مدیریت دانش راهبردی نظام سیاسی از طریق تدوین تاریخ سیاستی

پس از گذشت چهار دهه از عمر نظام مقدس جمهوری اسلامی، اکنون بر همه مدیران ارشد و آحاد شهروندان روشن شده که یکی از مهم‌ترین گرفتاری‌های مدیریتی و راهبردی کشور، روزمرگی و عدم تدوین تجارب و مکتوب کردن مستندات سیاستی بوده و هست.

دکتری جامعه‌شناسی دانشگاه تهران

تصویر مدیریت دانش راهبردی نظام سیاسی از طریق تدوین تاریخ سیاستی

این نقیصه اصلی در بخش‌های مختلف زیربنائی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، انرژی، آموزش و ... به چشم می‌خورد و موجب هدر رفتن منابع، اتخاذ سیاست‌های تکراری و گاهاً شکست خورده، عدم یادگیری، عدم امکان انتقال تجارب سیاستی به نسل‌های آینده مدیریتی و عدم آموزش آنها به مدیران جوان شده و می‌شود. بخصوص آنکه در جمهوری اسلامی بواسطه ماهیت مردم‌سالارانه آن، برگزاری مستمر انتخابات و تغییر مکرر دولت‌ها و بافت و ساختار مدیران ارشد مسئله مدیریت دانش و تدوین تاریخ سیاستی حائز اهمیت فراوان است.

این رویکرد موجب تثبیت، مستندسازی، اصلاح و ارتقاء تجارب بدست آمده مدیران ارشد کشور (و هر آنچه نظام و دولت در عرصه عمل و اقدام و با هزینه‌کرد از منابع عمومی کشور انجام داده است) می‌شود و بایستی توسط رهبران و مراکز تصمیم‌سازی کشور تشویق و پشتیبانی شود و نه صرفاً بعنوان یک اقدام تفننی یا دانشگاهی یا تاریخی و روشنفکرانه به آن نگریسته شود.

منشاء ادبیات تاریخ سیاستی در ایران

تدوین تاریخ سیاستی که منشاء و مأخذ ادبیات آن به مدیریت مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری در سال‌های 1400-1392 باز می‌گردد، با این بصیرت راهبردی مطرح و پیش‌روی دولت و نظام تدبیر وقت گذاشته شد که سطح تفکر و نگاه مسئولان و مدیران را اندکی از امور روزمره فراتر برده و تلاش کند تا با تدوین، مکتوب‌سازی و مستندسازی آنچه در پس ذهن و در پشت تصمیمات خود دارند،‌ اهداف، غایات و منظورهای غیررسمی نانوشته را نیز برای ثبت در تاریخ و برای انتقال و آموزش به مدیران جوان و بخصوص به دولت (های) آینده به ودیعت گذارند.

روش‌های انجام تاریخ سیاستی

بنابراین بهترین روش برای تدوین تاریخ سیاستی یعنی مستندسازی نحوه و سازوکار نائل آمدن مدیران به یک مجموعه سیاست‌های مشخص (برای شناسائی، اولویت‌بندی، شناسائی راه‌حل‌ها، انتخاب گزینه مناسب و ارزیابی برای حل یک مسأله مشخص و بطور کلی چرخه سیاستگذاری) گفتگوی رودررو یا مصاحبه‌های عمیق تشخیص داده شد که سبک و روش جاافتاده و مقبولی بوده است.

تفاوت ایده این مرکز درباره «تاریخ سیاستی» نسبت با سایر گفت‌وگوهای شفاهی

اما تفاوت مهم ایده مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری درخصوص تاریخ سیاستی که وجه متمایزی نسبت به سایر گفتگوهای شفاهی رایج دارد آن است که این دست پروژه‌ها بایستی توسط دولت و نظام سیاسی وقت پشتیبانی و حمایت شود و به مثابه نوعی نظام مدیریت دانش (با رویکرد کیفی) در نظر گرفته شود یعنی یک امر تفننی و یا صرف تاریخی نیست و قرار نیست که با عده‌ای از مدیران، مسئولان، وزرا و مقامات سیاسی و اجرائی پس از چند دهة از گذشتن از مسئولیت‌شان گفتگو شود بلکه در همان زمان خدمت گفتگو می‌شود.

نکته مهم دیگر به کیفیت سؤالات بازمی‌گردد. این سؤالات بسیار فنی و تکنیکی مطرح می‌شود چون قرار است به دانش سیاستگذاری کشور کمک کنند و به ارتقاء سیاستگذاری عمومی یاری رساند. النهایه در خدمت سعادت عمومی آحاد شهروندان و مردم شریف و زحمت‌کش ایران قرار گیرد، حال اینکه چه برداشت‌هایی توسط جناح‌های مخالف دولت مستقر یا حتی دولت‌های متخاصم ممکن است انجام شود در درجه دوم اهمیت قرار می‌گیرد و البته نیازمند توجه در حد خود است.

بنابراین سؤالات تاریخ شفاهی با مدیران ارشد بایستی معطوف به نحوة شناسائی و انتخاب مسائل پیش‌روی هر دستگاه اجرائی در درون دولت یا هر بخش و شیوه حل و فصل و انتخاب راهکارها، میزان موفقیت‌ها، شکست‌های احتمالی، یادگیری‌ها و تجارب و ... باشد.

همچنین فرایندهای گزینش و انتصاب مدیران نیز می‌تواند واجد درس‌های مدیریتی مهمی باشد که در خلال این مصاحبه‌ها دنبال شود. ایضاً سازوکار تنظیم رابطه میان هر دستگاه با سایر نهادها و دستگاه‌ها و قواها و بازیگران، از دغدغه‌های مهم تاریخ سیاستی محسوب می‌شود. بنابراین، خط اصلی در مصاحبه‌های تاریخ شفاهی با مدیران ارشد نظام و دولت می‌تواند و بایستی تدوین تاریخ سیاستی با «مدیران فعلی» باشد و با رویکرد مدیریت دانش سازوکارهای «حل مسائل عمومی کشور» در بخش‌های آموزش، تجارت، صنعت، امنیت، سیاست داخلی، سیاست خارجی، آموزش عالی، انرژی، محیط‌زیست، دفاع و ... را ثبت و ضبط کرده و به دولت آینده و آیندگان با هدف کسب تجربه‌ها و انتقال آموخته‌ها و آموزه‌ها به ایشان فراهم کند تا حدی که هر وزیر یا مقامی از این دست پروژه‌ها، ثلمه‌ای بر بدنه سیاستگذاری و بدنه مدیریتی کشور تصور شود و نه اینکه نوعی زرنگی و فراتر از تن دادن مصاحبه و اتلاف وقت.

جمع‌بندی

پرواضح است که رسیدن به یک وضعیت مطلوب در تدوین تاریخ سیاستی نیازمند مقدمات مهمی همچون نظام آرشیوی، فرهنگ سازمانی قوی در مدیران ارشد و تعهد آنان برای شرکت در مصاحبه‌ها و واگویه کردن مسیرهای طی شده، مصاحبه‌کنندگان حرفه‌ای و مجریان توانمند و از همه مهمتر حمایت و تشویق مقامات بالای سیاسی است تا ورزا و مسئولان دستگاه‌ها با طیب‌خاطر تجربیاتشان را مطرح کنند.

بدون شک هرگونه توقف، شکست، اختلال و یا انحراف در اجرای پروژه‌های تدوین تاریخ سیاستی و تاریخ شفاهی باعث به بن‌بست رسیدن این اقدام بسیار مهم ملی شده و موجب می‌شود کشور مجدداً در چنبره تکرارها و عدم یادگیری‌ها قرار می‌گیرد و منابع عمومی کشور بیش از پیش هدر می‌رود.

125799
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.