بازآفرینی آینده و تغییر در استعاره‌ها و اسطوره‌ها؛ نمونه موردی کهن روایت زیبای خفته

این مقاله به بررسی امکان تغییر در آینده از طریق تغییر در ذهنیت سازندگان آن پرداخته است. بدین منظور تأثیر داستان‌ها (به عنوان یکی از مهم‌ترین کانال‌های انتقال محتوا) بر نگرش کودکان (به عنوان یکی از اصلی‌ترین سازندگان آینده) مورد بررسی قرار گرفته است. بر این اساس با فرض نقش اسطوره‌ها و استعاره‌های موجود در شکل‌گیری رویکردهای جامعه فعلی می‌توان با بازتعریف داستان‌ها و افسانه‌ها، باعث تغییر نگرش و ذهنیت در نسل بعدی شد تا آینده‌ای بدیل به همراه داشته باشد. در این مقاله با استفاده از روش تحلیل لایه‌ای علت‌ها و آزمودن دو فرضیه تحقیق، روایت‌های مختلف فیلم و انیمیشن از کهن‌روایت «زیبای خفته» که به فاصله ۵۵ سال توسط کمپانی دیزنی ساخته شده است؛ مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفته است. به نظر می‌رسد در روایت جدید، مفاهیم کلیدی همچون بیگانه‌هراسی، دموکراسی، احترام به طبیعت، مفهوم عشق حقیقی، مطلق‌گرایی و نگرش‌های قومی، نژادی و جنسیتی با رویکردی متفاوت از روایت اصلی برای کودکان ارائه شده است و از آن‌ها به عنوان طرح‌واره‌های نیازمند تغییر استعمال شده است. نتایج تحقیق در گام نخست در گروه کانونی و سپس با استفاده از پرسشنامه مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج نشان می‌دهد که طرح‌واره‌های کلیدی در روایت مدرن‌تر دچار دگرگونی شده‌اند که بر اساس روش تحلیل لایه‌ای علت‌ها، این امر می‌تواند با تغییر ذهنیت در کودکان منجر به شکل‌گیری آینده‌ای متفاوت شود.
تصویر بازآفرینی آینده و تغییر در استعاره‌ها و اسطوره‌ها؛ نمونه موردی کهن روایت زیبای خفته

در مقدمه این مقاله آمده است:

نیروهای ساخت آینده از سه مؤلفه وزن گذشته (مقاومت در برابر تغییر تصاویر پیشین)، فشار حال (روندهای جاری) و کشش یا جذب آینده (تصاویر رقابتی برای آینده مطلوب) تشکیل می‌شوند (ملکی فر, گونه‌های چهارگانه آینده‌پژوهی و آشنایی با مفهوم کلیدی مثلث آینده, 1391). همواره بینش ما، آمیخته به تصاویر گذشته، حال و آینده است و با هر کدام از آن‌ها در ارتباط است. تصاویر آینده به نوعی نمایانگر آگاهی جمعی از شکل‌گیری هویت، رفتار، تصمیم‌گیری‌ها، پیش‌بینی‌ها، انتظارات، بیم‌ها و امیدها (Son,2013) هستند که منجر به شکل‌گیری اقدام، کنش و رخدادها می‌شوند. از همین رو است که چشم‌انداز (برنامه‌ریزی نیل به چشم‌انداز) و مفهوم آرمان‌شهر (کریستیان؛, 1392) کارکردهای متنوعی در حیطه رشد اجتماعی فرهنگی (Slaughter, 1991) پیدا می‌کند. به تعبیر روشن‌تر، افراد تلاش می‌کنند خود را با آنچه حدس می‌زنند روی خواهد داد، سازگار کنند یا به گونه‌ای رفتار کنند که آینده دلخواه خود را بسازند (طاهری دمنه & همکاران, 1394). این نکات به خوبی یادآوری می‌کند که تا چه میزان تصویرپردازی ما از گذشته تا آینده،‌ می‌تواند در شکل‌گیری آینده‌های ناب، اثرگذار بوده و جهت‌گیری آن را تعیین کند.

با توجه به این موضوع که تصویرسازی، فعالیتی ویژه یا مستقل از فاعل انسانی نیست (طاهری دمنه & همکاران, 1394) شناخت بازیگرانی که تصویر آینده را می‌سازند و مخاطبین آن‌ها حائز اهمیت است. بدیهی به نظر می‌رسد که ذهنیت کودکان محدود نیست و به صورت متفاوت در پی جستجو، تربیت و کشف حقیقت هستند. با نگاهی بلندمدت و راهبردی، بازیگر بالقوه‌ای که می‌توانند در کانون توجه و تغییر ذهنیت قرار گیرند، کودکان سرنوشت‌ساز هستند. مجاری و کانال‌های زیادی برای ارتباط گرفتن با کودکان وجود دارد که ادبیات داستانی با تصویرپردازی در قالب روایت‌ها و کهن روایت‌ها، به عنوان نقطه اتکا و پل ارتباطی مؤثر عمل می‌نماید. روایت‌های داستانی به طرز غیرمستقیم می‌توانند ملجأ تصاویری از آینده باشند که شوق و ناامیدی را برای خوانندگان به همراه می‌آورند. سرانجام این اشتیاق‌ها و دلسردی‌ها است که محل تدبیر و بی‌رمقی برای ساخت آینده قرار می‌گیرد. داستان‌های یک جامعه منعکس‌کننده تصاویر و استعاره‌های آن جامعه است و مضامینی به حساب می‌آیند که با خاستگاه اجتماعی-فرهنگی درهم‌تنیده است. این متون با مشخصه‌های اسطوره‌ای از دوران کودکی بر انسان تأثیر می‌گذراند و به عنوان یک رویکرد در دوران بلوغ، جوانی و ورود به عرصه زندگی بزرگسالی عمل می‌نمایند (beare, 2001). به‌این‌ترتیب کسانی که سازوکار این داستان‌ها چگونه است، احتمالاً بیش از بقیه قادر خواهند بود کلیدهای قدرت را در قرن آینده در دست داشته باشند (Pourezzat & al., 2008).

در همین راستا با برگزاری پنل خبرگی در مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور و کاربست یک مدل آینده‌پژوهی، این موضوع به بحث و تحلیل گذاشته شده و نتایجی به عنوان پیشنهادات سیاستی عرضه خواهد شد. تکیه این پژوهش بر روند تغییر آگاهانه استعاره‌ها و اسطوره‌های موجود در داستان‌های کهن بوده و برای اثبات آن از مطالعه موردی داستان زیبای خفته بهره گرفته شده است.

برای مطالعه و دریافت متن کامل این مقاله، روی لینک زیر کلیک کنید.

125468
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.