شناسه خبر: 113007

سه شنبه 18 دی 1397 14:58

تأملی بر عملیات فریب و غافلگیری در کربلای ۴ و ۵

مفاهیم «غافلگیری» و «فریب» در اغلب ارتش­‌های دنیا در دو موضوع مورد بحث و بررسی قرار گرفته­‌اند. در اکثر کشورهای جهان (بالای ۹۰ درصد) غافلگیری به عنوان یک اصل از اصول جنگ شناخته شده است. مفهوم فریب نیز در آیین­‌نامه عملیات مورد بررسی قرار گرفته است. در انواع عملیات آفندی در بند عملیات آفندی خاص یکی از انواع تک­‌ها، تک فریبنده و تظاهر به تک ذکر شده است. با توجه به این مقدمه در زیر به توضیح این دو مفهوم می­پردازم.

فریب:

« فریب عبارت است از اقداماتی که برای به اشتباه انداختن دشمن، از طریق حقیقی جلوه دادن فعالیت­‌های غیر واقعی صورت می­‌گیرد. مانند تهیه مواضع فریبنده.»

انواع عملیات فریب عبارتند از:

کاربرد پوشش و فریب از دوران کهن تاکنون متداول بوده است.[1]

تعریف دیگری از فریب: فریب نظامی به اقداماتی گفته می­‌شود که با هدف گمراه کردن تصمیم گیرندگان دشمن نسبت به توانمندی­‌ها، اهداف و عملیات نیروهای خودی اجرا می­‌گردد تا باعث شود دشمن مبادرت به اقدامات خاص(یا عدم اقدام)کند و به موفقیت ماموریت نیروهای خودی کمک نماید[2].

تک فریبنده:

تک فریبنده و تظاهر به تک، دشمن را از قصد و نیت واقعی آفند کننده فریب می‌­دهد. این دو عمل باعث می­‌شود تا اینکه دشمن در موضع باقی مانده و توجه خود را به آن محل معطوف نموده و درنتیجه امکان موفقیت عملیات واقعی و اصلی افزایش یابد. چنانچه این عمل موجب کشف نقاط ضعف دشمن شود ممکن است فرمانده با اجرای تک تعجیلی و یا هماهنگ شده به نقاط ضعیف کشیده شده و از موفقیت پیش آمده بهره­‌برداری نماید.

تک فریبنده با هدف­‌های کوچک و محدود که قبل و یا در خلال آفند اصلی به­ منظور گمراه کردن و منحرف کردن توجه دشمن نسبت به منطقه تلاش اصلی صورت می­‌گیرد. معمولاً یگان­‌هایی به اندازه تیپ و یا کوچکتر تک فریبنده را اجرا می­‌نمایند. انتظار فرمانده از یک تک فریبنده وصول به نتایج زیر است[3]:

منظور(کارکردهای) فریب نظامی: منظور از فریب نظامی، شرح خلاصه آن چیزی است که باعث می­گردد، تا دشمن اقدام خاصی را انجام دهد یا انجام ندهد. نمونه­‌ای از فریب نظامی شامل "فریب دشمن به هدایت غلط امکانات شناسایی و مراقبت خود در خارج از منطقه مورد تهاجم نیروهای خودی و دفاع از منطقه کاذب" می­‌گردد. ممکن است سایر منظورها از فریب نظامی به شرح زیر باشد:

  1. فریب فرمانده دشمن با استفاده از نیروها و امکانات خود به طریقی که به نفع نیروهای مشترک(خودی) باشد.
  2. وادار کردن دشمن به آشکار نمودن نقاط قوت، جابه­‌جایی نیرو و نیات خود.
  3. وادار کردن دشمن به حفظ ذخایر راهبردی خود تا زمانی که نیروهای خودی ماموریت خود را با موفقیت به پایان برسانند.
  4. هدایت(ذهن) دشمن به سمت الگوهای خاص رفتار با نیروهای خودی با هدف تاثیرگذاری بر ادراک دشمن به طوری که در زمان خاص و توسط نیروهای مشترک قابل بهره­‌برداری باشد.
  5. وادار کردن دشمن به اتلاف توان رزمی خود با انجام اقدامات نامناسب یا تاخیری.
  6. ایجاد ابهام، سردرگمی یا فهم غلط در برداشت دشمن از اطلاعات حیاتی نیروهای خودی که ممکن است شامل این موارد گردد: هویت واحدها، موقعیت، حرکات، جابه­جایی، نقاط ضعف، توانمندی­ها، نقاط قوت، وضعیت آماد و نیات.

اصول فریب نظامی[4]

تمرکز

فریب باید توان تصمیم­‌گیری فرماندهان و مقامات مسئول دشمن را هدف قرار دهد.

منظور

وادار کردن دشمن به اقدام یا عدم اقدام خاص و نه صرفاً باور برخی نکات خاص.

طرح­ریزی و نظارت تمرکزی

عملیات فریب باید به صورت تمرکزی، طرح­‌ریزی و هدایت گردند.

امنیت

خودداری از آگاهی دشمن از هدف عملیات فریب نیروهای خودی و اجرای این هدف علیه دشمن.

زمان بندی

عملیات فریب نیازمند زمان­‌بندی دقیق است.

یکپارچگی

هر عملیات فریب نظامی را با عملیاتی که از آن پشتیبانی می­‌کند، یکپارچه نمایید.

توقف عملیات فریب نظامی:[5]

اصل غافلگیری:[6]

غافلگیری یعنی ضربه زدن به دشمن در زمان و مکان و به طریق و روشی که انتظار و آمادگی پذیرش آن را ندارد. ما باید برای دسترسی به اصل غافل‌گیری، فرصت عکس­‌العمل را از دشمن سلب کنیم. او باید وقتی از عملیات ما آگاه شود که دیگر زمان برای عکس­‌العمل دیرشده باشد ما باید« فضا» و« زمان » را از دشمن سلب کنیم، یعنی نه فضا برای تغییر گسترش و جابه­‌جایی و تغییر حالت و نه زمان برای اجرای جابه­‌جایی مذکور در اختیار داشته باشد. لازمه دسترسی به اصل غافلگیری، رعایت درست اصل تامین است که دشمن را در بی‌­اطلاعی کامل یا لااقل در شک و تردید نگهداشته و نگذاریم از نیات و توانایی­‌های خودی آگاه گردد. غافلگیری به­‌گونه­‌ای تعیین کننده، توازن توان رزمی را برهم می­‌زند و به وسیله آن می­‌توان کمبود نیرو را جبران نمود. امروزه نیل به غافلگیری راهبردی، مشکل است: زیرا باپیشرفت فناوری وسایل دید و مراقبتی و مخابراتی و ماهواره‌­ای، مخفی کردن حرکات و جابه­‌جایی نیروها و وسایل و منابع در مقیاس وسیع، تقریباً غیرممکن است. اصل غافلگیری در بعد عملیاتی و تاکتیکی، به خاطر تاثیر قطعی در نتیجه نبردها، بسیار مهم تلقی می­‌شود. با رعایت اصل غافلگیری، موفقیت به نسبتی فراتر از تلاشی که صرف آن می­‌گردد، عاید می­‌شود.

اقداماتی که موجب دسترسی به اصل غافلگیری می­گردند، به شرح زیر هستند:[7]

۱. در اختیار داشتن اطلاعات دقیق از جوّ و زمین و دشمن(عملیات اطلاعاتی) :

نیرویی که قصد تک دارد، باید بداند، دشمن در کدام منطقه و در چه زمـانی انتظار تک ما را ندارد و در کدام محـل و چـه زمانی منتظر حمله ما می­‌باشد، تا از این دو موضوع آگاهی حاصل نکنیم، قادر به غافلگیر کردن دشمن نخواهیم شد. بنابراین، سیستم اطلاعات خودی باید حتی از طرز تفکر دشمن و زمینه‌­های فریب وی نیز آگاهی حاصل نماید تا بتوان موازنه فکری، عقلی و عصبی او را برهم زده و وی را گیج و گمراه کرد.[8]

۲. پنهان نگهداشتن نیات، طرح­‌ها و دستورات(حفاظت اطلاعات):

برای این‌که بتوانیم دشمن را غافلگیر نماییم، باید نیت، وضع موجود و موقعیت حقیقی قوای خودی را از دشمن پنهان کنیم و به عبارت دیگر، باید چشم­‌ها و گوش­‌های دشمن را بسته و مهر و موم کنیم.

سیستم حفاظت اطلاعات خودی باید کاری کند که نیات، طرح­‌ها و دستورات، جابه­‌جایی­‌ها، استعداد و تغییر گسترش‌­ها، غیرقابل کشف و نفوذناپذیر گردند. در چنین صورتی می­‌توان دشمن را با وصف تفوق عددی، دستپاچه و شتاب‌زده نموده و با وادار کردن وی به کاربرد عجولانه نیروهایش، قدرت عکس­‌العمل منطقی و به موقع را از وی سلب کرد.

۳. عملیات فریب در تمام زمینه­‌ها:

برای اینکه بتوانیم دشمن را غافلگیر کنیم، لازم است سامانه مغزی(تصمیم­‌گیری) و سلسله اعصاب دشمن را به صورت کلافی سردرگم در آورده و قدرت تعقل و تشخیص را از وی سلب نماییم. بنابراین، برای به اشتباه انداختن، سردرگم نمودن و پرت کردن حواس و جلوگیری از تمرکز فکری دشمن، باید مبادرت به اجرای فریب نمود. باید برای اغفال و پرت کردن حواس دشمن، عملیات متعددی را در دستور کار خود ترتیب دهیم. باید خود را در باختر نشان دهیم و دفعتاً ازخاور سر درآوریم. او را به سوی شمال بکشانیم و غفلتاً در جنوب ضربه خود را بر سر او فرود آوریم. باید تلاش کنیم که دشمن را دستپاچه کنیم و طوری نیروی تفکر و قوه تشخیص او را فلج نموده و تنظیم دستگاه مغزی او را بهم بزنیم که او نیروهای خودرا به عوض تمرکز، با آشفتگی و بی­نظمی کامل، پراکنده و متفرق سازد. هنگامی که نیروهای دشمن پراکنده هستند، باید باکاربرد فریب، از تمرکز موثر آن­ها جلوگیری کرد و یا وقتی که متمرکز و منسجم­‌اند، با اجرای فریب، بذر ازهم گسیختگی و بی­‌نظمی را درمیان آنها افشاند. باید طوری دشمن را فریب داد که وی نتواند که حدس بزند که درکدام محل و چه موقع باید منتظر حمله ما باشد، و در نتیجه قادر به آماده کردن خود برای قبول نبرد نباشد. هنگامی که دریافتیم بر دشمن برتری داریم، باید طوری وانمود کنیم که نسبت به او در وضع نامساعدی قرار داریم و این اوست که برما برتری و تفوق دارد و او را از این طریق به خودبزرگ بینی و در نتیجه لاف­‌زنی و غرور کاذب تشویق و ترغیب کنیم. باید باریختن دانه دشمن را به تله بکشیم ودفعتاً او را با ضربه محکم بکوبیم.[9]

۴. چالاکی و سرعت در حرکات :

در غافلگیری باید ضربه را در زمان و مکان و به روشی بر دشمن فرود آوریم که او فرصت عکس­‌العمل موثر را دراختیار نداشته باشد. حال اگر نواخت این ضربه آنچنان سریع و چابک نباشد که دشمن فرصت یابد بلافاصله یا به مرور خود را بازیابد و عکسالعمل مناسبی از خود نشان دهد، در این صورت، ما به غافلگیری موردنظر دسترسی پیدا نکرده­‌ایم. پس لازمه این ضربه، وجود سرعت و چالاکی درآن است. به عبارت دیگر، آهنگ ضربات خودی بایستی از قدرت و سرعت واکنش دشمن بیشتر و برتر باشد. به نحوی که تا به خود آید، کار او یکسره شده باشد.

هراندازه تیزبینی و چالاکی حرکات و ضربات بیشتر باشد به همان میزان درجه موفقیت نیز افزایش می­‌یابد.

۶. تنوع و تغییر دادن تاکتیک­‌ها و ایجاد روش­‌ها و شیوه­‌های نو در عملیات:

ضرورت دارد روش‌­ها و تاکتیک­‌های به­‌کارگرفته در هر عملیات، مجدداً در عملیات بعدی تکرار نگردد. برای پاسخگویی به وضعیت­‌های جدید، روش و طرز عمل را مرتباً عوض کرد. تا بتوان از راه تغییر دادن تاکتیک­‌های خود به اقتضای وضعیت دشمن، پیروزی را به دست آورد. در جنگ تحمیلی، شیوه­‌ها و ابتکارات رزمندگان خودی، بارها موجب غافلگیر نمودن نیروهای عراقی گردید.[10]

۶. کاربرد عوامل غیر منتظره (حضور سلاح­‌ها و تجهیزات جدید در صحنه کارزار)

تاریخ جنگ­‌ها حاکی از آن دارد که هرگاه سلاح و تجهیزات جدید و ناشناخته­‌ای در جنگ به­‌کارگرفته شده، موفقیت به همراه داشته است. به عنوان مثال: نبرد آژن کور،[11] سال ۱۴۱۵ - پلاسی[12] سال ۱۷۵۷ – ام دورمان،[13] سال ۱۸۹۷ )[14]

درعملیات طوفان صحرا (۱۹۹۰-۹۱) ورود هواپیمای بمب افکن اف- ۱۱۷ (استیلث) به مفهوم درخفا، و ایجاد شکاف در دیواره پدافند هوایی عراق، راه برای ورود هواپیماهای متعارف دیگر بازشد. این مسئله به همراه سرعت عمل هواپیماهای آمریکا، سبب غافلگیرشدن عراق درمقابله با تک­‌های هوایی متحدین گردید.

عملیات حفاظت اطلاعات و ضدشناسایی:

یکی دیگر از اقداماتی که در هر عملیات آفندی یا پدافندی بایستی مورد توجه قرار گیرد تا عملیات فریب و نیز اصل غافلگیری را محقق نماید موضوع ضدشناسایی و عملیات حفاظت اطلاعات می­‌باشد. تشکیلات اطلاعات نظامی و اطلاعات رزمی هر کشوری با در اختیار داشتن تجهیزات و وسایل لازم و با استفاده از شیوه­‌های مدرن و حتی با کمک دستگاه­‌های اطلاعاتی کشورهای دوست و هم­‌پیمان خود، درصدد کسب جزیی­‌ترین اخبار و اطلاعات و آخرین تغییرات از وضعیت ترتیب نیروی طرف یا طرف­‌های مورد نظر هستند. حفاظت اطلاعات هر یگان، موظف است با بکار بستن شیوه­‌های حفاظت اطلاعات، جلو فعالیت­‌های جمع­‌آوری خبر دشمن را مسدود و از اشاعه اخبار خودی به عناصر غیرمجاز، جلوگیری نماید تا بدین وسیله میزان خطری که نیروهای خودی را تهدید می­‌کند به حداقل ممکن برساند. همچنین در مورد پیشگیری از خرابکاری، جاسوسی و براندازی، پیش­‌بینی لازم را معمول دارد.

عملیات حفاظت اطلاعات و ضدشناسایی شامل موارد زیر است:

الف) حفاظت اسرار عملیات و پنهان نگهداشتن طرح­ها و دستورات.

برای این که اسرار عملیات فاش نشود، باید در طرح­‌ریزی­‌های عملیاتی، همواره جواب‌گوی چهار سئوال زیر باشیم:

نتیجه­گیری:

با توجه به موارد فوق چنین نتیجه می­گیریم که:

الف) در کاربرد احتیاط خود دچار اشتباه شود.

ب) آتش­‌های خود را به منطقه تک فریبنده هدایت کند.

ج) موضع جنگ­‌افزارها و نیروهای خود را آشکار کند.

د) دشمن گیج و مشوش شود.

  1. اطلاعات را به چه کسانی باید گفت؟
  2. چه مقدار باید گفت؟
  3. چه زمانی باید گفت؟
  4. به چه نحو باید گفت؟

[۱] - معین وزیری، نصرت­ا...، آیین نامه عملیات، ۲/۰۱ -۳م –جلد۱-۱۳۷۹-ستادمشترک ا.ج-ص ۲۹.

[۲] - گروه مترجمان دانشکده و پژوهشکده پدافند غیرعامل، فریب نظامی، انتشاراتی دانشگاه امام حسین(ع)۱۳۸۹ص ۲

- [۳] معین وزیری، نصرت­ا...، آیین نامه عملیات، ۲/۰۱ -۳م –جلد۱-۱۳۷۹-ستادمشترک ا.ج-ص ۴۳۶

[۴] - گروه مترجمان دانشکده و پژوهشکده پدافند غیرعامل، فریب نظامی، انتشاراتی دانشگاه امام حسین(ع)۱۳۸۹:ص ۸

[۵] - گروه مترجمان دانشکده و پژوهشکده پدافند غیرعامل، فریب نظامی، انتشاراتی دانشگاه امام حسین(ع)۱۳۸۹:ص ۸

[۶]-معین وزیری، نصرت­ا...، آیین نامه عملیات، ۲/۰۱ -۳م –جلد۱-۱۳۷۹-ستاد مشترک ا.ج-ص۴۲

[۷]- معین وزیری، نصرت­ا...، آیین نامه عملیات، ۲/۰۱ -۳م –جلد۱-۱۳۷۹-ستاد مشترک ا.ج-صص۴۲ تا۴۶

[۸] همان- ص۴۳

[۹] معین وزیری، نصرت­ا...، آیین نامه عملیات، ۲/۰۱ -۳م –جلد۱-۱۳۷۹-ستاد مشترک ا.ج-ص ۴۴

[۱۰] معین وزیری، نصرت­ا...، آیین نامه عملیات، ۲/۰۱ -۳م –جلد۱-۱۳۷۹-ستادمشترک ا.ج-صص ۴۶ الی ۴۸

[۱۱] - ajin cour

[۱۲] - plassy

[۱۳] - om durman

[۱۴] . معین وزیری، نصرت­ا...، آیین نامه عملیات، ۲/۰۱ -۳م –جلد۱-۱۳۷۹-ستادمشترک ا.ج-ص-۴۵