رویکرد جدید فرانسه به منطقه ساحل آفریقا

خروج فرانسه از مالی تا پایان تابستان را نباید به معنای پایان کنش‌گری پاریس در منطقه ساحل آفریقا تفسیر کرد بلکه کانون تمرکز این کشور در عملیات مقابله با تروریسم به کشورهایی نظیر چاد منتقل خواهد شد. در این چارچوب، فرانسه کمک‌های توسعه‌ای و اقتصادی خود به کشورهای منطقه را افزایش خواهد داد تا از ظهور زمینه‌های رشد تروریسم جلوگیری به عمل آورد.
منطقه ساحل آفریقا که میان صحرای بزرگ آفریقا و کشور سودان قرار دارد، یکی از مناطق تحت نزاع طی دهه‌های اخیر بوده و این مسئله، توجه کنشگران فرامنطقه‌ای از جمله فرانسه را برای این نقش‌آفرینی در این منطقه جلب کرده است.
پایگاه اطلاعاتی استرتفور در گزارشی اهم مباحث مربوط به کیفیت کنش‌گری پاریس در این منطقه از آفریقا را مورد بحث قرار داده است در این گزارش ذیلاً بیان می‌شود.
تصویر رویکرد جدید فرانسه به منطقه ساحل آفریقا

ماهیت رویکرد جدید فرانسه به منطقه ساحل آفریقا
تغییر نگاه پاریس به تحولات این منطقه، محصول ادراک جامعه اطلاعاتی و مقامات این کشور نسبت به تداوم بی‌ثباتی در بلندمدت است که پاریس باید خود را برای این شرایط آماده سازد و در این چارچوب، کمک‌های خود را به ارتش‌های منطقه از جمله ارتش نیجر افزایش خواهد داد. با این حال، خروج نیروهای فرانسوی از مالی و عدم توان کنش‌گری مؤثر در این کشور، احتمالا محیط امنیتی منطقه را با چالش‌های فزاینده روبرو سازد.
امانوئل مکرون رئیس‌جمهور فزانسه روز ۱۳ ژوئیه پس از خروج نیروهای فرانسوی از مالی، از ضرورت «تجدیدنظر» در مورد کیفیت حضور نیروهای فرانسوی در آفریقا سخن گفت. مکرون اعلام کرد فرانسه آمادگی دارد تا ضمن ارائه کمک‌های اطلاعاتی و آموزش دادن سربازان کشورهای واقع در منطقه ساحل آفریقا، کمک‌های خود را به ارتش‌های منطقه افزایش دهد.
مکرون همچنین بر همکاری و هماهنگی بیشتر با سایر اعضای اتحادیه اروپا در منطقه ساحل آفریقا تأکید کرد. این اظهارات در شرایطی بیان شد که پس از پیروزی دوباره مکرون در انتخابات ریاست جمهوری فرانسه، برخی از وزرای کابینه او به آفریقا سفر و با مقامات کشورهای مختلف دیدار و گفتگو کردند. در این میان، نیجر از ۱۴-۱۶ ژوئیه میزبان کاترین کولونا وزیر خارجه و سباستین لکورنو وزیر دفاع فرانسه بود.
ارزیابی‌ها در باب حضور فرانسه در منطقه ساحل آفریقا حکایت از آن دارد که تا پایان تابستان، پاریس همه نیروهای خود را از مالی خارج خواهد کرد. فرانسه این تصمیم را در ماه فوریه و پس از آن اتخاذ کرد که اطلاعات به دست آمده از رابطه دولت مستقر در این کشور با گروه روسی واگنر حکایت می‌کرد. به همین علت، فرانسه روز ۱ ژوئیه طی بیانیه‌ای رسماً از پایان عملیات نیروهای ضربت نظامی ‌اتحادیه اروپا موسوم به «تاکوبا» در آفریقا خبر داد.
تاکوبا وظیفه داشت ضمن حمایت امنیتی و اطلاعاتی از کشورهای منطقه، از فعالیت گروه‌های تروریستی در مرز میان سه کشور مالی، نیجر و بورکینافاسو جلوگیری به عمل آورد. علاوه بر آن، متزلزل شدن جایگاه متحدان فرانسه در کشورهای منطقه به ویژه بورکینافاسو و چاد، موضع پاریس را در تحولات منطقه طی ۱۸ ماه اخیر تضعیف کرده است.
چشم‌انداز حضور نظامی ‌فرانسه در منطقه
در رویکرد جدید به منطقه ساحل آفریقا، کشور چاد جای مالی را خواهد گرفت و به کانون تمرکز نیروهای فرانسوی تبدیل خواهد شد. هدف پاریس از این تصمیم، تقویت توانمندی نیروهای نظامی ‌چاد برای مقابله با گروه‌های تروریستی از یکسو و جلوگیری از گسترش گرایشات ضد فرانسوی میان جوامع محلی در منطقه ساحل آفریقا است. با این حال، خروج نیروهای فرانسوی از مالی و پایان حمایت هوایی از این کشور، وضعیت امنیتی این کشور را در‌هاله‌ای از ابهام قرار خواهد داد چرا که نه نیروهای امنیتی مالی و نه گروه واگنر نمی‌توانند جایگزین نیروی هوایی فرانسه برای مقابله با تروریست‌ها شوند.
در چارچوب این رویکرد جدید، فرانسه کمک‌های توسعه‌ای و حمایت خود را از سایر کشورهای منطقه افزایش خواهد داد تا خطر گسترش تروریسم در منطقه را کاهش دهد. بدین منظور، کمک‌های پاریس به کشور نیجر افزایش خواهند یافت تا این کشور را از خطر گروه‌های تروریستی فعال در مالی و نیجریا مصون کند.
یکی از آخرین اقدامات فرانسه برای اعطای کمک‌های توسعه‌ای به نیجر، تصویب وام ۵۰ میلیون یورویی و اعطای ۲۰ میلیون یورو کمک غذایی به این کشور بود. ارزیابی‌ها حکایت از آن دارد که کمک‌های توسعه‌ای فرانسه به کشورهای منطقه در سال ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ افزایش خواهد یافت تا از طریق بهبود شرایط اقتصادی، مانع از رشد تروریسم در منطقه شود.
چشم‌انداز امنیت منطقه‌ای در سایه خروج فرانسه از مالی
هرچند خروج فرانسه از مالی و افزایش کمک‌ها به کشورهای منطقه، توان دفاعی این کشور‌ها را برای مقابله با تروریسم افزایش خواهد داد ولی خروج از مالی در کنار افزایش خشونت‌ها در بورکینافاسو احتمالا محیط امنیتی منطقه ساحل را با بی‌ثباتی روبرو خواهد ساخت.
ضعف نیروی هوایی ارتش مالی و خشونت‌‌های گسترده در داخل شرایط مساعدی را برای گروه‌های تروریستی جهت کنترل بخش‌هایی از خاک این کشور پدید می‌آورد که متضمن ناامنی نه تنها در خود مالی بلکه در کشورهای همسایه آن هم خواهد بود. از سوی دیگر، هرچند کمک‌های مستشاری و اطلاعاتی فرانسه به کشورهای منطقه برای مقابله با تروریسم گسترش می‌یابد ولی این کشورها بدون ارسال تجهیزات پیشرفته از سوی دولت‌های فرامنطقه‌ای از جمله فرانسه، قادر به مقابله مؤثر با گروه‌های تروریستی فعال در سطح منطقه نیستند.
از سوی دیگر، گرچه راهبرد جدید نظامی ‌فرانسه در منطقه ساحل آفریقا متمرکز بر کشور نیجر است، موفقیت این راهبرد وابسته به تعامل مؤثر با بورکینافاسو است که دولت آن در حال فاصله گرفتن از فرانسه است. عملیات‌های نظامی ‌فرانسه در بورکینافاسو احتمالا در میان‌مدت تداوم خواهد یافت ولی دولت این کشور، افزایش حضور نیروهای فرانسوی را نمی‌پذیرد و در نتیجه، گسترش دامنه فعالیت گروه‌های تروریستی در بورکینافاسو دور از انتظار نیست.
گسترش احساسات ضد فرانسوی مهم‌ترین چالش برای کنش‌گری پاریس در منطقه ساحل آفریقا است و مردم این کشورها، اعزام ۲۴۰۰ نیروی فرانسوی مستقر در مالی به کشورشان را برنمی‌تابند. به منظور کنترل این احساسات ضد اروپایی و ضد فرانسوی، پاریس اعلام کرده‌ است که این نیروها تحت امر دولت‌های محلی خواهند بود و دست به اقدامات خودسر نخواهند زد.
در چارچوب عملیات مقابله با تروریسم، احتمالا کمک‌های خود به کشورهای ساحلی آفریقا جهت مقابله با گروه‌های تروریستی در منطقه خلیج گینه افزایش دهد و یا پیشنهاد اعزام نیروهای ضربت نظامی‌را به سایر کشورهای واقع در منطقه ساحل آفریقا با اعضای اتحادیه اروپا مطرح کند.
نتیجه‌گیری
کشورهای منطقه ساحل آفریقا در سالیان اخیر کوشیده‌اند ضمن تداوم همکاری‌ها با فرانسه، مسئولیت عملیات را برعهده بگیرند و در مسیر کاهش وابستگی به پاریس قدم بردارند که این امر با افزایش احساسات ناسیونالیستی و گرایشات ضد فرانسوی در کشورهای منطقه همراه بوده است. با این حال، عملکرد ضعیف دولت‌های منطقه در مقابله با تروریسم می‌تواند مشروعیت آن‌ها را نزد جوامع محلی خدشه‌دار سازد و زمینه برای تحولات سیاسی خشونت‌آمیز از جمله کودتا پدید آید.
کارشناسان بر این باورند پدید آمدن خلأ امنیتی در منطقه پس از خروج فرانسه از مالی و بی‌ثباتی سیاسی در منطقه ساحل آفریقا می‌تواند موج جدیدی از مهاجران را روانه اروپا و شمال آفریقا کند که فشار را بر مرزهای جنوبی اتحادیه اروپا افزایش خواهد داد.


*انتشار این مطلب لزوما به معنای تایید محتوا توسط مرکز بررسی‌های استراتژیک نیست و صرفا به‌منظور بهره‌برداری نخبگانی منتشر شده است.

136289
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.