کد مطلب: 113059

شنبه 25 اسفند 1397 10:38

پروژه ایران ۲۰۴۰ دانشگاه استنفورد

برنامه سازگاری ملی برای کمیابی آب در ایران

گزارش «یک برنامه سازگاری ملی برای کمیابی آب در ایران» نوشته پاول محسن مسگران و پویا آزادی توسط پروژه ایران ۲۰۴۰ دانشگاه استنفورد (Stanford Iran 2040 Project) در سال ۲۰۱۸ منتشر شد. انتشار این گزارش به معنای تائید محتوا و مضمون تمام مباحث آن از سوی مرکز نیست و با هدف اطلاع‌یابی مدیرانی که در معرض مسائل و تصمیم‌گیری‌های راهبردی هستند، ترجمه و منتشر می‌شود. اهم مطالب این گزارش به شرح زیر است.

بحران آب ایران در حال ورود به پارادایم جدیدی است که اثرات آن در زندگی روزمره میلیون‌ها نفر نمایان می‌گردد. امروزه، میانگین سالانه مصرف آب در ایران حدود ۹۶ میلیارد متر مکعب برآورد شده است، رقمی که ۸ درصد بیشتر از کل منابع آبی تجدیدپذیر این کشور (۸۹ میلیارد متر مکعب) و حدود ۸۰ درصد بیشتر از سطح آستانه کمبود آب در ایران (حدود ۵۳ میلیارد متر مکعب) است. راهکارهای عملی که احتمالاً می‌توانند به ایران در حل این بحران آبی کمک کنند را می‌توان در گروه‌هایی دسته‌بندی نمود که از این قرار هستند:

در اینجا با توجه به عدم توازن بین عرضه و تقاضای پایدار آب، استدلال می‌شود که کاهش احتمالی در مصرف آب از طریق راهکارهای با هدف‌گذاری بهره‌وری، برای تغییرات این محاسبات در ایران کافی نخواهد بود. گرچه سیستم‌های آبیاری نوین می‌تواند کمک شایانی به صرفه‌جویی آب در سطح مزرعه بنماید، اما اثربخشی کلی آنها در کاهش مصرف آب در سطح حوضه آبریز، زیاد نیست. علاوه بر این، کمتر از نیمی از زمین‌های آبی در ایران (یعنی یک چهارم کل زمین‌های زراعی) برای چنین تحولی مناسب هستند. بنابراین، میزان صرفه‌جویی آب از طریق نوین‌سازی سیستم‌های آبیاری در ایران (حدود ۷ میلیارد متر مکعب) در مقایسه با مقدار بسیار زیاد آبی که باید برای کاهشِ تأثیراتِ بحرانِ پیشِ رو صرفه‌جویی شود (حدود ۴۴ میلیارد متر مکعب)، بسیار اندک خواهد بود. سپس نشان داده می‌شود که هزینه‌های سالانه سازگاری با کمیابی آب در ایران از طریق کاهش در زراعت، حدود ۲۵ میلیارد دلار یا ۵/۵ درصد تولید ناخالص داخلی پیش‌بینی‌شده برای آینده است. بر مبنای تحلیل ارائه‌ شده در این مقاله، موارد زیر توسط نگارندگان پیشنهاد می‌شود:

تا زمانی که آب در ایران در دسترس است، تمایل به مصرف آن نیز وجود دارد. بنابراین، اعاده توازن پایدار در عرضه و تقاضای آب در ایران نمی‌تواند بدون کنترل فیزیکی منابع آبی توسط دولت حاصل شود. زمانی که دولت می‌تواند سقفی را در خصوص میزان مصرف آب تعیین و اجرا کند، اعمال رویه‌های تخصیصی کاراتر و آبیاری نوین باید به عنوان گام‌های مکمل در نظر گرفته شود. تشخیص این نکته حائز اهمیت است که بدون کنترل فیزیکی منابع آب توسط دولت، استفاده از آبیاری نوین می‌تواند در واقع منجر به افزایش در مصرف آب شود، زیرا در صورت به روزرسانی سیستم‌های آبی سنتی به سیستم‌های آبیاری نوین، سطح اراضی آبی قابل گسترش است. علاوه بر این، خسارت‌دیدگانِ این تغییر پارادایم پیشنهادی باید از محل بودجه عمومی جبران خسارت شوند، زیرا در غیر این صورت با هرگونه اصلاحاتی مخالفت خواهند کرد.

نمک‌زدایی (برای اهدافی غیر از تأمین آب شهری) به دلیل هزینه‌های سرمایه‌ای بالا، مصرف بسیار زیاد انرژی و آثار زیست‌محیطی فراوان، از گزینه‌های بالقوه به عنوان راهکاری برای حل بحران آب ایران در سطح کلان حذف می‌شود. بنابراین، مشکل کمبود آب ایران باید از طریق ترکیبی از بهبود بهره‌وری آب (مثلاً آبیاری نوین)، حذف انتخابی برخی از فعالیت‌های آب‌بر، و افزایش استفادۀ مجدد از آب تصفیه‌ شده حل و فصل شود.

با توجه به واقعیت‌های چشم‌انداز آب و خاک ایران، می‌توانیم نتیجه‌گیری کنیم که امید برای سطح بالای خودکفایی در بلندمدت، تنها یک راه فرار است. برای اینکه سیاست‌گذاران تصمیمات آگاهانه اتخاذ کنند، کارشناسان و محققان باید یک ساختار مدرن حاکمیت آب برای ایران ایجاد کنند که وضعیت فضایی دسترسی به آب و مجموعه‌ای از قواعد اقتصادی و عادلانه برای توزیع آب در میان ذینفعان مختلف را در بر بگیرد. یکی از موضوعات مهم، تعیین الگوهای کشت منطقه‌ای برای استفادۀ بهینه از آب، پایداری اقلیمی، و سودآوری اقتصادی است. بنابراین کارشناسان باید تلاش‌های خود را معطوف به فعالیت‌های تحقیقاتی و توسعه‌ای معطوف بدارند که نتایج ملموسی به همراه داشته باشد. متخصصان همچنین باید به وضوح و به درستی، حقایق را برای مردم و سیاست‌گذاران تشریح نمایند تا به ایجاد یک برنامۀ ملی برای رسیدگی به بحران آبی سخت ایران کمک کند.

برای دریافت و مطالعه متن کامل این گزارش از لینک دانلود زیر استفاده کنید.


[1].water-intensive

2. (water bankruptcy) اشاره به گفته برخی مدیران و کارشناسان حوزه مدیریت آب در خصوص لزوم به‌کارگیری واژه ورشکستگی آبی به جای بحران آب دارد که مراد از آن قرار گرفتن در مسیر برگشت‌ناپذیر جبران کمبود آب است. (م)