گزارش نشست:

بازآفرینی شهری

نشست «بازآفرینی شهری» شنبه 17 مهر 1397 برگزار شد. آنچه در ادامه می‌آید، خلاصه مطالبی است که در این نشست مطرح شده است.
تصویر بازآفرینی شهری

در نشست بازآفرینی شهری دکتر حسام‌الدین آشنا رییس مرکز بررسی‌های استراتژیک، دکتر ترکان مشاور رییس جمهور در امور بافتهای فرسوده، علی اکبری رئیس سازمان نوسازی شهر تهران، شهربانو امانی و محمد سالاری از اعضای شورای شهر تهران، حضور داشتند. اهم مطالب مطرح شده در این نشست به شرح زیر است:

دکتر آشنا، مشاور رئیس جمهور و رئیس مرکز

وقتی رییس جمهور موضوع بازآفرینی شهری با مدل جدید را ارائه کردند، اختلاف نظری میان وزیر شهرسازی و بخشی از ریاست‌جمهوری وجود داشت.

بخشی از بدنه وزارت راه و شهرسازی با او همراهی کردند، رئیس جمهور با دو بخش دیگر شروع به کار کرد؛ یکی با مدیران کلان‌شهرها و یکی انبوه‌سازان.

انبوه‌سازان به رئیس جمهور تعهد دادند که در صورتی که مکان اولیه اجرای پروژه را در اختیارشان قرار دهد و تقاضا برای خانه‌های ساخته شده را تضمین کند، بدون هزینه دولتی این کار را انجام دهند. به شرطی که تقاضای مؤثر وجود داشته باشد، خانه‌ها ساخته می‌شود.

این ایده مشخصی است که رییس جمهور ارائه کرده و پیگیری هم کرده اما با وجود گشت چند ماه ما هنوز ارزیابی دقیقی از وضعیت این پروژه نداریم، نگرانی من این است که وزارت و سازمان‌ها آن شیوه قبلی نوسازی را رها کرده باشد و این پروژه جدید هم انجام نشود، آن‌وقت 8 سال گذشته و ما هیچ‌کاری برای بافت فرسوده نکرده‌ایم.

دکتر ترکان، مشاور رئیس جمهور در امور بافتهای فرسوده

پس از انقلاب اسلامی خانه‌سازی جایگزین محله سازی شد. حاکم شرع تهران زمین‌ها را می‌بخشید و هرکس همانطور که می‌خواست آن‌ها را می‌ساخت.

از جایی که وزارت راه و شهرسازی با هم ادغام شد، شهرسازی فراموش شد.

ما سه گونه بافت فرسوده داریم: بافت تاریخی مثل محله سیروس، حاشیه‌نشینی که ثمره مهاجرت به شهرهاست و این خانه‌های جدید که بدون ضابطه ساخته شدند.

برنامه‌ریزی درستی برای بارگذاری جمعیت صورت نگرفته است مثلاً 70 درصد جمعیت جهان در سواحل زندگی می‌کنند اما در همه سواحل جنوبی ایران تنها یک ونیم میلیون نفر و 2 درصد جمعیت زندگی می‌کنند.

توجه به مسکن بدون توجه به شهرسازی خطای بزرگی است. سازمان نوسازی 40 درصد از بافت فرسوده تهران را با 12 میلیارد تومان (850 میلیارد تومان به گفته رییس سازمان) بازسازی کرده‌اند اما محله‌سازی نکرده‌اند.

این پروژه چندان درخشان نیست، تصورمان این بود که می‌توانیم زمین‌های وسیعی را از دولت بگیریم اما زمین‌های ناچیزی در دسترس است، الان بعد از همه رایزنی‌ها و تلاش‌های ما، تنها دو قطعه زمین 4 هزار متری در اختیار داریم. ا

این تجربه در ترکیه هم وجود داشته است اما با توجه به تراکم زیاد تهران و بافت فرسوده در تهران این کار ممکن نیست. حداکثر 170 نفر در هکتار در طراحی‌های شهری دیده می‌شود اما میزان تراکم در این برنامه با ایجاد فضاهای محله ممکن نیست.

با این سرعتی که ما داریم میریم و نیازهای حاشیه‌نشینی که پیش روی ما است، با وجود 20 میلیون نفر بدمسکن که در کشور وجود دارد، به حل مساله نمی‌رسیم.

مسیرمان خانه‌سازی است که درست نیست، باید به سمت اصلاح محله‌های موجود.

اعتبارات اختصاص پیدا نمی‌کند.

شهربانو امانی، عضو شورای شهر تهران

آقای ترکان شما هرجایی بودید کارتان را پیش برده‌اید، من نگران بودم با انتخاب شما بولدوزرها به راه بیافتند.

الان زمان مناسبی برای اجرای این پروژه نیست: ما هنوز گرفتار مسکن مهر هستیم.

این کار ممکن نیست: در شرایط تحریم و کمبود بودجه هستیم. بودجه عمرانی تخصیص نمی‌یابد و باید با داشته‌های خود در این زمان بسازیم.

در ترکیه هم که از آن الگوبرداری شده، ابتدا زیرساخت‌های محله ساخته شده است و از سوی دیگر در آن‌جا با این مساله تراکم روبرو نیستیم با این وجود مساله gentrification آنجا هم اتفاق افتاده است.

با شرایط موجود حتی بخش خصوصی هم قادر به فعالیت در این موضوع نیستند. هم سرمایه‌های کمتری دارند و هم تمایلی به ریسک کردن در این وضعیت موجود ندارند.

الان اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی برای مشارکت مردم وجود ندارد.

بنابراین فکر می‌کنم جلوی ضرر را از هرجایی بگیریم منفعت است.

محمد سالاری، عضو شورای شهر تهران

من از مخالفان این طرح ِرییس جمهور بوده‌ام.

در نطق پیش از دستور در شورا نیز به انتخاب آقای ترکان اعتراض کرده‌ام، وقتی وزارت شهرسازی وجود دارد چرا باید مشاور داشته باشد.

طرح رییس جمهور اتفاقاً اساساً خانه‌سازی است.

اجماعی بین نخبگان هست که این طرح نسبت به طرح‌های قبلی کامل‌تر است. بنابراین الان شیوه مداخله مناسب داریم.

ستاد بازآفرینی هم ایجاد شده که ساختار سازمانی مناسبی برای این کار است.

با افراد زیادی صحبت شد و کسی نمی‌پذیرفت که ریاست این ستاد را بپذیرد چون می‌ترسیدند که با این عنوان باید پاسخگوی افکار عمومی باشند.

مهم‌ترین اشکال این برنامه هماهنگی است.

ارکان این مجموعه هماهنگی در دولت است که با حاکمیت شهری همراهی نمی‌کنند و از سوی دیگر ما داریم کارهای قبلی را در این مسیر انجام می‌دهیم.

در مدل جدید 40 نهاد مختلف تعریف شده‌اند و سهم شهرداری‌های 30 درصد، 40 درصد بخش خصوصی سرمایه‌گذار و مالک است، 30 درصد هم سهم دولت.

ملک مردم آماده است، سرمایه‌گذار هم هست، 30 درصد شهرداری هم در کمیسیون شهرسازی به صورت بسته‌های تشویقی و بخشودگی عوارض و یارانه طراحی ایرانی-اسلامی آماده است.

سهم دولت هماهنگی در میان دستگاه‌هاست که با انتخاب آقای ترکان بیشترین ناهماهنگی را به وجود آورده‌اید که با این انتخاب اصلاً دلسردی به وجود آورده است.

دولت به‌جای اینکه وزارتخانه‌ها را مجبور کند زمین‌هایشان را معرفی کنند، بیاید مهم‌ترین مشکل بافت فرسوده که خدمات شهری است را حل کنید. می‌خواهند در سرانه‌های خدماتی انبوه‌سازی کنند آن‌هم در جایی که 380 نفر در هکتار تراکم جمعیتی دارد. دوستان گفتند محله‌سازی جایگزین می‌کنیم. کسانی که این حرف را می‌زنند هیچ شناختی نسبت به بافت فرسوده ندارند.

اگر موفق به اینکار هم بشویم، محله قبلی با ساکنین جدیدی جایگزین می‌شود چون ین بافت‌های جدید اصلاً نسبتی با شیوه معیشت و اقتصاد محلات ندارد.

پیشنهاد من این است که دولت به‌جای مداخله مستقیم که تجربه ناموفق قالیباف بوده است. او می‌خواست در محله نوبخت با بسیج همه امکانات بیست هزار واحد مسکونی بسازد، نشد و رسید به 4500 واحد، یک طرح ورشکسته شد که هنوز مردم و شهرداری درگیر آن هستند.

تسهیلاتی را که می‌خواهید به انبوه‌ساز بدهید را بیایید به صورت بخشودگی‌ها و برخی بسته‌های تشویقی به مالکان خانه‌های فرسوده بدهید، این تجربه قبلاً هم انجام شده و در ده سال آینده همه بافت فرسوده احیا می‌شود.

ممکن است در برخی از محله‌های شهری مانند شمیران نو این بسته مؤثر باشد اما نمی‌تواند نسخه واحدی برای همه محله‌ها باشد.

علی اکبری، رئیس سازمان نوسازی شهر تهران

کاربرد واژه بازآفرینی شهری در سال‌های اخیر خیلی زیاد شده است. وقتی سیر تحول مداخله در عرصه‌های ناکارآمد شهر را نگاه می‌کنیم معمولاً همیشه محتوا عوض شده و بعد عنوانی را برایش گذاشته‌اند.

رویکردها جایگزین قبلی‌ها نشده‌اند و هرکدام از این‌ها محتوایی دارند که ممکن است هنوز هم وجود داشته باشند مثلاً در انگلستان هنوز سند بازسازی وجود دارد.

به نظر می‌رسد ترجیح فردی برای استفاده از کلمه‌ای است که مدیران بیشتر می‌پسندند.

در جلسه قبل آقای آخوندی انتظاراتی از برنامه اعلام کردند از جمله اشتغال و.. که واقع‌بینانه به نظر نمی‌رسد.

بالاخره آخرین منابع علمی موجود می‌گوید بازآفرینی باید اصول داشته باشد:

1- استراتژی داشته باشد.

2- پایدار باشد.

3- مبتنی بر دخالت همه ذینفعان باشد.

ما مسیری را در کشور داشتیم می‌رفتیم که مبتنی بر یادگیری از تجربه‌های گذشته بود، در دهه چهل پاک‌سازی زاغه‌ها را داشتیم، در دهه 60 روان‌بخشی را رسیدیم اما به خاطر جنگ فرصت اجرا را پیدا نکردیم، رویکرد تجمیع در دهه هفتاد، دهه هشتاد به تسهیلگری رسیدیم، دهه 90 به اقدام هماهنگ رسیدیم و کم‌کم همه اینها داشتند همدیگر را تکمیل می‌کردند تا در سال 93 سند بازآفرینی شهری به تصویب هیات وزیران رسید که مبتنی بر یک خرد کارشناسی بود که اگرچه نخبه‌محور بود بعد به برنامه بازآفرینی شهری رسیدیم، فکر کردیم خیالمان راحت شد دیگر هیچ‌کس به بولدوزر انداختن توی بافت فکر نمی‌کند، دیگر لازم نیست آدم‌ها را توجیه کنیم که نمی‌شود مثل نواب و مثل بافت اطراف حرم کار کرد. یکدفعه آقای رییس جمهور فرمایشاتی گفتند که مقابل مسیری بود که ایران در موضوع بافت‌های فرسوده داشتند. حتی با برنامه‌ای که در همین دولت تنظیم شده مغایرت دارد.

گفته‌اند که انبوه‌سازان رفته‌اند پیش رییس جمهور رانت عظیمی را خواسته‌اند و در باغ سبز هم نشان داده به این‌ها، در نهایت در دفتر آقای نهاوندیان، حرف انبوه‌سازان نشدنی و کارشناسی نشده بود، این‌ها آمده بودند که کار خودشان را راه بیندازند، کسانی از بانک مرکزی هم بودند، از سازمان برنامه هم بودند، این حرف را هیچ‌کس نپذیرفت.

این عاقلانه نیست که رانتی را در اختیار یک انبوه‌ساز خاص قرار دهند.

در تهران مهم‌ترین مشکل ما خدمات است، جایی ممکن است نیاز به تجمیع و بازسازی باشد، یک جایی ممکن است محافظت محور باشد، یک جایی گردشگری باشد، ما اصلاً نمی‌توانیم نسخه یکسان بدهیم، این در الگوبرداری هم صحت دارد. در بافت‌های فرسوده میانگین تراکم 350 نفر است، ما 600 نفر هم داریم، در بدترین محله آنکارا، تراکم 56 نفر در هکتار است، با 120 درصد تراکم مشکلشان حل می‌شود درحالی‌که ما زیر 300 درصد جواب نمی‌ده، می‌گویند هرکسی بیاید مشارکت کند به ازای یک متر زمین، نیم متر آپارتمان می‌دهیم. ما کرده‌ایم اینکار رو، تو هزار موردی که انجام دادیم، میانگین آپارتمانی که به مردم دادیم 1.6 متر مربع بوده‌است، به خاطر همین الگوی سکونتی که به این بافت وابسته است، شما زیر اون بهش بدید نمیاد مشارکت کنه. در ترکیه می‌گویند اگر مشارکت نکند بولدوزر میندازیم، آب و برقش رو قطع می‌کنیم، اینجا میتونیم اینکارو بکنیم؟ شما یک مورد این کار را بکنید، ببینید تو فضای مجازی چه اتفاقی می‌افتد. چند بار قضات جرات کرده‌اند حکم ماده 9 بدهد و نیروی انتظامی جرات کرده این حکم را اجرا کند. در ضمن در تجربه آنکارا، اون زاغه‌نشین رفته یک جای دیگر یک آلونک برای خودش ساخته.

ما داریم این پروژه را انجام می‌دهیم، 15 تا پروژه را برنامه‌ریزی کرده‌ایم، فردا جلسه توسعه‌گران است. ولی این را به عنوان یک الگوی همه شمول نگاه نکینم، از 70 تا زمینی که قرار بود دستگاه‌ها در اختیار این پروژه قرار بدهند، الان دوتا زمین چهار هزار متری به ما رسیده و حتی اون هم هنوز صورتجلسه نشده است.

نماینده انبوه‌سازان: رهبر

اگر انگیزه برای انبوه‌سازان انگیزه به وجود بیاید، خود سرمایه‌گذاران و توسعه‌گران تشخیص می‌دهند چه کاربری باید ساخته شود.

در محله سیروس، قبل از عید به سختی متری سه میلیون فروخته می‌شود و تازه اهالی همان محله هم نیستند.

آن کاربری درست نبوده، شاید به تناسب بازار باید تجاری می‌ساختیم یا انبار برای بازار می‌ساختیم.

مسکن مهر شورای مسکن داشت و ماهی یک بار تشکیل می‌شد و مشکلات مطرح می‌شد اینجا مشکلات مطرح نمی‌شود. باید مصوبات اجرا شود، بسته‌های تشویقی واقعاً اجرا شود. در مسکن مهر این‌ها اجرا نمی‌شود با چه اعتمادی باید بیاییم دوباره وارد ساخت‌وساز بشویم. بخش خصوصی باید ببیند این‌ها واقعاً اجرا می‌شود، دستگاه‌ها به مصوبه هیات دولت اعتنایی ندارد و بر اساس قانون عمل می‌کند.

ستاد بازآفرینی شهری برای روان شدن کارها، با حضور استانداری جلسه تشکیل دهند و دستگاه‌ها واقعاً وارد عمل شوند.

طراحی و مناسب تشخیص دادن برنامه و کاربری بافت با طرح جامع را انجام دهید، مصوبه بخش خصوصی را سریع بگیرید و طراحی و ساخت را بسپارید به بخش خصوصی.

علی‌خانی

در جلسات مختلف تاکید رییس جمهور روی مسکن است، در تهران با محاسبه کارشناسی می‌توان نشان داد که مسکن راهکار نوسازی نیست. ما در ایران از ابتدای انقلاب، دو برابر تعداد واحدهای فرسوده مسکن تولید کرده‌ایم، هیچ تاثیری هم در نوسازی نداشته است. می‌توان نتیجه گرفت که مسکن راه حل نوسازی نیست.

مسکن نهایتاً به گروه‌های دیگری رسیده است. در تهران 40 درصد بافت نوسازی شده، 62 درصد بافت فرسوده مسکونی است درحالی‌که در تهران این رقم 29 درصد است، سطوح نوسازی شده 39 درصد است که یعنی از میانگین 29 درصد شهر تهران عبور کرده‌ایم. 850 میلیارد ریال بخشودگی عوارض پروانه داشته‌ایم، 200 هزار واحد تولید شده‌است.

خود شهرداری تهران خیلی متمرکز، 1000 میلیارد هزینه کرده و 5000 واحد تولید کرده.

اشکالات این برنامه:

- سرانه خدمات تأمین نمی‌شود

- کیفیت ساخت‌وساز کاهش می‌یابد و مطلوب نیست

امسال شهرداری تهران 250 میلیارد بودجه گذاشته برای تأمین خدمات بافت فرسوده، این تغییر رویکرد شورای شهر است.

ایده ورود توسعه‌گران برای اصلاح و تأمین خدمات، در شورای شهر هم مطرح و ارزیابی شد. تزار اقتصادی این امر -700 میلیارد تومان است و فقط در بخش مسکن می‌تواند مؤثر باشد، بازهم تأمین خدمات به عهده شهرداری است، خب همین حالا هم می‌تواند این‌کار را بکند، نیازی به اقدامات عجیب غریبی نداریم.

تاکید برنامه بازآفرینی باید روی تأمین خدمات و عرصه‌های عمومی باشد.

115184
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.