آینده‌پژوهی اجرای اهداف سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش در افق 1404

با توجه به گذشت بیش از 8 سال از زمان تصویب و ابلاغ سند تحول بنیادین نظام آموزش‌وپرورش و بروز نگرانی‌هایی درباره تأخیر در پیشرفت اجرا سند، مسأله اصلی مقاله حاضر تحلیل آینده این سند، به‌عنوان مهم‌ترین سند سیاستی کشور در عرصه تعلیم و تربیت است. لذا سؤال اصلی مقاله این است که با توجه به نقش‌آفرینی بازیگران مرتبط، اجرا و پیاده‌سازی سند در چه شرایطی قرار خواهد قرار گرفت؟ نظریه تحقیق سیاستگذاری تکثرگرا و رویکرد تحقیق بازیگر محور بوده که با روش‌های اکتشافی و خبره محور انجام شده و ابزار گرداوری اطلاعات دو پرسشنامه (ماتریس) محقق ساخته بوده است. تکنیک تحلیل داده‌ها نیز نرم‌افزار سیاست پژوهی و آینده‌پژوهی مکتور بوده است. پاسخگویان این تحقیق نیز 35 نفر از مدیران، خبرگان و سیاستگذاران حوزه تعلیم و تربیت کشور بوده‌اند. یافته‌ها نشان داد از 58 بازیگر اولیه مرتبط با سند، 14 بازیگر کلیدی هستند که در میان آن‌ها اجماع و توافق کاملی درباره مفاد، اهداف و اجرای سند وجود ندارد. به عبارتی انسجام نهادی کافی میان بازیگران کلیدی برای اجرا سند برقرار نیست. همچنین درباره اهداف یا مسائل یا محورهای اصلی سند تحول نیز سازگاری کاملی میان عاملان و نهادها وجود ندارد. به عبارتی هرچند نهادها مخالفتی با مضامین سند ندارند اما اصرار، اهتمام و جدیتی که برای اجرا و پیاده‌سازی این سند ملی در افق پیش رو لازم است را ندارند. لذا پیش‌بینی می‌شود در افق پیش رو، اجرا و پیاده‌سازی سند با چالش‌های اساسی از سوی نهادها و بازیگران روبرو شود و نهاد متولی (شورای عالی آموزش‌وپرورش) لازم است با ایجاد مفاهمه سیاستی و سازگاری نهادی زمینه ایجاد توافق و هماهنگی بیشتر را فراهم آورد.
تصویر آینده‌پژوهی اجرای اهداف سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش در افق 1404

در مقدمه این مقاله آمده است:

دغدغه اصلی نوشتار حاضر نگرانی از تأخیر و عقب‌ماندگی در اجرا سند تحول در اجرا سند تحول است. نظام تعلیم و تربیت رسمی ایران مهم‌ترین و مؤثرترین بازیگر امور سیاست‌گذاری و اجرای برنامه‌های آموزشی و تربیتی کشور محسوب می‌شود. نهاد مدرسه در ایران شامل بیش از چهارده و نیم میلیون دانش‌آموز، 950 هزار نفر معلم، 107 هزار مدرسه و ده‌ها نهاد یا امکانات مرتبط (مثلاً حدود 65 هزار باب کتابخانه در مدارس) است. از سویی دیگر جمع‌بندی مدیران، برنامه‌ریزان و متفکران نظام تربیتی کشور از چند دهه قبل به محدودیت‌هایی جلب شد که باعث عقب افتادن آحاد جامعه، دانش‌آموزان و نظام توسعه ملی از فرایندهای اصولی و صحیح تعلیم و تربیت شده است. به عبارتی مسئولان ارشد کشور و متخصصان نظام آموزش‌وپرورش در پی حل‌وفصل مشکلات اساسی نظام مدرسه برآمدند و پس از چالش‌ها و مباحث فراوان در پی تنظیم سندی برای تحول نظام آموزش‌وپرورش برآمدند. این سند مهم‌ترین سند تربیتی کشور است که حداقل در ظاهر مورد وفاق جامعه تعلیم و تربیت کشور بوده است. مراد از «تحول بنیادین در آموزش‌وپرورش»، فراهم آوردن زمینه «تحول عمیق و ریشه‌ای، همه‌جانبه، نظام‌مند و سیستمی، آینده‌نگر، مبتنی بر آموزه‌های وحیانی و معارف اسلامی و متناسب با فرهنگ اسلامی- ایرانی» بوده است (نویدادهم،1391، ص 46). با همه این تفاصیل و در هر حال هم‌اکنون که حدود هشت سال از زمان تصویب این سند می‌گذرد و حسب بررسی‌های انجام شده نگرانی‌های اساسی در خصوص حرکت منظم نظام آموزش‌وپرورش کشور به سمت تحقق اهداف سند وجود دارد و حسب برخی ارزیابی عملکردها در اجرای سند در حد متوسط بوده است. وزیر وقت آموزش‌وپرورش کشور تصریح نموده که علیرغم آنکه در سند تحول 13 راهکار وجود دارد هیچ کدام از آن‌ها پیاده‌سازی نشده و اگر راهکارهای کار نشده را به اضافه کنیم پیشرفت سند تحول به کمتر از 30 درصد می‌رسد که علت اصلیان نیازمند بودن آموزش‌وپرورش به همکاری نهادهای بیرون از وزارت خانه است.

بنابراین سند تحول با موانع مختلفی در اجرا مواجه شده و پیشرفت چشمگیری رخ نداده است که احتمالاً بخش مهمی از آن‌ها به عدم هماهنگی یا اراده جدی بازیگر اصلی و سایر بازیگران مرتبط با سند مربوط می‌شود. از یک نگاه تطبیقی باید توجه داشت که سند تحول نیز مانند بسیاری از اسناد راهبردی و کلان کشور، که در اجرا دچار مشکل شده‌اند و دچار شکست راهبردی و یا توقف و یا بن‌بست شده‌اند، احتمالاً با مشکلات و مانعی در اجرا مواجه شده است. به این منظور این نوشتار قصد شناسایی و تحلیل آرایش اداری و سازمانی موجود در محیط ملی، رتبه‌بندی آن‌ها، بررسی مواضع و رویکرد بازیگران (در ارتباط با سند) را دارد. به عبارتی این مقاله با هدف بررسی اهمیت، نقش، جایگاه و رتبه‌بندی بازیگران و، رفع موانع موجود در خصوص بازیگران و شناسایی و راهکارهای جلب همکاری آنان را برای اجرا هر چه‌بهتر و سریع‌تر سند تحول تنظیم شده است. بر اساس مباحث فوق و نظر به اهمیت راهبردی این سند ملی، سؤالات اصلی این مقاله آن است که با توجه به رویکرد بازیگر محور، سازمان‌ها و دستگاه‌های مرتبط و مؤثر بر تحقق اهداف سند و پیاده‌سازی مفاد و مضامین آن کدام‌اند؟ هر کدام از بازیگران چه موضعی درباره سند تحول دارند و بر کدام یک از اهداف سند تحول اصرار و اهتمام بیشتری دارند؟ و در نهایت آینده سند به کجا می‌انجامد؟

برای مطالعه و دریافت متن کامل این مقاله، روی لینک زیر کلیک کنید.

125461
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.