برای ممنوعیت فروش و صادرات سلاح به ایران، به دلایلی ازجمله عدم مشروعیت قانونی و عدم اجماع بین‌المللی، ناموفق باشد.

براین اساس به نظر می‌رسد که دولت آمریکا به سیاست استفاده از دبیر کل سازمان ملل متحد جهت ارائه گزارشی تخصصی پیرامون اعلام ایرانی بودن تجهیزات استفاده‌شده در حمله به تأسیسات نفتی آرامکو در عربستان، روی آورد تا با استناد به آن بتواند نوعی اجماع بین‌المللی علیه ایران ایجاد نموده و بدین ترتیب راه خود را برای اقدامات تحریمی قانونی و فشار حداکثری در عرصه بین‌المللی، با همکاری سایر کشورها هموار نماید. چنانچه در پیش‌نویس خود در خصوص تمدید تحریم‌های تسلیحاتی ایران این‌گونه به گزارش جدید دبیر کل سازمان ملل اشاره‌کرده است: "چون تسلیحات حمله به آرامکو منتسب به ایران بوده، براین اساس عدم تمدید تحریم تسلیحاتی ایران می‌تواند امنیت منطقه را به مخاطره اندازد".

لذا گزارش آنتونیو گوترش که پیشتر عنوان‌شده بود که هیچ سند، مدرک و دلیل متقنی برای اتهام زنی علیه ایران در پرونده حمله موشکی به آرامکو وجود ندارد و اکنون نیز معلوم نیست با استناد به کدام مدارک و بر اساس کدام تحقیقات، در گزارش جدید خود ایران را عامل حمله به آرامکو معرفی نموده است و چرا دقیقا بعد از گذشت ۶ ماه، دبیر کل سازمان ملل حرف‌های متناقض درباره آرامکو مطرح می‌نماید و اینکه چرا دقیقا این ادعاهای تازه دبیر کل هم‌زمان با ارائه پیش‌نویس قطعنامه تحریمی آمریکا علیه ایران به شورای امنیت گزارش‌شده است، به‌عنوان مجموعه سؤالات و گمانه‌زنی‌ها، این تحلیل را به ذهن متبادر می‌کند که دبیر کل سازمان ملل با نقض اصلی بی‌طرفی به همراهی با مطالبات نامشروع و غیرقانونی آمریکایی‌ها علیه ایران برآمده است.

منابع

جاوید منتظران، بررسی حقوقی بین‌المللی قطعنامه پیشنهادی آمریکا در تحریم تسلیحاتی ایران، سایت مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری، قابل‌دسترسی در:

115346
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.