چرا جهان باید از سقوط دولت افغانستان در هراس باشد؟

چرا اصولاً جهان باید نسبت به رفتارها و عملکرد طالبان حساس باشد؟ چرا به قدرت رسیدن طالبان و یا بقای دولت افغانستان امروز به یک دغدغه جهانی تبدیل‌شده است؟

دانشگاه اصفهان

دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی سیاسی

تصویر چرا جهان باید از سقوط دولت افغانستان در هراس باشد؟

افغانستان در طی ماه‌های گذشته روزهای پراسترسی را پشت سر گذاشته است. تصمیم بر خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان، دولت اشرف غنی را در چنان تنگنایی قرار داده است که دولت وی هیچ چاره‌ای جز صلح با طالبان در پیش روی خود نمی‌بیند. تصمیمی که موجد ناامیدی و بیم برای بسیاری از مردم افغانستان شد و آن‌ها را از بابت نابودی دستاوردهای کشور در نوزده سال اخیر درزمینه دموکراسی و حقوق بشر به‌شدت در نگرانی فرو برد. با بر سر کار آمدن بایدن در آمریکا بارقه‌هایی از امید در دل مردم افغانستان دمیده شد. مسئولیت‌پذیری بیشتر دموکرات‌ها در قبال مسئله حقوق بشر و امنیت منطقه و همچنین قابل اعتماد بودن بایدن در قیاس با ترامپ این نگرانی را که با خروج ناگهانی آمریکا، افغانستان بار دیگر به دامن حکومت طالبانی سقوط کند تا حد زیادی کاهش داد. تصمیم احتمالی بایدن مبنی بر به تعویق انداختن ضرب‌الاجل تعیین شده و یا لغو آن می‌تواند دولت افغانستان را از قرار گرفتن در کنج رها کرده و آن‌ها را در مذاکره با طالبان و یا ترک آن در موضع برتر قرار دهد. تأثیر حمایت یا عدم‌حمایت‌های بین‌المللی از دولت افغانستان بر عملکرد طالبان به حدی است که زمانی که ترامپ مصمم به خروج نیروهای خارجی از افغانستان شد میزان خشونت‌های طالبان به ناگاه بالا گرفت به نحوی که در سال 2018 یعنی درست زمانی که مذاکرات صلح بین آمریکا و طالبان آغاز شد میزان خشونت این گروه 42 درصد به نسبت سال قبل افزایش یافت (1) این در حالی است که اخیراً پس از اینکه ناتو در پایان نشست وزیران دفاع این پیمان، خروج نیروهای خارجی از افغانستان را خطرناک ارزیابی کرده و از حمایت آمریکا و نیروهای ناتو از کابل استقبال کردند، طالبان دست از سرکشی برداشته و با علم به اینکه با بر هم خوردن مذاکرات صلح، دست آن‌ها کماکان از قدرت کوتاه خواهد ماند تاکتیکی متفاوت از آنچه قبلاً در پیش گرفته بود، اتخاذ کرده است. به‌عنوان مثال اخیراً رهبر گروه طالبان در فرمانی از افراد این گروه خواست از مجازات خودسرانه متهمان پیش از رأی نهایی دادگاه و انتشار تصاویر مربوط به آن خودداری کنند. این تغییر تاکتیک ناگهانی طالبان از فشار حداکثری به نرمش و انعطاف نشان از اهمیت حضور و تداوم حمایت نیروهای خارجی از دولت افغانستان دارد؛ اما سؤالی که شاید اینجا ذهن را به خود مشغول کند این است که چرا اصولاً جهان باید نسبت به رفتارها و عملکرد طالبان حساس باشد؟ چرا به قدرت رسیدن طالبان و یا بقای دولت افغانستان امروز به یک دغدغه جهانی تبدیل‌شده است؟

خطرات جهانی سقوط افغانستان به دامان طالبان

با توجه به الگوهای فکری طالبان چنین می‌توان نتیجه گرفت که هدف غایی طالبان در افغانستان نه شریک شدن در قدرت بلکه قبضه کل آن و تأسیس امارت اسلامی است چرا که اصولاً دموکراسی و الزامات آن ازجمله مجلس و انتخابات با اصول فکری و عقیدتی طالبان تعارض دارد به همین دلیل این گروه در روند مذاکرات سعی دارد تا جایی که ممکن است سهم بیشتری از قدرت را نصیب خود کند تا در جدال با رقیب یک گام جلوتر و ساقط کردن نظام جمهوری افغانستان برایش در دسترس تر باشد. هدفی که در صورت قطع حمایت آمریکا و ناتو از دولت افغانستان به‌راحتی می‌تواند محقق شود. سقوط جمهوری افغانستان و تأسیس امارت اسلامی طالبانی در این کشور نه‌تنها مردم افغانستان بلکه کل دنیا را به مصیبت‌های جدیدی دچار خواهد کرد.

۱- القاعده و داعش

سقوط دولت افغانستان و تأسیس حکومت طالبانی باعث هرج‌ومرج و جنگ داخلی خطرناکی در افغانستان خواهد شد که اوضاع امنیتی این کشور را ازآنچه اکنون هست بسیار وخیم‌تر خواهد کرد. کشمکش‌ها و تسویه حساب‌های قومی و مذهبی شدت پیدا کرده و نزاعی سخت میان نیروهای آزادی‌خواه و بنیادگرا درخواهد گرفت. این بی‌ثباتی‌ها افغانستان را به بهشتی امن برای گروه‌های تروریستی القاعده و داعش تبدیل خواهد کرد. تخمین زده می‌شود که داعش اینک حدود 2 هزار و دویست نیرو در افغانستان دارد که بیشتر در ولایت‌های کنار و ننگرهار مستقر هستند.(2) کاهش نیروهای ناتو و آمریکا در افغانستان زمانی که با افزایش هرج‌ومرج‌ها و درگیری‌های داخلی همراه شود می‌تواند فرصت مناسبی را در اختیار این گروه قرار دهد تا خود را تقویت و ترمیم کند. داعش از ابتدای حضور در افغانستان یعنی از سال 2014 تاکنون به شدت تحت‌فشار طالبان، ارتش افغانستان و آمریکا بوده است. ا گر خروج آمریکا از افغانستان با سقوط دولت ملی این کشور همراه شود عملاً خیال داعش از بابت نظامیان خارجی و ارتش راحت و طالبان نیز که پس از سقوط دولت تمام نیروی خود را صرف قبضه قدرت و تثبیت موقعیت خود خواهد کرد عملاً از فعالیت‌های این گروه غافل می‌شود. این مسئله فرصتی مغتنم را در اختیار داعش قرار خواهد داد تا از فضای تنفسی ایجاد شده حداکثر استفاده را کرده و قدرت خود را احیا کند.

به قدرت رسیدن طالبان علی‌الخصوص می‌تواند امتیازی بزرگ برای القاعده محسوب شود چراکه القاعده و طالبان از سال‌ها قبل با یکدیگر روابط حسنه‌ای داشته‌اند که ریشه‌های این ارتباط تنگاتنگ به تشابه ایدئولوژی، دشمن مشترک و همچنین پیوندهای خانوادگی این دو گروه با یکدیگر برمی‌گردد. البته طبق توافق آمریکا و طالبان این گروه باید روابط خود را با القاعده قطع و اجازه استفاده از خاک افغانستان برای عملیات بر ضد آمریکا را ندهد اما به قول ژنرال مکنزی فرمانده سنتکام می‌توان اطمینان داشت که طالبان و داعش هیچ دوستی با یکدیگر ندارند اما در مورد رابطه طالبان و القاعده نمی‌توان این‌قدر مطمئن بود.(3) بخصوص که شواهد حاکی از این است که بعد از توافق دوحه در فوریه 2020 الظواهری با رهبران طالبان مذاکراتی داشته است.(4) نشانه‌های عهدشکنی طالبان را به‌خوبی می‌توان در مواضعی که این گروه اخیراً در باب حضور القاعده در افغانستان گرفته و به‌طورکلی منکر حضور و فعالیت این گروه در افغانستان شده است یافت. این در حالی است که طبق بررسی‌های سازمان ملل بین 200 تا 500 جنگجوی القاعده در ولایت‌های مختلف افغانستان مشغول به فعالیت هستند و در شرق افغانستان کمپ های آموزشی دارند.(5)

۲- مهاجرت‌های خارجی

چندین دهه است که مردم مظلوم افغانستان برای رهایی از ناامنی‌های کشورشان راه سایر ممالک را در پیش می‌گیرند. هم‌اکنون حدود دو و نیم میلیون افغان به‌صورت مهاجر در گوشه و کنار جهان زندگی می‌کنند. (6) سقوط جمهوری افغانستان ازآنجاکه منجر به بروز تنش‌های شدید داخلی و احتمالاً به قدرت رسیدن طالبان می‌شود می‌تواند بر شدت معضل مهاجرت از این کشور بیفزاید چراکه علاوه بر ناامنی، بسیاری از مردمی که در طی نوزده سال اخیر طعم آزادی و دموکراسی را چشیده‌اند تحمل زندگی زیر یوق حکومت طالبانی را نخواهند داشت.

طالبان به‌محض به قدرت رسیدن کلیه آزادی‌های مدنی و سیاسی مردم را لغو و به الگوی حکومتی خود در سال 1996 تا 2001 باز خواهد گشت. این گروه در مورد حقوق زنان کماکان پایبند به همان عقاید قدیمی خود است چنانکه سهیل شاهین سخنگوی این گروه در مورد حقوق زنان بعد از صلح طالبان و دولت ملی گفت: زنان از کلیه حقوق خود تا جایی که قوانین اسلام اجازه دهد- به عبارت بهتر تا جایی که قرائت طالبانی از اسلام اجازه دهد- برخوردار خواهند بود.(7)

در حال حاضر در ولسوالی های تحت کنترل طالبان از شکستن و سوزاندن تلویزیون‌ها و ممنوعیت تردد زنان در خیابان بدون محرم تا مجبور ساختن مردم به پیوستن به صفوف طالبان (8)، همه شرایط و محدودیت‌ها درست شبیه دوره حکومت طالبان است. واضح است که شیوه حکومت این گروه چنانچه قدرت را قبضه کند درست شبیه شیوه اداره ولسوالی های تحت کنترلشان خواهد بود. برقراری چنین شرایطی به لحاظ حقوق و آزادی‌های مدنی و سیاسی بدون شک به مذاق بسیاری از مردم افغانستان بخصوص طبقات متوسط شهری خوش نخواهد آمد و عده زیادی را به فکر مهاجرت خواهد انداخت. جلای وطن علاوه بر نتایج روحی و روانی وخیم برای خود مهاجران و آسیب‌های اجتماعی و اقتصادی برای کشورشان، مولد مشکلاتی برای کشورهای میزبان هم خواهد بود. همین مسئله باید جهان بخصوص کشورهایی که بیشتر مقصد مهاجرین افغان هستند را نسبت به آینده افغانستان حساس‌تر و آن‌ها را در برابر خطرات احتمالی شکل‌گیری مجدد حکومت طالبانی هوشیارتر کند.

۳- مواد مخدر

طالبان چه در دوره حکومت خود و چه پس از آن پیوسته از کشت خشخاش و قاچاق مواد مخدر به‌عنوان یک منبع درآمد استفاده کرده است. بین 20 تا 40 درصد درآمد طالبان از تجارت مواد مخدر به دست می‌آید درواقع این صنعت برای آن‌ها سالانه ده‌ها میلیون دلار درآمد دارد.(9) بر اساس آمار سیگار، در سال ۲۰۱۸ کشاورزان افغانستان درآمدی در حدود ۶۰۰ میلیون دلار از راه تولید و کشت مواد مخدر داشته‌اند که این رقم ۳۰ درصد تمام عواید داخلی افغانستان را تشکیل می‌دهد.(10) طبق برآورد سازمان ملل در سال 2018، 263 هزار هکتار از زمین‌های کشاورزی افغانستان زیر کشت خشخاش قرار دارد. (11) تقریباً 69 درصد تریاک کل افغانستان در ولایت‌های هلمند، قندهار، زابل، ارزگان و دایکندی تولید می‌شود یعنی در مناطقی که تقریباً بیشتر نواحی آن تحت کنترل طالبان است. (12) این مسئله نشان از حمایت طالبان از کشت خشخاش و تجارت مواد مخدر دارد.

سقوط دولت ملی در افغانستان به معنی شکست مبارزه ناتو و آمریکا با کشت و تجارت مواد مخدر در افغانستان خواهد بود چراکه با قدرت‌یابی مجدد طالبان آن‌ها همانند دوره امارت اسلامی خود در سال 1996 تا 2001 به حمایت از کشت خشخاش و تولید مواد مخدر خواهد پرداخت. با توجه به فقر کشور افغانستان و همچنین قطع کمک‌های بین‌المللی به این کشور در صورت قبضه قدرت توسط طالبان این‌طور به نظر می‌رسد که این گروه برای دست‌یابی به منابع مالی موردنیاز جهت اداره امور و همچنین خرید جنگ‌افزار به گسترش تجارت مواد مخدر روی آورد که این می‌تواند خطری بزرگ برای نه‌تنها کشورهای همسایه بلکه کل جهان محسوب شود. علاوه بر خطری که خود مواد مخدر برای مردم جهان دارد باید این را هم مدنظر قرار داد که با سقوط دولت فعلی در افغانستان و احتمالاً به قدرت رسیدن طالبان همین نظم نیم‌بند حاکم بر کشور هم نابود خواهد شد و به این طریق سایر گروه‌های تروریستی مستقر در این کشور مانند داعش و القاعده هم می‌توانند از بی‌قانونی و هرج‌ومرج موجود برای تجارت مواد مخدر استفاده و درآمدی عظیم نصیب آن‌ها می شود که این عواید صرف خرید ادوات نظامی و تدارک عملیات تروریستی در سایر نقاط جهان خواهد شد.

جمع‌بندی

در مذاکرات صلح دولت افغانستان با طالبان چنانچه جهان دولت قانونی این کشور را تنها و بدون پشتوانه رها کند دست بالا نصیب طالبان خواهد شد و چه‌بسا در ترتیبات پسا صلح این گروه بتواند به‌مرور قدرت را قبضه و دولت را به سقوط و یا اضمحلال بکشاند. سقوط دولت افغانستان و قدرت‌یابی مجدد طالبان در این کشور نه‌تنها مولد فجایعی جدید برای ملت افغانستان بلکه عامل بر پاشدن آتشی خواهد بود که دود آن به چشم تمام جهان خواهد رفت. گسترش ناامنی در افغانستان از یک طرف بهشتی امن برای تروریست‌هایی چون القاعده و داعش مهیا می‌کند که این کشور را به مقر فرماندهی‌شان برای تدارک و برنامه‌ریزی اقدامات افراط‌گرایانه خود در سراسر دنیا تبدیل می‌کنند و از طرف دیگر با جان به لب کردن مردم افغانستان مهاجرت از این کشور به سایر کشورهای جهان را شدت می‌بخشد که این مسئله علاوه بر تهی کردن افغانستان از وجود نخبگان و نیروهای تازه‌نفس برای آبادی و آزادی کشور، کشورهای مقصد را نیز دچار مشکلاتی خواهد کرد. علاوه بر این بروز ناامنی و همچنین قدرت‌یابی طالبان در افغانستان کشت و تجارت مواد مخدر در این کشور را رونق خواهد داد که این مسئله علاوه بر وخیم‌تر کردن مشکل مصرف مواد مخدر در دنیا منابع مالی لازم جهت انجام اقدامات تروریستی در کشورهای مختلف جهان را در اختیار تروریست‌های حاضر در افغانستان قرار می‌دهد. مجموعه این دلایل باعث شده است که کشورهای جهان بخصوص آمریکا اینک در مورد سرنوشت مذاکرات صلح در افغانستان حساس و در تلاش باشند تا آینده‌ای مطمئن، همراه با حداقل قدرت و ابتکار برای طالبان را برای این کشور رقم بزنند.

منابع

1- “From the 2001 fall of the Taliban to 2020 Afghan peace talks”, Aljazeera, 12 September2020, access in https://www.aljazeera.com/news/2020/9/12/from-the-2001-fall-of-the-taliban-to-2020-afghan-peace-talks

2-“Afghanistan’s Terrorism challenge”, Asfandyar Mir, Middle East Institute, October 2020, access in https://www.mei.edu/sites/default/files/2020-10/Afghanistan%27s%20Terrorism%20Challenge.pdf

3- “Afghanistan’s Terrorism Challenge”,Asfandyar Mir,Middle East Institute,October 2020, access in https://www.mei.edu/sites/default/files/2020-10/Afghanistan%27s%20Terrorism%20Challenge.pdf

4-“ Taliban continues to back Al-Qaeda in Afghanistan”, Kimberly Dozier,Time, 28 November2019, access in https://time.com/5844865/afghanistan-peace-deal-taliban-al-qaeda/

5- “Taliban keep close ties with Al Qaeda despite promise to U.S”, Dan De Luce, Ken Dilanian and Mushtaq Yusufzai, NBCNews, 17 Feb 2021, access in https://www.nbcnews.com/politics/national-security/taliban-keep-close-ties-al-qaeda-despite-promise-u-s-n1258033

6- The UN Refugee Agency report, 31 Dec 2020, access in https://data2.unhcr.org/en/situations/afghanistan

7- “No guarantees for Afghan women in draft U.S.-Taliban deal”, Dan De Luce, NBCNews, 23 Feb 2020, access in https://www.nbcnews.com/politics/national-security/no-guarantees-afghan-women-draft-u-s-taliban-deal-n1140471

8- "زندگی در مناطق زیر کنترل طالبان چگونه است؟" 25 مارس 2019،دویچه وله، دسترسی در https://p.dw.com/p/3FbR1

9- "Drugs, security, and counternarcotics policies in Afghanistan", Vanda Felbab-Brown, Brookings institute, 29 October 2020,access in https://www.brookings.edu/testimonies/drugs-security-and-counternarcotics-policies-in-afghanistan/

10- "بیش از نیم میلیون افغان با درآمد مواد مخدر زندگی می کنند" ، دویچه وله،6 ژوئن 2019 ، دسترسی در https://p.dw.com/p/3K26i

11- United Nations Office on Drugs and Crime report,2018, access in

Top of Form

Bottom of Form

https://www.unodc.org/unodc/en/frontpage/2018/November/sharp-drops-in-opium-poppy-cultivation--price-of-dry-opium-in-afghanistan--latest-unodc-survey-reveals.html

12- “Understanding Changing Levels of Opium Poppy Cultivation in Afghanistan”, David Mansfield and Adam Pain, Afghanistan research and evaluation unit, November 2007, access in

https://www.ecoi.net/en/file/local/1108617/242_1197892258_evidence-from-the-field-opium-bp-1.pdf

125658
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.