مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری منتشر کرد:

گزارش راهبردی «قنات برای پایداری سرزمینی و اشتغال روستایی»

گزارش راهبردی «قنات برای پایداری سرزمینی و اشتغال روستایی» در سال ۱۳۹۵ توسط مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری تهیه و تدوین شده است که هم اکنون برای اولین بار منتشر می‌شود.

دانشگاه علامه طباطبایی

دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی سیاسی

تصویر گزارش راهبردی «قنات برای پایداری سرزمینی و اشتغال روستایی»

مشکلات موجود در زمینه‌ی تامین آب کشور در بخش‌های مختلف در سال جاری به دلیل خشکسالی تشدید یافته است، یکی از نقدهایی که در این زمینه متوجه دولت‌ها می‌شود ناپایداری شیوه‌های مدیریت آب کشور است. این ناپایداری علی‌رغم سرمایه‌گذاری گسترده در زمینه‌ی مدیریت آب‌های جاری، به شدت وابسته به شرایط بارشی است و در شرایط کم‌بارشی یا خشکسالی، منابع آب زیرزمینی را به شدت تهدید می‌کند و امنیت پایدار برای تامین آب را نیز فراهم نمی‌آورد.

«احیای قنوات» یکی از مطالباتی است که در سال‌های اخیر مرتبا تکرار شده است، اگرچه احیای قنوات نمی‌تواند جایگزین سیاست‌های سازه‌ای شود اما با توجه به دامنه‌ی اثربخشی آن، غفلت از این ظرفیت نیز توجیه‌پذیر نبوده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد، سیاستگذاری مناسب در راستای احیای قنوات می‌تواند علاوه بر تامین آب در برخی مناطق خشک تاثیر به سزایی داشته و از تخلیه‌ی روستاها و سکونتگاه‌ها جلوگیری کند که علاوه بر آن در قالب اجرای یک «برنامه اشتغال عمومی» می‌تواند در ایجاد اشتغال پایدار نیز موثر عمل نماید.

ایده‌ی محوری این گزارش، بررسی گزینه‌ها و راهکارهای بهره‌مندی از ظرفیت قنوات در قالب برنامه‌های تولید آب پایدار و تولید اشتغال پایدار است.

اهم آنچه در این گزارش آمده است:

  • سرمایه‌گذاری دولت در حوزه‌ی قنات، ضرورتی اجتماعی از حیث پایداری جمعیت روستایی دارد، بر اساس مطالعات نمونه‌گیری از قنات‌ها می‌توان نتیجه گرفت به ازاء هر لیتر بر ثانیه آب قنات حداقل ۳ بهره‌بردار (کشاورز) وجود دارد. به این ترتیب می‌توان با فرض ۴ میلیارد مترمکعب آبدهی قنات در کشور، در مجموع ۱۲۶.۸۳۹ لیتر بر ثانیه آب‌دهی قنات‌های کشور به طور متوسط در سال بوده و این معادل حداقل ۳۸۰.۵۱۷ بهره‌بردار کشاورز در کل کشور است. به این ترتیب می‌توان مدعی شد شغل حداقل ۳۸۰ هزار کشاورز وابسته به آب قنات است.
  • سرمایه‌گذاری دولت در حوزه‌ی قنوات ضرورتی اجتماعی از حیثِ شاغلین قنات دارد؛ کارگران و استادکاران شاغل در زمینه‌ی تعمیر، نگهداری و مرمت قنوات، با از میان رفتن سیستم مدیریت قنوات و عدم تأمین نفقه (مالیات)، موقعیت‌های شغلی خود را از دست می‌دهند.
  • اجرای طرح اشتغال عمومی بر پایه‌ی احیاء و نگهداری قنوات، علاوه بر افزایش میزان آبدهی قنوات به میزان ِحداقل دو برابر، موجب کارآفرینی پایدار، حرفه‌ای، مشارکتی و کارمحور می‌شود.
  • در صورت اجرای برنامه برای کل قنوات کشور، حدود 8 هزار شغل مستقیم ایجاد می‌شود. علاوه بر مشاغل سنتی و کارگری ایجاد شده در این حوزه، قنوات پتانسیل ایجاد مشاغل فنی و حرفه‌ای مانند ایجاد پایگاه داده‌ها، آموزش و پژوهش‌ علمی(این امر تا مقطع کارشناسی در یکی از دانشگاههای علمی-کاربردی یزد تجربه شده‌است)، تاسیس شرکت‌های پیمانکاری و شرکت‌های تامین ابزارآلات سبک و سنگین را نیز دارند.

* در این گزارش همچنین راهبردهای پیشنهادی برای استفاده از ظرفیت‌های نهادی موجود و اجرای برنامه‌های تامین آب و تولید اشتغال بر پایه‌ی احیای قنوات نیز آمده است.

برای مطالعه و دریافت متن کامل این گزارش، روی لینک زیر کلیک کنید.

125806
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.