متحدان ناراضی و ناکامی‌های آمریکا در غرب آسیا

هر چند پیش از سفر رئیس جمهوری آمریکا به منطقه، تحلیل‌های زیادی درباره اهمیت و نتایج احتمالی این سفر وجود داشت اما با پایان یافتن سفر، تحلیل‌ها به‌سوی انتقاد از عملکرد آمریکا و بی ثمر بودن سفر بایدن به منطقه چرخش پیدا کرد.
در همین راستا اندیشکده‌های آتلانتیک و ویلسون و نشریه فوربس در تحلیل‌های جداگانه به بررسی نتایج سفر بایدن پرداختند که محورهای آن بدین شرح است.
تصویر متحدان ناراضی و ناکامی‌های آمریکا در غرب آسیا

مقدمه
نخستین سفر بایدن به منطقه غرب آسیا به عنوان رئیس جمهور آمریکا تقریباً بدون هیچ رویداد یا هیجان خاص بود. این سفر نتیجه قابل توجهی دربر نداشت و قرار هم نبود نتیجه خاصی داشته باشد. این سفرِ بی‌فایده همچنین یک عقبگرد بزرگ برای منافع آمریکا و مؤید آن چیزی بود که بسیاری از مدت‌ها پیش در ارتباط با آن گمانه زنی می‌کردند: متحدان می‌‌توانند به دلخواه خود به آمریکا بی احترامی‌یا آن را تضعیف کنند.
بایدن در این سفر درصدد تامین نفت آمریکا در پی بروز بحران اوکراین بود اما نه به دلیل دیپلماسی نادرست یا اشتباهتش، بلکه به دلیل شکست‌های طولانی مدت در راهبرد کلان آمریکا نتوانست با عربستان سعودی در ارتباط با افزایش تولید نفت به توافق دست یابد. با وجود انبوهی از توافق‌های حاصل شده، دولت بایدن به دلیل ناکامی‌در متقاعد کردن عربستان سعودی برای افزایش تولید نفت دست خالی از این سفر بازگشت. سعودی‌ها تنها وعده دادند که در ارتباط با مسائل نفتی با آمریکا "مشورت" خواهند کرد. آنها در عین حال تأکید کردند قادر به افزایش تولید نفت نیستند.
عملکرد متحدان آمریکا
کمتر از 24 ساعت پس از خارج شدن بایدن از منطقه، امارات متحده عربی یک شهروند آمریکایی به نام "عاصم غفور" را با اتهاماتی مبهم، به سه سال حبس محکوم کرد. غفور یکی از اعضای هیأت مدیره یک سازمان غیرانتفاعی بود که جمال خاشقجی روزنامه نگار واشنگتن پست به ایجاد آن کمک کرد. چنین اقدامات تحریک‌آمیزی نشان دهنده یک روایت طولانی و ماندگار در خاورمیانه است، روایتی که در آن آمریکا بارها و بارها ثابت کرده است قادر به پاسخگویی و نشان دادن واکنش نیست و حکومت‌های منطقه از مرز محدودیتها عبور می‌کنند تا ببینند تا کجا می‌توانند پیش بروند، و متوجه می‌شوند محدودیتی وجود ندارد. عربستان سعودی مثال واضح تری است. عربستان جمال خاشقجی را در کنسولگری خود در ترکیه به قتل رساند اما محمد بن سلمان ولیعهد سعودی پس از این قتل تنها به چهار سال نیاز داشت تا خود را بازیابد. پس از آن هم شاهد کیفیت نخستین برخورد او با جو بایدن بودیم.
عربستان سعودی و امارات عربی برای آمریکا کشورهای اقماری محسوب می‌شوند و برای امنیت و بقای خود به قدرت آمریکا وابسته هستند. اگر آمریکا ارائه همه تدارکات نظامی، از جمله قطعات یدکی و تعمیر و نگهداری تجهیزات و همچنین آموزش و پشتیبانی لجستیکی را به حالت تعلیق در آورد، ارتش آنها در مدت زمان کوتاهی زمین گیر می‌شود. این گونه رفتارها نه تنها راهبرد آمریکا را دچار مشکل می‌کند بلکه هویت آمریکا را هم زیر سوال خواهد برد.
آمریکا سیاست طرفداری از این رژیم‌ها را در پیش گرفته است اما این حکومت‌ها حتی تظاهر به احترام هم نمی‌کنند. در واقع آمریکا سیاست "اهرم معکوس" را در رابطه با حکومت‌های عرب بکار گرفته است. آمریکا به ندرت برای حمایت نظامی‌از خلیج فارس شرط تعیین می‌کند. کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز به نوبه خود، این کمک را بدیهی و حق خود می‌دانند. نتیجه این اقدامات شامل تشدید سرکوب‌ها در این کشورها، از جمله آزار و اذیت و بازداشت شهروندان آمریکایی است.
با توجه به شعارهای آمریکا، این کشور باید از حقوق بشر دفاع کند اما نادیده گرفتن آن شاید در صورت قابل اعتماد بودن متحدان توجیه شود ولی واقعیت آنست که عربستان سعودی و امارات متحدان قابل اعتماد آمریکا نیستند. آنها از جمله در حوزه سیاست خارجی، با جسارت و بدون مسئولیت پذیری رفتار می‌کنند و فهرستی در حال گسترش از اقداماتی دارند که برای آمریکا ناخوشایند است از جمله تلاش برای نزدیک شدن به چین، رویکرد آشتی جویانه در قبال روسیه، ربودن نخست وزیر لبنان، دامن زدن به جنگ طولانی مدت در یمن و حمایت از طرف مقابل آمریکا در لیبی.
واکنش سرد به جنگ سرد آمریکا
جو بایدن رئیس جمهور آمریکا تلاش کرد 9 رهبر عرب را که در عربستان سعودی با آن‌ها دیدار کرد در این باره متقاعد کند که جنگ سرد در غرب آسیا در حال شکل گرفتن است و آن‌ها باید در کنار آمریکا علیه روسیه و چین قرار گیرند. اما حتی زمانی که ایران را به این معادله اضافه کرد، هیچ پاسخی از سران عرب برای پیام خود دریافت نکرد.
سخنان بایدن در ارتباط با تداوم روند دیپلماتیک در برخورد با ایران سبب خوشحالی "تندروها"ی شورای همکاری خلیج فارس- عربستان سعودی، امارات و بحرین- نشد. این کشورها با تلاش‌های او برای احیای توافق هسته ای سال 2015 مخالفند، توافقی که دونالد ترامپ رئیس جمهور پیشین آمریکا در سال 2018 از آن خارج شد.
دراین شرایط، شرکای عرب آمریکا در منطقه خلیج فارس و سه کشور مصر، اردن و عراق حضور آمریکا در منطقه را رو به افول می‌بینند و به جنگ سردِ احیا شده برسر اروپا واکنش نشان نمی‌دهند. آن‌ها یا در حاشیه ایستاده اند یا اغلب روابط خود را با روسیه و چین گسترش می‌دهند و از تبعیت از آمریکا و متحدان اروپایی اش در اعمال تحریم علیه روسیه خودداری کرده اند. این کشورهای تولیدکننده نفت به رهبری عربستان سعودی به همکاری نزدیک با روسیه که یک صادرکننده بزرگ نفت است، برای بالا نگه داشتن قیمت نفت همچنان ادامه می‌دهند.
"عبد العزیز بن سلمان بن عبد العزیز آل سعود" وزیر نفت عربستان سعودی در 16 ژوئن در سفر به مسکو، روابط بین عربستان سعودی و روسیه را "به گرمی‌هوای ریاض" توصیف کرد. علاوه بر این، عربستان سعودی مقادیر زیادی نفت کوره و گازوئیل از روسیه وارد می‌کند تا نفت خام خود را برای صادرات آزاد کند. از سوی دیگر، عربستان سعودی اکنون نفت زیادی به چین که به شدت تشنه نفت است صادر می‌کند، کشوری که نقض حقوق بشر توسط عربستان سعودی را مورد قضاوت قرار نمی‌دهد. علاوه بر این تبلیغ بر روی اصلاحات داخلی در عربستان می‌تواند اهرم فشار همیشگی آمریکا علیه این کشور را کاهش دهد.
بی تعهدی آمریکا در قبال منطقه
بایدن در تلاش بود نگرانی کشورهای عرب خلیج فارس را از احتمال خارج شدن آمریکا از خاورمیانه و کنار گذاشتن مقابله با چین و روسیه بخصوص پس از تهاجم روسیه به اوکراین، بر طرف کند. اما جزئیات جدیدی درباره آنچه دولتش قصد دارد در صورت ماندن در خاورمیانه انجام دهد ارائه نکرد. بایدن در این سفر تنها همان "خط قرمز" را که قبلاً ترسیم کرده بود، تکرار کرد که اجازه نمی‌دهد ایران به بمب هسته‌ای دست یابد.
او هیچ تعهد جدیدی از سوی آمریکا برای تأمین امنیت عربستان سعودی یا سایر کشورهای عربی نداد و تنها گفت به آنها در تلاش‌هایشان برای انجام این کار کمک می‌کند. در این سفر هیچ اشاره‌ ای به تشکیل "ناتوی خاورمیانه‌" که آمریکا از تشکیل آن‌ها حمایت کرده بود، نشد. این در حالی است که ملک عبدالله پادشاه اردن پیش از برگزاری این نشست خواستار تشکیل چنین ائتلافی شده بود. بایدن حتی در سخنان خود به این موضوع اشاره نکرد که دولتش آماده لغو ممنوعیت ارائه "تسلیحات تهاجمی" به عربستان سعودی است.
این در حالی است که پیش از این سفر و در واکنش به جدیدترین تلاش‌های عربستان برای پایان دادن به تهاجم به یمن، گفته می‌شد او ممکن است این ممنوعیت را لغو کند. بایدن همچنین چیزی در این باره نگفت که آیا دولتش بر برنامه فروش جنگنده‌های اف 35 به امارات- که کنگره آمریکا با آن مخالفت کرده است- تأکید خواهد کرد یا از آن دست خواهد کشید؟
نتیجه گیری
بایدن به دلیل شکست دو حزبی در تعیین چشم انداز راهبردی آمریکا در خاورمیانه – در سیاست امنیتی و انرژی – وارد یک ماجراجویی بیهوده شد. کشورهای جهان از جمله کشورهای منطقه، سیاست خارجی آمریکا طی سال‌های قبل را مدنظر قرار داده و به این نتیجه رسیده اند که آمریکا قصد ندارد مانند گذشته در منطقه حضور داشته باشد و جهان بسوی چند قطبی شدن در حرکت است. بنابراین به سوی ایجاد ائتلاف‌های منطقه ای روی آورده اند تا اتکای خود به آمریکا را کاهش دهند. همین مسئله باعث کاهش نفوذ آمریکا در این منطقه و میان کشورهای آن شده است.

*انتشار‌ این مطلب لزوما به معنای تایید محتوا توسط مرکز بررسی‌های استراتژیک نیست و صرفا به‌منظور بهره‌برداری نخبگانی منتشر شده است.

136285
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.