ارائه مدل مفهومی شبکه اهداف کاهش مصرف انرژی برق و گاز خانگی با استفاده از روش تفکر مبتنی بر ارزش

در چند دهه اخیر، رشد مصرف انرژی به ویژه در بخش خانگی کشور افزایش چشمگیری داشته است. در سال 1395، 42 درصد از برق کشور و 32.5 درصد از گاز طبیعی در بخش خانگی مصرف شد. با توجه به این سهم از مصرف انرژی، هدف از پژوهش، طراحی مدل مفهومی شبکه اهداف مصرف انرژی برق و گاز خانگی است. این پژوهش با استفاده از روش کیفی تفکر مبتنی بر ارزش انجام شد. این پژوهش از منظر هدف، کاربردی و از منظر نتایج تحلیلی و توصیفی است. برای گردآوری داده‌ها از مرور اسناد، ادبیات و مصاحبه با سیاستگذاران و خانوارهای تهرانی استفاده شد و عوامل مؤثر بر کاهش مصرف انرژی خانگی در دو دسته عوامل بنیادی و واسطه‌ای در دو سطح رفتار مصرف‌کننده و الزامات سیاستی لازم برای تغییر رفتار استخراج شد. نتایج نشان داد علت افزایش مصرف از سوی مصرف‌کننده ناشی از 3 عامل عدم درک آثار مصرف بی‌رویه،‌ ناآگاهی در زمینه روش‌های مدیریت اثربخش مصرف انرژی و عدم شناخت و دسترسی به تجهیزات کاهش مصرف و سبد بهینه انرژی‌های مختلف برای کاهش مصرف انرژی است. سیاست‌گذاران نیز به دلیل درک ناکافی از دانش روش‌های کاهش مصرف انرژی خانگی و عدم تسهیل پیاده‌سازی سیاست‌های مستدل، نتوانسته‌اند مصرف بخش خانگی را کنترل نمایند.
تصویر ارائه مدل مفهومی شبکه اهداف کاهش مصرف انرژی برق و گاز خانگی با استفاده از روش تفکر مبتنی بر ارزش

در مقدمه این مقاله آمده است:

مطالعه رفتار مصرف انرژی حداقل از سه جنبه حائز اهمیت است: اولاً بحث مصرف در عصر مدرن از دیدگاه هزینهٔ تأمین آن، پیامدهای زیست‌محیطی و محدودیت منابع فسیلی از مباحث و مسائل بسیار مهم است. دوم بررسی رفتار مصرف‌کنندگان به عنایت به این‌که مصرف انرژی الکتریکی در بخش خانگی، بیشترین میزان در کشور را به خود اختصاص داده است، اهمیت فراوانی دارد. نکته سوم اینکه هرگونه راه‌حل در زمینه مصرف ناپایدار انرژی، مستلزم تغییر در رفتار انسانی است که این امر سبب ایجاد نقش محوری انسان در مصرف انرژی می‌شود. با گذشت زمان و مطرح‌شدن مفاهیم مربوط به توسعه پایدار، جایگاه و اهداف برنامه‌ریزی انرژی در سطوح ملی و بین‌المللی، در راستای توسعه پایدار قرار گرفته است. در ایران نیز قوانین و اسناد بالادستی مانند سیاست‌های کلی اصلاح الگوی مصرف، سند ملی راهبرد انرژی کشور تا افق 1414، سند چشم‌انداز وزارت نیرو 1404 و برنامه ششم توسعه به صورت مستقیم به لزوم برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری متمرکز و هماهنگ دولت در بحث انرژی و تدوین و استقرار طرح و برنامه‌های جامع انرژی کشور پرداخته‌اند. این اسناد و قوانین به همراه سایر قوانین و اسناد بالادستی مانند چشم‌انداز صنعت نفت و گاز ایران در افق 1414، سیاست‌های کلی نظام در بخش انرژی و سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی بر بهینه‌سازی عرضه و مصرف انرژی و کاهش شدت انرژی، ایجاد تنوع در منابع انرژی کشور، رعایت مسائل زیست‌محیطی، تلاش برای افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر و توسعه تبادلات انرژی با کشورهای منطقه و تقویت نقش ژئوپلیتیک کشور اشاره دارند. تحقق این امر مستلزم برنامه‌ریزی یکپارچه در کشور با رویکرد توسعه پایدار است. برنامه‌ریزی انرژی فرآیندی مستمر و سیستماتیک به منظور برقراری تعادل بین عرضه و تقاضای انرژی در یک چارچوب سیاستی مشخص و دستیابی به مجموعه‌ای از راه‌حل‌های مناسب برای رسیدن به اهداف توسعه پایدار در آینده است (مرکز مطالعات سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی انرژی، 1397). رفتارهای مرتبط با انرژی، در سطوح مختلف، فردی، سازمانی و ملی پیچیدگی زیادی دارد و عوامل بسیاری بر آن تأثیر می‌گذارد که تشخیص این عوامل و دسته‌بندی گروه‌های مصرفی مختلف، می‌تواند در سیاست‌گذاری انرژی مؤثر باشد. با توجه به اهمیتی که منابع انرژی پایان‌پذیر در جوامع بشری دارند، ضرورت دارد ابعاد عرضه و تقاضای این عنصر حیاتی بهتر شناخته شده و با دیدی عمیق مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گیرد. با توجه به سهم زیاد مصرف انرژی در بخش خانگی در کل انرژی مصرفی کشور، بهینه‌سازی مصرف در این بخش ضروری است. تحقق توسعه اقتصادی پایدار و حرکت در جهت صنعتی شدن در گرو بهره‌برداری مؤثر و به صرفه از نهاده‌ها و حامل‌های انرژی به خصوص انرژی برق و گاز است. به دلیل کمبود امکانات و نیروگاه‌های لازم جهت تولید برق، بررسی تقاضای آن از اهمیت زیادی برخوردار است، تا بتوان شناخت دقیق و صحیحی از ساختار رفتاری مصرف برق به ویژه به صورت بخشی و منطقه‌ای کسب کرد. هدف از این پژوهش طراحی چارچوبی برای تبیین عوامل مؤثر بر رفتار مصرف برق و گاز در بخش خانگی شهر تهران است. شناخت این عوامل برنامه‌ریزان را قادر می‌سازد تا در زمینه تولید و مصرف بهینه، اقدام مناسب انجام دهند. ازآنجایی‌که تولید در این بخش تابعی از مصرف است، شناخت دقیق عوامل مؤثر بر رفتار مصرف انرژی به خصوص انرژی خانگی در شهر تهران با جمعیتی حدود 12 میلیون نفر، اهمیت این پژوهش را نشان می‌دهد. ازاین‌رو پژوهش حاضر درصدد طراحی مدلی برای تبیین رفتار مصرف‌کننده برق و گاز خانگی است. ابتدا مسأله پژوهش بیان می‌شود. سپس مبانی نظری و پیشینه موجود توضیح داده می‌شود. در ادامه با استفاده از روش تفکر مبتنی بر ارزش، رفتار مصرف‌کننده خانگی مدل شده و سیاست‌های تأثیرگذار بر کاهش رفتار مصرفی پیشنهاد می‌شود.

برای مطالعه و دریافت متن کامل این مقاله، روی لینک زیر کلیک کنید.

125465
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.