بررسی توافقنامه اسرائیل- امارات متحده عربی و پیامدهای آن برای ایران

در این متن سعی شده ابتدا محتوای توافق مابین اسرائیل و امارات متحده عربی و همچنین واکنش‌های ارائه شده بیان شود و سپس به پیامد برقراری این رابطه بر آینده روابط ایران با امارات متحده به طور اختصار پرداخته شود.

دانشگاه سن پترزبورگ

دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل

تصویر بررسی توافقنامه اسرائیل- امارات متحده عربی و پیامدهای آن برای ایران

در تاریخ 13 آگوست 2020، ترامپ "توافقنامه صلح تاریخیای" را اعلام کرد، که به عنوان "توافقنامه ابراهیم" شناخته میشود، توصیف کردند، اولین نوع پس از آنکه اسرائیل و اردن در سال 1994 معاهده صلح را امضا کردند. (1) در راستای این توافق، اسرائیل موافقت کرده است که در ازای عادی سازی روابط با امارات، برنامههای الحاق کرانه باختری را به حالت تعلیق درآورد. اسرائیل و امارات متحده عربی روز پنجشنبه با میانجیگری آمریکا به توافق رسیدند تا روابط کامل دیپلماتیک بین دو دولت را برقرار کنند، سومین معاملهای که دولت یهودی پس از مصر و اردن با یک کشور عربی دیگر انجام داد. عادی سازی روابط بین اسرائیل و امارات متحده عربی ممکن است زمینهای برای توافقهای مشابه با دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس، به ویژه عربستان سعودی باشد. همچنین این اقدام ممکن است هم به تقویت مناسبات اقتصادی بین دو دولت کمک کند و هم شاید خطر درگیری با ایران را بیشتر کند. سوالی که مطرح است اینکه عادیسازی روابط بین اسرائیل و امارات متحده عربی با میانجیگری ایالات متحده چه تاثیری بر روابط دوجانبه دو دولت دارد و پیامدهای احتمالی آن بر دیگر کشورهای عربی خلیج فارس و همچنین ایران چگونه قابل بررسی است؟ فرضیه این است که عادی سازی روابط بین اسرائیل و امارات متحده عربی باعث شکلگیری روابط دوجانبه مثبت خواهد شد که به دنبال آن همراهی دیگر کشورهای عربی را با خود به همراه دارد و در از سوی دیگر باعث همکاری این دو دولت علیه ایران میشود.

صلح اسرائیل-امارات؛ تاکتیکی برای فرار از شکست معامله قرن

زمان زیادی از طرح ترامپ برای معامله قرن برای طرح صلح اسرائیل-فلسطین نمیگذرد، اما شواهد نشان میدهد این طرح تاکنون بیشتر به سمت عدم موفق سوق پیدا کرده است. بنابراین در شرایط کنونی که هم برای ترامپ و هم برای نتانیاهو مهم تلقی میشود این توافق بسیار قابل توجه است. در بیانیه کاخ سفید آمده است که رهبران ایالات متحده، اسرائیل و امارات متحده عربی روز 13 آگوست با هم صحبت کردند و برای عادی سازی کامل روابط بین اسرائیل و امارات متحده عربی به توافق رسیدند. با این حال، نمایندگان اسرائیل و امارات متحده عربی قرار گذاشتند در هفته‌های آینده برای امضای توافقنامههای دوجانبه در رابطه با سرمایهگذاری، جهانگردی، پروازهای مستقیم، امنیت و ایجاد سفارتخانههای متقابل دیدار میکنند.

از یک سو، ترامپ، رئیس جمهور آمریکا با اعلام این معامله، در توئیتر خود نوشت: "موفقیت بزرگ امروز، توافقنامه صلح تاریخی بین دو دوست بزرگ ما، اسرائیل و امارات متحده عربی! اکنون که یخ شکسته شده است، انتظار دارم که کشورهای عربی و مسلمان بیشتری راه امارات متحده عربی را دنبال کنند." دقایقی بعد از این پیام، بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرئیل، "روز تاریخی" را توییت کرد. همچنین محمد بن زید بن آل نهیان، حاکم امارات، بیانیهای را در توئیتر منتشر کرد و گفت: "امارات و اسرائیل همچنین با همکاری و ایجاد نقشه راه برای ایجاد روابط دو جانبه موافقت کردند." مایک پومپئو، وزیر امور خارجه آمریکا نیز آن را "یک روز تاریخی و گامی مهم در جهت صلح در خاورمیانه" توصیف کرد. پومپئو افزود: " این دستیابی به موفقیت دیپلماتیک، صلح را در منطقه خاورمیانه پیش خواهد برد و گواهی بر دیپلماسی جسورانه و چشم انداز سه رهبر برای ترسیم مسیری جدید است که پتانسیلهای بزرگ را در آن منطقه باز خواهد کرد. این عادی سازی روابط و دیپلماسی صلح آمیز، دو مورد از مطمئنترین و تواناترین شرکای منطقهای آمریکا را گرد هم میآورد. اسرائیل و امارات متحده عربی برای راه اندازی یک دستور کار استراتژیک برای خاورمیانه برای گسترش همکاریهای دیپلماتیک، تجاری و امنیتی با ایالات متحده همراه خواهند شد." از سوی دیگر، یک مقام ارشد اسرائیلی گفت: "اسرائیل همچنان به الحاق بخشهایی از کرانه باختری متعهد است.دولت ترامپ خواسته است تا به طور موقت اعلامیه [اعمال حق حاکمیت] را به حالت تعلیق درآورد تا نخستین بار توافقنامه صلح تاریخی با امارات به اجرا در آید." (2)

به نظر میرسد این اقدام ترامپ هم میتواند به خاطر جبران شکست معامله قرن باشد که بسیاری آن را عملیاتی میدانستند و هم یک پیروزی دیپلماتیک قبل از انتخابات ماه نوامبر باشد تا ترامپ را برای دوره دوم چهار ساله آماده کند. این اعلامیه برای اسرائیل و به ویژه برای بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، هم برای نزدیک شدن به دیگر کشورهای عربی مبنی بر تشکیل ائتلاف منطقهای برای مقابله با ایران در منطقه و هم این که دولت خود را با اقلیتهای عربی نزدیکتر نشان دهد. نتانیاهو به دنبال ایجاد شهرک سازی در اراضی مورد نظر فلسطینیان بوده و از پیشنهاد ترامپ استقبال کرده است که به وی اجازه می دهد تا ضمن اعطای استقلال محدود به فلسطینیها در مناطق دیگر، بخشهای بزرگی از کرانه باختری اشغالی را الحاق کند.

امارات متحده عربی فدراسیونی با هفت امیرنشین است که جمعیت آن تقریباً 10 میلیون نفر ارزیابی شده است، اما حدود 90٪ از مهاجران داخل و خارج از منطقه هستند که در اقتصاد آزاد آن فعالیت میکنند. امارات یک شریک امنیتی قابل توجه ایالات متحده است که میزبان حدود 3500 پرسنل آمریکایی در تأسیسات نظامی آن کشور است و تجهیزات پیشرفته ارتش آمریکا از جمله پدافند موشکی و هواپیماهای جنگی را خریداری و از سیاست ایالات متحده در قبال ایران حمایت میکند. از سوی دیگر، تا حدودی برای مقابله با اثرات کاهش قیمت نفت خام از سال 2014، دولت وزارتخانههای جدیدی ایجاد کرده است که وظیفه دارند استراتژیهای اقتصادی و اجتماعی را تدوین کنند. به دلیل بیماری همهگیری کووید-19 شرایط اقتصادی در سال 2020 دشوار و باعث رکود اقتصادی جهانی شده است و در امارات نزدیک 345 کشته و 61000 مبتلا به این ویروس از اول اوت سال 2020 گزارش شد. کمکهای خارجی ایالات متحده برای امارات امری ناچیز بوده است، و آنچه ارائه میشود بیشتر برای آموزش مقامات امارات در زمینه مبارزه با تروریسم و امنیت مرزی است. (3)

برای امارات متحده عربی، که دارای آسمان خراش دبی و تپههای ماسهای غنی از آب، ابوظبی غنی از نفت،که توسط حاکمان خودکامه اداره میشود، این برنامه میتواند به عنوان چراغ راهی در خاورمیانه دیده شود. بر همین اساس بود که بحرین از این توافقنامه استقبال کرد. اسرائیل همچنین امارات متحده عربی را در مرحله رقابت منطقهای بین کشورهای همسایه عرب خلیج فارس قرار میدهد. و برای فلسطینیها، که مدتها است در تلاش هستند تا به پشتوانه اعراب استقلال خود را به دست آورند، این اعلامیه هم پیروزی و هم باخت به حساب آمد. در حالی که معامله روز 13 آگوست برنامههای الحاق اسرائیل را متوقف میکند، فلسطینیها بارها از دولتهای عربی خواستهاند تا با دستیابی به توافق صلح برای ایجاد یک کشور مستقل فلسطین، روابط خود را با اسرائیل عادی سازی نکنند. محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان، جلسهای را با رهبران ارشد خود تشکیل داد و پس از آن سخنگوی وی گفت که این توافقنامه "خیانت" است. وی افزود: امارات متحده عربی باید تصمیم خود را تغییر دهد و از سایر کشورهای عربی خواست که "به قیمت حقوق فلسطین" از این پرونده پیروی نکنند. (4)

در بیانیه مشترک ایالات متحده، امارات متحده عربی و اسرائیل آمده است که هیئتها در هفتههای آینده برای امضای معاملات مربوط به پروازهای مستقیم، امنیت، ارتباطات از راه دور، انرژی، گردشگری و مراقبتهای بهداشتی ملاقات میکنند. همچنین در مبارزه با همهگیری کروناویروس نیز شرکت خواهند کرد. این بیانیه خاطر نشان میکند "ایجاد روابط مستقیم بین دو جامعه و اقتصاد پیشرفته باعث تحول منطقه با دامن زدن به رشد اقتصادی، تقویت نوآوری در فن آوری و ایجاد روابط نزدیکتر بین مردم میشود." عمر غباش، معاون وزیر فرهنگ و دیپلماسی عمومی امارات به آسوشیتدپرس گفت: "ما در را باز میکنیم. ما امیدوار هستیم که اسرائیلیها فواید این مرحله را ببینند. وی افزود: "من فرض میکنم که این یک مانور سیاسی در یک جامعه سیاسی بسیار پیچیده است." (5) در میان ملل عرب، فقط مصر و اردن با اسرائیل روابط فعال دیپلماتیک دارند. مصر در سال 1979 با اسرائیل توافق صلح کرد و به دنبال آن اردن در سال 1994. موریتانی در سال 1999 اسرائیل را به رسمیت شناخت، اما بعداً در سال 2009 به دلیل جنگ اسرائیل در غزه به آن پایان داد. (6)

علاوه بر ترامپ، اصلیترین واسطههای ایالات متحده برای توافق، مایک پومپئو، وزیر امور خارجه آمریکا، رابرت اوبراین، مشاور امنیت ملی کاخ سفید، جارد کوشنر، مشاور ارشد ترامپ، آوی برکوویتز، فرستاده ویژه آمریکا در خاورمیانه و دیوید فریدمن، سفیر ایالات متحده در اسرائیل بودند.

امارات متحده عربی، اسرائیل را بخاطر اشغال زمین مسکونی فلسطینیها به رسمیت نشناخت، چون در ایجاد ملت خود به فلسطینیهای یقه سفید متکی بود. با گذشت زمان، این موضع خود را حفظ کرد که اسرائیل اجازه ایجاد کشور فلسطینی را در زمینی که در جنگ 1967 به تصرف خود درآورد، اجازه دهد. اما در سالهای اخیر، روابط بین ملل عرب خلیج فارس و اسرائیل بی سر و صدا افزایش یافته است، که بخشی از آن بر سر خصومت مشترک آنها با ایران و حزب الله است. شاهزاده محمد همچنین با عدم اعتماد اسرائیل نسبت به گروههای اسلامی مانند اخوان المسلمین و گروه حماس که نوار غزه را در اختیار دارد، سهیم است. هنوز مشخص نیست که چه چیزی باعث شده اسرائیل و امارات متحده عربی در حال حاضر این توافق را علنی کردند. در ماه ژوئن، سفیر امارات متحده عربی در ایالات متحده در یک روزنامه اسرائیلی هشدار داد که برنامههای اسرائیل برای الحاق کرانه باختری، تلاشهای اسرائیل برای بهبود روابط با ملل عرب را از بین خواهد برد.

هم چنین به نظر میرسد این موافقتنامه تا حدی برای نتانیاهو در شرایطی که دولت ائتلافی متزلزل اسرائیل گرفتار دوگانگی نخست وزیری، فساد گسترده و احتمال انتخابات زودهنگام در ماههای آینده است، نتانیاهو محبوبیت خود را با شیوع ویروس کرونا و بیکاری شدید کاهش یافته، فرصت خوبی است. اگرچه تندروهای اسرائیلی نتانیاهو را متهم کردند که فرصت الحاق بخشهایی از سرزمین کتاب مقدس اسرائیل را از دست داد. نفتالی بنت، یک قانونگذار طرفدار شهرک سازی، از این توافقنامه استقبال کرد، اما گفت "این غم انگیز است که نتانیاهو لحظهای از این فرصت استفاده نکرد." اما نتانیاهو اصرار داشت که هیچ تغییری در برنامههای الحاق وی وجود ندارد. وی گفت اسرائیل به درخواست ترامپ "به طور موقت صبر میکند." (7)

نتانیاهو همچنین پیش از انتخابات ایالات متحده آمریکا دستاورد دیپلماتیک ارزشمندی را به دوست خوب خود ترامپ تحویل داد. با این وجود، با کنار گذاشتن برنامه الحاق، نتانیاهو میتواند شرطهای خود را پیش از تغییر احتمالی در کاخ سفید محافظت کند. جو بایدن، نامزد احتمالی دموکراتها، اعلام کرده است که او مخالف هرگونه حرکت اسرائیل برای بازنویسی یک جانبه نقشه خاورمیانه و ضمیمه کردن سرزمینهای فلسطینیان است. اسرائیل و امارات متحده عربی جزو معدود متحدین بینالمللی نزدیک ترامپ هستند و ممکن است توافق نامه روز پنجشنبه به عنوان هدیه انتخاباتی دیده شود. جوئل روزنبرگ، نویسنده آمریکایی-اسرائیلی، که در سال 2018 با ولیعهد ملاقات کرد، گفت که این اعلامیه میتواند بر رأی دهندگان مذهبی برای تصمیمگیری بین ترامپ و نامزد احتمالی دموکرات جو بایدن تأثیر بگذارد.

نتانیاهو همچنین انتقاداتی را در درون حزب تندروی خود لیکود، که اعضای آن به شدت از الحاق حمایت میکردند، به خطر انداخت. به نظر میرسد که نتانیاهو تصور میکند که اعضای لیکود موافقت خواهند کرد که توافقنامه صلح مزایای بیشتری از الحاق یک جانبه به همراه خواهد داشت. نظرسنجیها نشان داده است که طرح الحاق به نظر اکثریت قریب به اتفاق اسرائیلیها از اولویت اساسی برخوردار نیست.

نتانیاهو مدتهاست که از تقویت روابط نزدیک با کشورهای عربی در اذعان عمومی سخن میگوید. امارات متحده عربی این روابط را پنهان نکرده است و به بازرگانان اسرائیلی اجازه میدهد تا با گذرنامههای خارجی وارد کشور شوند و از مقامات اسرائیلی و چهرههای ورزشی استقبال کنند. سال آینده، اسرائیل در نمایشگاه با تأخیر امارات 2020، شرکت خواهد کرد، نمایشگاه جهانی که در دبی برگزار میشود. همچنین یک کنیسه مخفی یهودیانی که در دبی فعالیت میکنند را ترسیم میکند. (8)

همچنین دیپلماتهای اسرائیلی در برخی از جلسات چند جانبه در امارات شرکت کردهاند، و در نوامبر 2015 امارات به اسرائیل اجازه تاسیس دفتر دیپلماتیک در ابوظبی را برای تسهیل در مشارکت اسرائیل در آژانس بینالمللی انرژی تجدید پذیر (International Renewable Energy Agency) داد. (9) در ژوئن سال 2019 یسرائیل کاتز، وزیر امور خارجه اسرائیل، برای شرکت در نشست سازمان ملل در مورد تغییر آب و هوا از ابوظبی دیدار کرد. (10) به نظر می رسد برخی تجارت دو جانبه اسرائیل و امارات وجود دارد، حتی اگر امارات متحده عربی بطور رسمی تحریم اصلی اتحادیه عرب را در مورد اسرائیل تحمیل کند. امارات متحده عربی در طول سالهای 1994-1998 میزبان کارگروههای چند جانبه عرب و اسرائیل در مورد مسائل منطقه ای نبود، اما، در سال 1994، امارات و سایر کشورهای شورای همکاری خلیج فارس به اجرای تحریمهای ثانویه اتحادیه عرب پایان دادند (تحریم شرکتهایی که با اسرائیل تجارت میکنند و در شرکتهایی که با آن شرکتها تجارت میکنند). (11)

در رابطه با طرح صلح عربی، امارات در تلاش برای کمک به حل و فصل اختلاف اسرائیل و فلسطین، در سال 2007 به عربستان سعودی، مصر و اردن برای کمک به دیپلماسی ایالات متحده در مورد اسرائیل و فلسطین پیوست و یک مقام امارات متحده عربی در اجلاس آناپولیس شرکت کرد. در مورد آن سال، مقامات امارات متحده عربی در کارگاه ژوئن سال 2018 در بحرین شرکت کردند که چهارچوب اقتصادی دولت ترامپ برای برنامه صلح اسرائیل-فلسطین و همچنین پرده برداری از پیشنهادهای سیاسی این طرح در واشنگتن در 28 ژانویه سال 2020 را تشکیل داد. امارات متحده عربی با تصمیم دولت ترامپ در به رسمیت شناختن قدس به عنوان پایتخت اسرائیل و به رسمیت شناختن حاکمیت اسرائیل در سال 2019 در بلندیهای جولان، مانند سایر کشورهای عربی مخالفت کرد. یوسف الوتایبا، سفیر امارات متحده عربی در ایالات متحده، در مقالهای از روزنامههای برجسته اسرائیل، به اسرائیل هشدار داد که الحاق یک جانبه قلمرو کرانه باختری گرم شدن روابط اسرائیل با کشورهای عربی را به خطر میاندازد. (12) با این حال وزیر امور خارجه این کشور مستقیمتر، اذعان داشت که "امارات تصمیم خود را برای روابط عادی با اسرائیل استفاده میکند. وی گفت که این کشور با ابتکار شجاعانه، شانس یافتن راه حل دو کشور را انجام داده است"، و افزود که این کشور "خواستار از سرگیری مذاکرات بین فلسطینیها و اسرائیلیها است و متعهد است که با دوستان خود برای برقراری امنیت و اطمینان از ثبات منطقه همکاری کند". (13)

دیدگاه فلسطینی؛ خنجری از پشت

بر خلاف دیدگاه مثبت اسرائیلیها و اماراتیها در انعقاد این توافق، گروههای فلسطینی این توافق را مورد انتقاد قرار دادند و گفتند که هیچ کاری برای خدمت به فلسطین انجام نمیدهد و حقوق مردم فلسطین را نادیده میگیرد. حماس این معامله را محکوم کرد و از آن بهآن به "یک ضربه خائن از پشت" تعبیر کرد. حماس گفت: "این توافق مطلقاً در خدمت فلسطین نیست، بلکه در خدمت روایت صهیونیستی است. این توافق، اسرائیل را به ادامه انکار حقوق مردم فلسطین و حتی به جنایات خود علیه مردممان ترغیب میکند. جنبش فتح گفت که امارات متحده عربی "وظایف ملی، مذهبی و بشردوستانه خود" را برعهده دارد تا در مورد فلسطین فعالیت کند.

حنان عشراوی ، سیاستمدار ارشد فلسطینی و عضو کمیته اجرایی سازمان آزادیبخش فلسطین، در توئیتر خود نوشت: "اسرائیل پاداش گرفت که آشکارا آنچه را که با فلسطین انجام می داد را به طور غیرقانونی و با پشتکار انجام نداد" او همچنین گفت که امارات متحده عربی با "معاملات پنهانی / عادی سازی با اسرائیل" روبرو شده است. هری فاوست، در گزارشی در اورشلیم غربی بیان داشت که این توافق نامه "یک پیشرفت عظیم" و چیزی است که نتانیاهو "برای بیشتر کار سیاسی خود" در تلاش بوده است. "این ایده برای عادی سازی روابط بین اسرائیل و همسایگان مهم مسلمان عرب آن در منطقه بوده است و این اولین توافق نامه به طور کامل است." "براساس ابتکار عمل عرب ، ابتدا باید درگیری اعراب و اسرائیل قبل از هرگونه عادی سازی حل شود ، بنابراین این یک ناراحتی بزرگ از نظر تفکر صریح سیاست عرب تا به این لحظه است." (14) اونی آلماشنی، یک مقام در جنبش فتح، مستقر در کرانه باختری شهر بیت لحم، بیان داشت که صلح در منطقه فقط با برطرف کردن مشکلات فلسطینیها ممکن است حاصل شود. وی گفت: "توافقهایی که اسرائیل در تلاش است تا با کشورهای مسلمان و عربی به توافق برسد راهی برای حل مسئله فلسطین و جلوگیری از آن است، اما هرگونه برنامه صلح با هر کشور عربی فقط یک توهم است و مشکل اصلی را بین اسرائیل و فلسطین حل نمیکند. اسرائیل در گذشته سعی کرده است با برخی از کشورهای عربی صلح برقرار کند، اما ما میدانیم که اسرائیل به هیچ نوع صلح در منطقه نرسیده است." جهاد اسلامی، گروه مقاومت دیگری که خارج از غزه فعالیت میکند نیز این پیمان را محکوم کرد. در این بیانیه آمده است: "هرکسی که با گلوله از فلسطین پشتیبانی نمیکند، باید از خود خجالت بکشد." (15)

در ارتباط با روابط این دو، مقامات اماراتی در حالی که اسرائیل را بطور دیپلماتیک تصدیق نکردهاند، به مقامات اسرائیلی اجازه دیدار دادهاند و سرود ملی اسرائیل پس از آنکه یک ورزشکار آن در مسابقات جودو ابوظبی موفق به کسب طلا شد، پخش شد. اسرائیل همچنین یک مأموریت کوچک دارد که منافع خود را در آژانس بینالمللی انرژی تجدید پذیر در ابوظبی نشان میدهد. با این وجود، بایستی بیان داشت که توافق اسرائیل و امارات مربوط به "صلح در خاورمیانه" نیست و امارات با اسرائیل هم مرز نیست. امارات متحده عربی ادعاهای ارضی یا ملی با اسرائیل ندارد. این فلسطینیها هستند که با اسرائیل مشکل دارند و امارات متحده عربی [اساساً] مخالف افکار عمومی فلسطین است.

در همین حال، جتهای اماراتی نیز مستقیماً به فرودگاه بنگوریون از تلآویو پرواز کردهاند تا کمکهای پزشکی کروناویروس در نظر گرفته شده برای کرانه باختری و غزه را تخلیه کنند. مقامات فلسطین کمک امارات را رد کردند و آن را بعنوان آخرین نمونه عادی سازی بین اسرائیل و امارات عنوان کردند. (16)

مشارکت جدید اسرائیل-امارات علیه ایران

امارات متحده عربی با داشتن منابع مالی فراوان و یک ارتش مجهز به تجهیزات ایالات متحده، خود را در منطقه به خصوص بعد نظامی مهم جلوه داده است. در بخشی از مقابله با ایران، امارات متحده عربی در تلاش نظامی برای فشار آوردن به حوثیها برای حمایت از ایران در یمن، به عربستان سعودی پیوست، اقدامی که باعث ایجاد تعداد قابل توجهی از تلفات غیرنظامی و انتقاد از امارات شد. این انتقاد همراه با نگرانیهای امارات متحده عربی مبنی بر اینکه تنشهای آمریکا و ایران میتواند امارات را در جنگ احتمالی با ایران در آغوش بگیرند، ممکن است تغییر چشمگیر امارات به سمت تعامل بیشتر با ایران و تصمیم برای خارج کردن بیشتر نیروهای زمینی امارات از درگیری یمن باشد. نیروهای امارات متحده عربی همچنان به حمایت از جناحهای طرفدار امارات در جنوب یمن میپردازند و در کنار نیروهای عملیات ویژه آمریکا، همچنان به مبارزه با وابسته به القاعده در آنجا (القاعده در شبه جزیره عربستان)، ادامه میدهند.

همچنین رهبران امارات متحده عربی از دولت ترامپ در ماه مه 2018 برای خروج از توافق هستهای ژوئیه 2015 با ایران (برجام) و استفاده از سیاست "فشار حداکثری" بر ایران حمایت کردند. با این وجود، اواسط سال 2019، در میان تنشهای آمریکا و ایران در خلیج فارس، رهبری امارات متحده عربی شروع به درگیر کردن ایران کرد، شاید تا حدودی سرمایهگذاری امارات در زیرساختها در صورت جنگ با ایران میتوانست در معرض خطر باشد. در تنشهای بین آمریکا و ایران، حسن نصرالله، رهبر حزب الله لبنان پرسید: "اگر جنگ [با ایران] شروع شود، (17) برجهای شیشهای امارات چه خواهد شد؟" در آگوست 2019، مقامات امنیتی دریایی امارات متحده عربی برای اولین مذاکرات امنیتی دوجانبه از سال 2013 به ایران سفر کردند. (18) از طرف دیگر، روابط دیپلماتیک آن دو در نوسان بوده است: در ژانویه سال 2016، امارات متحد عربی سفیر خود را از ایران به دلیل همبستگی با قطع روابط عربستان سعودی با ایران خارج کرد. (19)

عامل دیگر در روابط امارات و ایران اختلاف بین چندین جزیره خلیج فارس است. در سال 1971، محمدرضا پهلوی جزایر تنب بزرگ و کوچک را به دست گرفت و امارت شارجه را وادار کرد تا با ایران در کنترل جزیره ابوموسی مشارکت داشته باشد. در آوریل 1992، ایران کنترل کامل ابوموسی را به دست گرفت و متعاقباً برخی از تجهیزات نظامی و دفاتر اداری را در آنجا قرار داد. امارات خواستار حل مسالمت آمیز این مسئله از طریق مذاکرات مستقیم یا مراجعه به دیوان بینالمللی دادگستری شد. ایالات متحده هیچ موضعگیری در مورد حاکمیت جزایر نمیگیرد اما از خواست امارات برای دستیابی به توافق مذاکره حمایت میکند. در اکتبر 2008، امارات متحده عربی و ایران کمیته مشترکی برای حل و فصل اختلاف ایجاد کردند اما مذاکرات در سال 2012 آغاز شد. ایران با سفر مه 2012 به ابوموسی توسط فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، انتقادات بیشتری را در امارات متحده عربی شکل داد. (20)

اما اکنون، این توافق مابین اسرائیل و امارات احتمالاً یک جبهه متحد علیه ایران را تسهیل میکند. دونالد ترامپ به رهبری مقابله با مشکلات احتمالی ایران در منطقه انتخاب شد و از توافق هستهای ایران خارج شد و دوباره تحریمهای جمهوری اسلامی را در سال 2018 تمدید کرد، که به دنبال آن تهدید جنگ ایالات متحده با ایران افزایش یافته است. در دوره ریاست جمهوری ترامپ و در نقاط مختلف، به نظر میرسید که تنشها در حال افزایش است، ترور سردار سلیمانی در ژانویه یک مورد قابل توجه است.

در این زمینه باید دیدگاه عربستان سعودی را نیز مورد توجه قرار داد. نشانه واضح و قابل توجهی که در این روابط نشان داده شده این است که، عربستان سعودی، به عنوان یک بازیگر مهم به لحاظ نفوذ و اهمیت آن در جهان عرب و مسلمان بیان داشته در صورتی عادیسازی روابط خود را با اسرائیل پیش خواهد برد که در مسئله فلسطین پیشرفتهایی صورت گیرد. سعودیها به ظاهر از تصمیم امارات برای عادیسازی روابط با اسرائیل پشتیبانی میکند، اما بعید است که بدون امتیاز قابل توجه از سوی اسرائیل از این موضوع دست بکشند. (21)

در همین راستا شاهزاده ترکی در روزنامه سعودی "الشرق الاوسط" نوشت: "هر کشور عربی که دنبالکننده مسیر امارات متحده عربی است، باید یک قیمتی را درخواست کند و آن باید یک قیمت گران باشد. پادشاهی عربستان سعودی برای انعقاد صلح بین اسرائیل و اعراب قیمت تعیین کرده است - این ایجاد یک کشور مستقل فلسطین با پایتختی بیت المقدس است، که به ابتکار ملک عبدالله پیش بینی شده است." طرح اتحادیه عرب در سال 2002 به اسرائیل بیان داشت در ازای عقب نشینی اسرائیل از همه سرزمینها - کرانه باختری، غزه و بیت المقدس شرقی اشغال شده - در جنگ خاورمیانه 1967 و یک کشور فلسطین در آنجا عادی سازی روابط خواهد کرد. شاهزاده ترکی همچنین با درک از تصمیم امارات متحده عربی، خاطرنشان کرد که متحد نزدیک ریاض یک شرط اساسی را تأمین کرده و آن توقف برنامه های الحاق اسرائیل است. در اولین واکنش سعودیها به توافق امارات و اسرائیل، فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه گفت ریاض همچنان به طرح صلح عربی پایبند است. (22)

با توجه به انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده که اکنون کاملاً مورد توجه است و آقای ترامپ در میان وقوع بیماری کووید-19 در این کشور، در نظرسنجیها عقب مانده است، به پیروزی احتیاج دارد. پیشرفت در زمینه صلح در خاورمیانه، حتی اگر تنها در حاشیه باشد، به نوعی برای تقویت پشتیبانی وی پیش خواهد رفت و با توجه به خصومت آمریکا، اسرائیل و کشورهای حوزه خلیج فارس نسبت به ایران، اکنون احتمال بیشتری وجود دارد که ترامپ تصمیم به جنگ اقتصادی شدیدتر علیه جمهوری اسلامی بگیرد. (23) در همین زمینه برایان هوک، نماینده ویژه آمریکا در مورد پرونده ایران، گفت که این توافقنامه به عنوان "کابوس" برای ایران در تلاشهای خود علیه اسرائیل در منطقه است. (24) همچنین برخی معتقدند که امارات متحده عربی با اسرائیل و با ایالات متحده همکاری میکند تا با ایران مقابله کنند. این همکاری تا حدی نتیجهای از نشست به رهبری "وزرای ورشو" در فوریه 2019 در ایالات متحده است که در مورد همکاریهای بینالمللی برای مقابله با ایران بحث کرده است. (25) بنابراین ایران بایستی تا قبل از آنکه دیگر کشورهای عربی خلیج فارس مسیر امارات را برای نزدیکی آشکار با اسرائیل طی کنند، یک ائتلاف منطقهای بر اساس منافع ملی و منطقهای خود به طور ویژه با عربستان سعودی تشکیل دهد.

نتیجهگیری

عادی سازی روابط بین اسرائیل و امارات متحده عربی ممکن است زمینهای برای توافقهای مشابه با دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس باشد. این اقدام ممکن است به تقویت مناسبات اقتصادی، سیاسی و امنیتی بین دو دولت کمک کند و شاید بزرگترین پیامد این باشد که خطر درگیری با ایران را بیشتر میکند. با توجه به عادیسازی روابط اسرائیل و امارات در سیاست خارجی، به احتمال زیاد کشورهایی همچون سودان، عمان و با کمی تاخیر با توجه به درخواست عربستان سعودی در خصوص مسئله فلسطین، در ردیف بعدی قرار دارند. این توافق نگرانی بزرگی را برای فلسطینیها باقیمانده گذاشته است، به ویژه که اسرائیل فقط توافق کرده برنامههای الحاق بخشهایی از کرانه باختری را به حالت تعلیق درآورد. همچنین دلایلی برای احتیاط وجود دارد. به طور خاص، مشخص نیست که توافقنامه تا چه حد الزام آور خواهد بود. علاوه بر این، امارات متحده عربی میتواند از معامله خارج شود، اگر عواقب قابل توجهی در بین مردم آن وجود داشته باشد یا نشانههایی در دست باشد که نشان میدهد اسرائیل نتوانسته است تا پایان معامله خود را حفظ کند. گفته میشود، این همه تحت الشعاع این واقعیت است که این توافق در نهایت خطر درگیری در منطقه را بالا میبرد. مسلماً، این توافق خطر جنگ بین اسرائیل و کشورهای حوزه خلیج فارس را کاهش میدهد. گذشته از تأثیر مخرب این امر بر ایران و اقتصاد آن، شاید مهمترین تأثیر برای سایر نقاط جهان افزایش قیمت نفت و افزایش عدم اطمینان باشد. بنابراین دستگاه سیاست خارجی ایران برای تامین حداکثری منافع ملی بایستی با اقدامات پیشگیرانه و تلاش برای ایجاد ائتلاف منطقهای به خصوص با حضور عربستان سعودی سعی کند نظر مثبت کشورهای عربی خلیج فارس و همچنین کشورها در سطح جهان را جلب کند تا به نحوی بتواند از پیامدهای منفی این توافقنامه بین اسرائیل و امارات بکاهد.

منابع

1-Steve Holland (13 august 2020), “Israel and the United Arab Emirates reach historic deal to normalize relations, with Trump's help”, Reuters, available at: https://www.reuters.com/article/us-israel-emirates-trump/with-trumps-help-israel-and-the-united-arab-emirates-reach-historic-deal-to-normalize-relations-idUSKCN25926W

2-Wootliff, Raoul (13 August 2020),” In historic declaration, Israel and United Arab Emirates agree to normalize ties”, times of Israel, available at: https://www.timesofisrael.com/in-historic-declaration-israel-and-united-arab-emirates-agree-to-normalize-ties/

3-Katzman, Kenneth (7 August 2020), “The United Arab Emirates (UAE): Issuesf or U.S. Policy”, Congressional Research Service (CRS), available at: https://fas.org/sgp/crs/mideast/RS21852.pdf

4-Jon Gambrell, Matthew Lee and Josef Federman (13 august 2020), “President Trump says UAE to open diplomatic ties with Israel”, the Washington post, available at: https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/president-trump-says-uae-to-open-diplomatic-ties-with-israel/2020/08/13/fe655a12-dd74-11ea-b4f1-25b762cdbbf4_story.html

5-Jon Gambrell, Matthew Lee and Josef Federman (13 august 2020), “President Trump says UAE to open diplomatic ties with Israel”, the Washington post, available at: https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/president-trump-says-uae-to-open-diplomatic-ties-with-israel/2020/08/13/fe655a12-dd74-11ea-b4f1-25b762cdbbf4_story.html

6-Shivani Kumar (13 august 2020), “‘Truly historic moment’: Trump announces peace agreement between Israel and UAE”, hindustantimes, available at: https://www.hindustantimes.com/world-news/truly-historic-moment-trump-announces-peace-agreement-between-israel-and-uae/story-yaoNey10Rz6hd60eM9hWYL.html

7-Jon Gambrell, Matthew Lee and Josef Federman (13 august 2020), “President Trump says UAE to open diplomatic ties with Israel”, the Washington post, available at: https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/president-trump-says-uae-to-open-diplomatic-ties-with-israel/2020/08/13/fe655a12-dd74-11ea-b4f1-25b762cdbbf4_story.html

8-Jon Gambrell, Matthew Lee and Josef Federman (13 august 2020), “President Trump says UAE to open diplomatic ties with Israel”, the Washington post, available at: https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/president-trump-says-uae-to-open-diplomatic-ties-with-israel/2020/08/13/fe655a12-dd74-11ea-b4f1-25b762cdbbf4_story.html

9-Simon Henderson. “Israel’s Gulf Breakthrough.” Washington Institute for Near East Policy, November 30, 2015

10-“Minister Katz visits Abu Dhabi: A 'significant step' in Israel-Arab relations.” Jerusalem Post, July 1, 2019.

11-Times of Israel, September 14, 2018. See also: CRS Report RL33961, Arab League Boycott of Israel, by Martin A. Weiss

12-“Arab Envoy Warns Israelis That Annexation Threatens WarmingTies” New York Times, June 12, 2020.

13-Wootliff, Raoul (13 August 2020),” In historic declaration, Israel and United Arab Emirates agree to normalize ties”, times of Israel, available at: https://www.timesofisrael.com/in-historic-declaration-israel-and-united-arab-emirates-agree-to-normalize-ties/

14-Al Jazeera (13 August 2020), “Israel and UAE announce normalisation of relations with US help”, available at: https://www.aljazeera.com/news/2020/08/israel-uae-announce-normalisation-relations-200813145645861.html

15-MEE staff (13 august 2020), “Israel and the UAE reach peace agreement”, middle east eye, available at: https://www.middleeasteye.net/news/israel-uae-reach-peace-agreement

16-MEE staff (13 august 2020), “Israel and the UAE reach peace agreement”, middle east eye, available at: https://www.middleeasteye.net/news/israel-uae-reach-peace-agreement

17-“The UAE’s Ambitions Backfire as it Finds itself on the Front Line of US-Iran Tensions.” Washington Post, August 11, 2019.

18-“Rivals Iran and UAE to hold maritime security talks.” Reuters, July 30, 2019.

19-Katzman, Kenneth (7 August 2020), “The United Arab Emirates (UAE): Issuesf or U.S. Policy”, Congressional Research Service (CRS), available at: https://fas.org/sgp/crs/mideast/RS21852.pdf

20-Awad Mustafa. “Iran, UAE Close to Deal on Hormuz Islands,” Defense News, December 9, 2013.

21-Elie Podeh (26 August 2020), “How the UAE and Saudi Arabia Now Hold Israel Hostage”, haaretz, available at: https://www.haaretz.com/middle-east-news/.premium-how-the-uae-and-saudi-arabia-now-hold-israel-hostage-1.9101401

22-Aljazeera (21 August 2020), “Saudi prince: Palestinian state before Israel ties normalize”, https://www.aljazeera.com/news/2020/08/saudi-prince-palestinian-state-israel-ties-normalise-200821100424469.html

23-Jason Tuvey (13 august 2020), “First thoughts on the Israel-UAE peace deal”, capital economics, available at: https://research.cdn-1.capitaleconomics.com/fc0a2c/first-thoughts-on-the-israel-uae-peace-deal.pdf

24-Steve Holland (13 august 2020), “Israel and the United Arab Emirates reach historic deal to normalize relations, with Trump's help”, reuters, available at: https://www.reuters.com/article/us-israel-emirates-trump/with-trumps-help-israel-and-the-united-arab-emirates-reach-historic-deal-to-normalize-relations-idUSKCN25926W

25-“United Arab Emirates, Israel, and U.S. Hold Secret Talks on Confronting Iran.” New York Times, August 16, 2019.

125397
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.